Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hơn 90% trẻ em chết dưới 5 tuổi là ở các nước đang phát triển. Nguyên nhân tử vong chủ yếu ở trẻ em là chết sơ sinh, viêm phổi và tiêu chảy. Những nguyên nhân này có thể dự phòng được bằng vaccin. Trong những năm qua, Chương trình Tiêm chủng mở rộng toàn cầu nói chung và ở Việt Nam nói riêng đa và đang góp phần đẩy lùi và thanh toán nhiều dịch bệnh nguy hiểm.
Ngày càng nhiều vaccin được sử dụng phòng bệnh
Các chuyên gia dự phòng khẳng định, vaccin là một công cụ rất hiệu quả trong dự phòng các bệnh do vi khuẩn, virut. Không giống như các can thiệp y tế khác, vaccin giúp cho dự phòng và bảo vệ sức khỏe cho con người và qua đó góp phần phát triển nguồn nhân lực. Hiện nay đã có hơn 30 bệnh truyền nhiễm có thể dự phòng được bằng vaccin. Ngoài việc làm giảm tỉ lệ mắc bệnh tử vong, vaccin còn là hàng rào bảo vệ giúp trẻ khỏe mạnh phát triển thể chất và trí não bình thường, giảm số ngày ốm và nhập viện, giảm chi phí chăm sóc y tế, giảm tình trạng tàn phế hay mất khả năng lao động do bệnh tật gây nên.
Bên cạnh những ích lợi trực tiếp và gián tiếp của vaccin trong việc làm giảm tỉ lệ mắc và tử vong do các bệnh nhiễm trùng, vaccin còn có những tác động lâu dài cho cá nhân và cộng đồng, như tăng khả năng và năng suất lao động do không bị ốm đau, đặc biệt giảm thời gian và công sức của phụ nữ do không phải chăm sóc trẻ bị bệnh cũng như làm giảm số trẻ sinh ra do không phải lo trẻ bị ốm và chết, góp phần nâng cao sức khỏe của phụ nữ. Điều đó chưa kể là hiện nay chúng ta đã có vaccin phòng virut HPV gây ung thư cổ tử cung, là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong các ung thư ở phụ nữ. Có thể nói, đầu tư cho tiêm chủng dự phòng bằng vaccin là đầu tư cho phát triển.
 Tiêm vaccin sởi cho trẻ em. |
Nhiều loại bệnh được thanh toán
và kiểm soát nhờ vaccin
Trung tâm Dự phòng và Kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ đã xếp TCMR đứng thứ 4 trong 10 thành tựu lớn nhất về y tế công cộng của thế kỷ 20. Nhờ có vaccin, thế giớiđã thanh toán được bệnh đậu mùa. Bệnh bại liệt hiện chỉ còn lưu hành ở 4 nước, số trẻ chết vì bệnh sởi năm 2007 giảm 78% so với năm 2000, số trẻ chết vì viêm gan B, viêm phổi, viêm màng não do Hibhàng năm giảm đi 2,5 triệu trẻ sau khi nhiều nước triển khai đưa vaccin viêm gan B và Hib vào Chương trình TCMR sau năm 2000.
Theo PGS.TS Nguyễn Trần Hiển- Viện trưởng Viện vệ sinh dịch tễ Trung ương, Chủ nhiệm Dự án TCMR quốc gia, thập kỷ đầu tiên của thế kỷ 21 được coi là thập kỷ thành công nhất của lịch sử phát triển vaccin. Các vaccin mới là vaccin viêm màng não do não mô cầu, vaccin phế cầu phòng viêm phổi, vaccin rota phòng tiêu chảy và vaccin phòng virut HPV gây ung thư cổ tử cung. Theo tổng kết của Liên minh toàn cầu về vaccin và Tiêm chủng (GAVI), trong thập kỷ vừa qua vaccin viêm gan B và Hib được đưa vào Chương trình TCMR ở nhiều nước đang phát triển đã góp phần dự phòng cho 5 triệu trẻ em khỏi bị tử vong vì các bệnh nhiễm trùng nhờ tiêm vaccin. Cùng với các hoạt động nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống y tế, sự tăng đầu tư nguồn lực và kinh phí, với việc đưa thêm các vaccin mới vào Chương trình TCMR trong 5 năm tới (vaccin phế cầu phòng viêm phổi, vaccin rota phòng tiêu chảy và các vaccin khác như sốt vàng, não mô cầu, viêm não Nhật Bản, rubella, thương hàn, HPV....), hy vọng vào năm 2015 thế giới có thể sẽ dự phòng thêm 4,2 triệu trẻ em nữa không bị chết vì các bệnh nhiễm trùng, góp phần đạt được mục tiêu của thiên niên kỷ làm giảm 2/3 số trẻ em chết dưới 5 tuổi vào năm 2015 so với năm 1990.
Tiêm chủng mở rộng đóng góp lớn vào chăm sóc bảo vệ sức khỏe trẻ em
WHO ước tính rằng nếu tất cả các vaccin sẵn có hiện nay đều được sử dụng rộng rãi trên thế giới với tỉ lệ bao phủ cao trên 90%, thì hàng năm sẽ dự phòng bổ sung thêm cho 2 triệu trẻ khỏi tử vong. Chương trình TCMR ở Việt Nam được bắt đầu từ năm 1985 với việc triển khai tiêm 6 mũi vaccin cơ bảncho tất cả trẻ em dưới 1 tuổi là lao, bại liệt, bạch hầu, ho gà, uốn ván và sởi. Năm 1997 bổ sung thêm vaccin thứ 7 là viêm gan B, và năm 2010 bổ sung thêm vaccin thứ 8 là vaccin Hib. Các vaccin khác đượcdùng ở các vùng có nguy cơ cao cho trẻ trên 1 tuổi là vaccin viêm não Nhật Bản, tả, thương hàn. |
Có thể nói đây là một trong những thành tựu lớn nhất mà ngành y tế Việt Nam đã đạt được trong những năm qua trong bối cảnh Việt Nam còn là một nước nghèo thu nhập bình quân đầu người còn thấp. Thông qua việc triển khai thành công Chương trình TCMR và các chương trình y tế khác, Việt Nam đã giảm đáng kể tỉ lệ tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi, từ 56 phần nghìn năm 1990 xuống còn 17 phần nghìn năm 2007, và đã đạt được mục tiêu thứ tư của thiên niên kỷ trước thời hạn 8 năm. Thành tích này đã được bạn bè quốc tế ca ngợi và khâm phục, và đã được GAVI vinh danh về thành tích suất sắc trong việc làm giảm tỉ lệ tử vong ở trẻ em tại Hội nghị của GAVI tại Hà Nội tháng 11/2009.
HỒNG LIÊN