Khi thời tiết chuyển lạnh, một cốc trà gừng nóng hổi hay vài lát gừng trong bữa ăn thường được nhiều người lựa chọn để giữ ấm cơ thể. Thế nhưng, không phải ai cũng biết rằng việc sử dụng gừng như một loại gia vị thông thường rất khác với việc uống trà gừng ngày lạnh liên tục với nồng độ cao. Sự khác biệt này tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với người có bệnh lý dạ dày, người đang sử dụng thuốc chống đông máu hoặc có bệnh nền mạn tính.
1. Uống trà gừng ngày lạnh mang lại lợi ích gì cho sức khỏe?
Theo bác sĩ Vũ Mai Hoa (Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện 19-8) gừng tươi có vị cay, tính ấm. Trong y học cổ truyền, gừng được dùng để làm ấm tỳ vị, thường trong những trường hợp có cảm giác lạnh bụng, đầy hơi hoặc sợ lạnh. Với người thích vị gừng và uống vào thấy dễ chịu, có thể dùng vài lát gừng để tạo vị cho đồ uống ấm hoặc thêm vào món ăn.
Khi bị cảm lạnh, một cốc nước ấm có thể giúp họng dễ chịu hơn. Người bị cảm nên nghỉ ngơi và uống đủ nước. Nếu sốt kéo dài, khó thở hoặc triệu chứng đã đỡ rồi trở nặng, cần đi khám để xác định nguyên nhân. Cảm giác ớn lạnh có thể xuất hiện cùng với sốt, vì vậy nếu thấy rét run hoặc người nóng bất thường, nên đo thân nhiệt trước khi áp dụng các cách làm ấm tại nhà.

Uống trà gừng ngày lạnh giúp làm ấm bụng nhưng không nên dùng quá đậm đặc với người đau dạ dày hoặc đang uống thuốc chống đông. Ảnh minh họa AI.
Gừng cũng được nghiên cứu về khả năng giảm buồn nôn trong một số tình huống. Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Hoa Kỳ (NCCIH) cho biết gừng có thể giúp giảm buồn nôn và nôn liên quan đến thai kỳ, nhưng phần lớn nghiên cứu đánh giá chế phẩm bổ sung. Phụ nữ mang thai nên trao đổi với nhân viên y tế trước khi dùng chế phẩm gừng để giảm nghén.
2. Những ai cần thận trọng khi uống trà gừng ngày lạnh?
Người hay ợ nóng hoặc khó chịu ở dạ dày. Gừng có thể gây ợ nóng, khó chịu ở bụng, tiêu chảy hoặc kích ứng miệng, họng. Nếu uống trà gừng thấy nóng rát sau xương ức, ợ chua hoặc đau bụng rõ hơn, nên ngừng uống. Với người đang điều trị viêm loét dạ dày, triệu chứng kéo dài hoặc tăng lên là lý do để trao đổi với bác sĩ điều trị.
Người đang dùng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu. Các nghiên cứu về ảnh hưởng của gừng lên khả năng kết tập tiểu cầu cho kết quả chưa nhất quán. Người đang dùng các thuốc này nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng viên gừng, chiết xuất gừng hoặc uống trà gừng đậm thường xuyên. Nếu ho ra máu, kể cả chỉ có vài vệt máu trong đờm, nên đi khám sớm. Trường hợp ho ra nhiều máu hoặc kèm khó thở, đau ngực cần được cấp cứu.
Người có huyết áp chưa kiểm soát. Hiện chưa có bằng chứng cho thấy lượng gừng nhỏ trong chế biến món ăn làm tăng huyết áp đột ngột, nhưng việc uống trà gừng đặc thường xuyên lại không được khuyến khích. Hoạt chất trong gừng liều cao có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc hạ áp và làm nhịp tim tăng nhẹ ở người nhạy cảm. Người bệnh tuyệt đối không dùng trà gừng để xử trí các cơn choáng váng, ớn lạnh ngày rét mà cần kiểm tra chỉ số huyết áp và dùng thuốc đúng chỉ định. Trường hợp huyết áp tăng cao kèm đau thắt ngực, khó thở, tê yếu tay chân hoặc nói ngọng, phải đưa người bệnh đi cấp cứu ngay.
3. Lạnh tay chân mùa đông có nên ngâm nước gừng không?
Với người khỏe mạnh bị lạnh tay chân do thời tiết, ngâm chân hoặc tay trong nước gừng ấm vừa phải (khoảng 38 - 40°C) trong 10 - 15 phút có thể giúp kích thích tuần hoàn ngoại vi, làm ấm cơ thể và thư giãn trước khi ngủ. Tuy nhiên, không nên dùng nước quá nóng, không ngâm quá lâu và cần lau khô kỹ, mang tất ấm ngay sau khi ngâm để tránh nhiễm lạnh ngược.

Người khỏe mạnh bị lạnh tay chân do thời tiết có thể ngâm tay hoặc chân trong nước gừng ấm khoảng 10 - 15 phút để làm ấm và thư giãn trước khi ngủ. Ảnh minh họa AI.
Với những người thường xuyên bị lạnh buốt đầu ngón tay, đầu ngón chân kèm tê bì, đau nhức hoặc đổi màu da tái nhợt, tím tái khi gặp lạnh, việc ngâm nước gừng chỉ mang tính chất làm ấm tạm thời và không giải quyết được gốc rễ. Nếu triệu chứng ngày càng nặng hoặc chỉ xảy ra ở một bên cơ thể, người bệnh nên đi khám chuyên khoa để tầm soát các bệnh lý mạch máu hoặc thần kinh.
Riêng đối với người mắc đái tháo đường, việc ngâm chân nước gừng nóng lại tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khuyến cáo người bệnh đái tháo đường chỉ nên rửa chân hằng ngày bằng nước ấm vừa phải, lau khô kỹ các kẽ ngón chân và tuyệt đối tránh ngâm chân. Nguyên nhân là biến chứng tổn thương thần kinh làm giảm khả năng cảm nhận nhiệt độ và cảm giác đau, khiến người bệnh khó nhận ra nước quá nóng hay tinh dầu gừng gây kích ứng, dẫn đến bỏng rát và loét bàn chân khó lành. Người bệnh nên kiểm tra bàn chân mỗi ngày và báo ngay cho nhân viên y tế nếu phát hiện vết phồng rộp hoặc tổn thương da.
Trà gừng là thức uống tốt cho sức khỏe nếu sử dụng đúng cách và vừa phải, nhưng với người có bệnh nền mạn tính hoặc đang dùng thuốc điều trị, việc tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên..