Hệ nội tiết gồm các tuyến như tuyến giáp, tuyến thượng thận, tuyến yên, buồng trứng và tinh hoàn. Các hormone do những tuyến này tiết ra điều hòa nhiều chức năng quan trọng: Giấc ngủ, chuyển hóa, kiểm soát đường huyết, chu kỳ kinh nguyệt, khả năng sinh sản và phản ứng với căng thẳng...
Khi hormone mất cân bằng, người bệnh có thể gặp các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, tăng cân, rối loạn kinh nguyệt, bốc hỏa, mụn trứng cá, rậm lông hoặc thay đổi tâm trạng. Theo WHO, điều trị rối loạn nội tiết cần dựa trên chẩn đoán cụ thể và phác đồ phù hợp. Các biện pháp hỗ trợ như chế độ ăn, vận động và giấc ngủ đóng vai trò quan trọng.
Trong bối cảnh đó, một số loại trà được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ cân bằng hormone. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh, trà không thay thế thuốc điều trị và không phù hợp với mọi đối tượng.
1. Trà xanh giúp cân bằng nội tiết
Trà xanh được sản xuất từ lá cây Camellia sinensis, ít trải qua quá trình oxy hóa nên giữ lại nhiều hợp chất sinh học, đặc biệt là polyphenol.
Tác động đến chuyển hóa và insulin: Nhiều nghiên cứu ghi nhận hoạt chất epigallocatechin gallate (EGCG) trong trà xanh có thể cải thiện độ nhạy insulin và giảm nhẹ đường huyết lúc đói. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với người mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) – tình trạng thường đi kèm kháng insulin và tăng androgen. Một số thử nghiệm lâm sàng quy mô nhỏ cho thấy phụ nữ mắc PCOS uống trà xanh hằng ngày trong 2–3 tháng có thể cải thiện cân nặng và chỉ số đường huyết. Tuy nhiên, mức độ cải thiện còn khiêm tốn.
Tác động đến hormone sinh dục: Một số nghiên cứu quan sát dài hạn ghi nhận phụ nữ sử dụng trà xanh thường xuyên có xu hướng có nồng độ estrogen ổn định hơn và chất lượng giấc ngủ tốt hơn. Ở nam giới, một số nghiên cứu cho thấy cải thiện nhẹ về testosterone và tâm trạng, nhưng chưa đủ bằng chứng để khuyến cáo sử dụng nhằm tăng hormone.
Lưu ý an toàn: Trà xanh an toàn với đa số người trưởng thành khi sử dụng mức vừa phải (2–3 tách/ngày). Tác dụng phụ có thể gồm mất ngủ, tiểu nhiều, khó chịu dạ dày nếu uống lúc đói.
Một số loại trà trong đó có trà xanh được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ cân bằng hormone và sức khỏe nội tiết.
2. Trà bạc hà
Trà bạc hà được làm từ lá cây Mentha spicata, không chứa caffeine.
Ảnh hưởng đến androgen ở phụ nữ: Một số thử nghiệm lâm sàng nhỏ ở phụ nữ mắc PCOS cho thấy uống trà bạc hà 2 lần/ngày trong vài tuần có thể làm giảm testosterone tự do và cải thiện tình trạng rậm lông nhẹ. Cơ chế được cho là do các hợp chất thực vật có khả năng điều hòa enzyme liên quan đến chuyển hóa androgen. Ngoài ra, một số nghiên cứu bước đầu cho thấy trà bạc hà có thể hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin và đường huyết.
Cách sử dụng: Có thể dùng 1 thìa cà phê lá khô hoặc 5–10 lá tươi cho mỗi cốc nước nóng, hãm 5–7 phút. Tuy nhiên, chưa có khuyến cáo liều dùng chuẩn cho mục đích điều trị nội tiết.
3. Trà cây trinh nữ
Cây trinh nữ, hay còn gọi là Vitex agnus-castus, được sử dụng lâu đời trong y học cổ truyền châu Âu.
Tác động lên prolactin và progesterone: Nghiên cứu cho thấy chiết xuất vitex có thể tác động lên tuyến yên, giúp giảm prolactin. Khi prolactin được kiểm soát, progesterone trong pha hoàng thể có thể cải thiện, từ đó hỗ trợ điều hòa chu kỳ kinh nguyệt và giảm triệu chứng tiền kinh nguyệt (PMS) như đau vú, cáu gắt. Một số tổng quan hệ thống ghi nhận vitex có hiệu quả vừa phải trong giảm triệu chứng PMS, nhưng cần thêm nghiên cứu chất lượng cao.
Đối tượng không nên dùng: Không sử dụng cho phụ nữ mang thai, đang cho con bú, người đang dùng thuốc nội tiết hoặc có ung thư phụ thuộc hormone (vú, tử cung, buồng trứng). Tác dụng phụ có thể gồm đau đầu, buồn nôn, rối loạn kinh nguyệt tạm thời.
4. Trà kinh giới
Kinh giới tây là cây Origanum majorana, thuộc họ bạc hà.
Ảnh hưởng đến PCOS và đường huyết: Một thử nghiệm nhỏ trên phụ nữ mắc PCOS cho thấy trà kinh giới uống 2 lần/ngày trong một tháng có thể cải thiện độ nhạy insulin và giảm nhẹ androgen. Cơ chế có thể liên quan đến flavonoid và terpen trong lá cây. Ngoài ra, một số nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy kinh giới có thể hỗ trợ điều hòa chu kỳ kinh nguyệt và giảm đau bụng kinh, nhưng bằng chứng ở người còn hạn chế.
Lưu ý: Không nên dùng cho phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú do thiếu dữ liệu an toàn.
5. Trà rễ cam thảo
Rễ cam thảo từ cây Glycyrrhiza glabra chứa glycyrrhizin – hoạt chất có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa cortisol.
Tác động đến cortisol và estrogen: Cam thảo có thể làm tăng cortisol bằng cách ức chế enzyme phân hủy hormone này. Điều này đôi khi được nhắc đến trong hỗ trợ suy tuyến thượng thận nhẹ, nhưng việc sử dụng cần thận trọng. Ngoài ra, một số hợp chất trong cam thảo có hoạt tính giống estrogen yếu và có thể làm giảm testosterone. Một số nghiên cứu nhỏ ghi nhận lợi ích tiềm năng trong PCOS và giảm bốc hỏa, nhưng kết quả chưa thống nhất.
Nguy cơ khi dùng kéo dài: Sử dụng cam thảo thường xuyên, đặc biệt liều cao, có thể gây tăng huyết áp, hạ kali máu và ảnh hưởng chức năng tim, thận. Người đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc tim mạch hoặc có bệnh thận cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Một số lưu ý: Rối loạn nội tiết như PCOS, suy giáp, mãn kinh sớm hay rối loạn kinh nguyệt cần được đánh giá bằng xét nghiệm hormone và thăm khám chuyên khoa.
Trà xanh và trà thảo mộc có thể đóng vai trò hỗ trợ nhờ tác động lên chuyển hóa, kháng viêm và điều hòa nhẹ hormone. Tuy nhiên, bằng chứng còn hạn chế, chủ yếu là nghiên cứu nhỏ; tác dụng thường mức độ nhẹ; không thay thế thuốc nội tiết hoặc các phương pháp điều trị chính thống. Việc cân bằng nội tiết cần tiếp cận toàn diện: Duy trì cân nặng hợp lý, vận động đều đặn, ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng và khám định kỳ.
Một số loại trà như trà xanh, trà bạc hà, trà trinh nữ, trà kinh giới và trà rễ cam thảo có bằng chứng bước đầu cho thấy khả năng hỗ trợ cân bằng hormone, đặc biệt ở phụ nữ mắc PCOS hoặc rối loạn kinh nguyệt nhẹ. Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp bổ trợ. Người có triệu chứng nội tiết kéo dài nên khám chuyên khoa nội tiết hoặc sản phụ khoa để được tư vấn và điều trị phù hợp, tránh tự ý sử dụng thảo dược kéo dài khi chưa có chỉ định y tế.
Mời độc giả xem thêm:
