Uống thuốc huyết áp đều đặn mà vẫn suy thận: Hai sai lầm dùng thuốc người bệnh cần tránh

Tăng huyết áp là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh thận mạn. Điều đáng lưu ý là tổn thương thận thường diễn tiến âm thầm, ít triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Nhiều người vẫn uống thuốc đều đặn trong nhiều năm nhưng khi phát hiện thì chức năng thận đã suy giảm đáng kể.

1. Tăng huyết áp và thận liên quan chặt chẽ như thế nào?

Thận có mạng lưới vi mạch dày đặc, trong đó cầu thận đóng vai trò như "bộ lọc" của cơ thể. Khi huyết áp tăng kéo dài, áp lực tác động liên tục lên thành mạch máu nhỏ tại thận có thể làm tổn thương lớp nội mô, gây xơ hóa cầu thận và làm giảm khả năng lọc.

Theo hướng dẫn của KDIGO (Tổ chức quốc tế chuyên xây dựng khuyến cáo về bệnh thận), kiểm soát huyết áp tốt là một trong những biện pháp quan trọng nhất để làm chậm tiến triển bệnh thận mạn. Ở người bệnh có albumin niệu hoặc bệnh thận mạn, thuốc ức chế men chuyển (ACEI) hoặc thuốc chẹn thụ thể angiotensin (ARB) vẫn là nhóm thuốc nền tảng giúp bảo vệ thận.

Tuy nhiên, việc sử dụng cần được theo dõi creatinine máu, kali máu và huyết áp định kỳ sau khi khởi trị hoặc điều chỉnh liều. Điều này cho thấy: Uống thuốc đều chưa đủ, quan trọng là kiểm soát huyết áp thực sự và theo dõi đáp ứng của cơ thể.

Uống thuốc hạ huyết áp đều đặn chưa đồng nghĩa kiểm soát bệnh hiệu quả…

2. Vì sao uống thuốc huyết áp đều mà thận vẫn tổn thương?

Nhiều trường hợp, nguyên nhân không nằm ở việc "không uống thuốc", mà nằm ở cách dùng thuốc và những yếu tố đi kèm trong sinh hoạt hằng ngày. Ví dụ, người bệnh duy trì chạy bộ sáng và tối nhưng không bổ sung đủ nước khi thời tiết nóng ẩm. Tình trạng mất nước làm giảm thể tích tuần hoàn, khiến lưu lượng máu tới thận giảm. Ngoài ra, việc tự ý tăng liều thuốc lợi tiểu có thể làm giảm thêm tưới máu thận. Khi kéo dài, nguy cơ tổn thương thận sẽ tăng lên.

Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAID). Các thuốc giảm đau thông thường, thuốc cảm cúm hoặc một số chế phẩm không kê đơn có thể làm giảm lưu lượng máu đến thận. Nguy cơ này cao hơn ở người đang dùng thuốc hạ huyết áp, thuốc lợi tiểu hoặc đã có bệnh thận nền.

3. Hai sai lầm phổ biến người tăng huyết áp cần tránh

3.1 Sai lầm thứ nhất: Chỉ quan tâm uống thuốc mà không theo dõi huyết áp

Nhiều người cho rằng uống thuốc đúng giờ nghĩa là bệnh đã được kiểm soát. Thực tế không hoàn toàn như vậy. Huyết áp có thể thay đổi theo tuổi, cân nặng, chế độ ăn, mức độ vận động, stress, giấc ngủ hoặc các bệnh lý đi kèm. Nếu không đo huyết áp tại nhà hoặc không tái khám định kỳ, người bệnh có thể rơi vào tình trạng "kiểm soát giả" — vẫn dùng thuốc nhưng huyết áp chưa đạt mục tiêu.

Đo huyết áp tại nhà bằng máy đo bắp tay đã được kiểm chuẩn, ghi lại kết quả và mang theo khi tái khám giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn và điều chỉnh điều trị phù hợp.

3.2 Sai lầm thứ hai: Bỏ qua tương tác giữa thuốc và lối sống

Chế độ ăn nhiều muối, mất nước kéo dài, ngủ thất thường, vận động gắng sức khi bụng đói hoặc dùng thêm thuốc không theo hướng dẫn đều có thể làm giảm hiệu quả điều trị. Nhiều người cũng có thói quen tự ý dùng thuốc giảm đau, trà giảm cân, thảo dược hoặc các chế phẩm "bổ thận" mà không trao đổi với bác sĩ. Trong ngắn hạn có thể chưa biểu hiện bất thường, nhưng về lâu dài có thể làm tổn thương mô kẽ thận và thúc đẩy tiến triển bệnh thận mạn.

4. Kiểm soát tốt huyết áp có lợi ích gì cho thận?

Khi huyết áp được duy trì ổn định trong thời gian dài, áp lực lên cầu thận giảm xuống, từ đó làm chậm tốc độ suy giảm chức năng lọc của thận. Người bệnh có thể ghi nhận một số thay đổi tích cực như giảm protein niệu, giảm tiểu đêm, giảm phù mí mắt buổi sáng, cải thiện mệt mỏi, ổn định creatinine máu và eGFR...

Ngược lại, nếu huyết áp dao động kéo dài hoặc người bệnh tự ý thay đổi thuốc, tổn thương vi mạch tại thận có thể tiếp tục tiến triển âm thầm.

5. Người tăng huyết áp nên làm gì để bảo vệ thận?

Theo dõi huyết áp đều đặn tại nhà: Nên đo vào thời điểm cố định, tốt nhất buổi sáng và buổi tối, sau khi nghỉ ngơi ít nhất 5 phút; nếu huyết áp tăng liên tục nhiều ngày, cần đi khám để được đánh giá.

Dùng thuốc đúng chỉ định, không tự ý chỉnh liều: Không tự ý tăng, giảm liều hoặc ngưng thuốc khi chưa có ý kiến bác sĩ. Với người có protein niệu, đái tháo đường hoặc bệnh thận mạn, bác sĩ thường ưu tiên ACEI hoặc ARB vì tác dụng bảo vệ thận. Tuy nhiên, cần xét nghiệm chức năng thận và điện giải định kỳ.

Chú ý đủ nước, đặc biệt khi vận động hoặc thời tiết nóng: Mất nước kéo dài có thể làm giảm tưới máu thận. Người bệnh nên uống nước rải đều trong ngày, nhất là khi ra nhiều mồ hôi. Không nên bù nước bằng đồ uống nhiều đường.

Hạn chế muối trong khẩu phần: Khuyến cáo chung là dưới 5g muối mỗi ngày. Ăn mặn không chỉ làm tăng huyết áp mà còn làm giảm hiệu quả của thuốc hạ áp.

Không tự ý dùng thuốc giảm đau hoặc sản phẩm thảo dược: Bất kỳ thuốc nào, kể cả thuốc cảm cúm, thuốc giảm đau hoặc thực phẩm hỗ trợ, đều nên trao đổi với bác sĩ nếu đang điều trị tăng huyết áp.

Kiểm tra chức năng thận định kỳ: Người tăng huyết áp nên kiểm tra creatinine máu, eGFR và albumin niệu ít nhất mỗi 6 tháng, đặc biệt nếu đã mắc bệnh lâu năm hoặc có đái tháo đường, tim mạch.

4 loại thảo dược cần tránh khi uống thuốc huyết áp, trong đó có trà xanh

SKĐS - Một số thực phẩm chức năng quen thuộc có thể tương tác với thuốc huyết áp, làm giảm hiệu quả điều trị hoặc gây biến chứng. Người bệnh cần hiểu rõ để sử dụng an toàn.