Trong vài năm gần đây, nước lá tía tô trở thành một trong những thức uống được nhiều người lựa chọn. Trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp những chia sẻ về việc uống nước lá tía tô để giảm cân, làm đẹp da, hỗ trợ kiểm soát đường huyết, chữa gout, xương khớp, chữa viêm đường hô hấp hoặc cải thiện sức khỏe tổng thể.
- 1. Hiện chưa có bằng chứng cho thấy lá tía tô thông thường gây hại gan hoặc thận ở người khỏe mạnh
- 2. Vì sao vẫn cần thận trọng khi uống nước lá tía tô mỗi ngày?
- 3. Người có bệnh gan hoặc bệnh thận nên cẩn trọng hơn
- 4. Y học cổ truyền nói gì về việc dùng tía tô lâu dài?
- 5. Uống nước lá tía tô thế nào hợp lý?
Theo y học cổ truyền, lá tía tô (tô diệp, tên khoa học Perilla frutescens) có vị cay, tính ấm, quy vào kinh Phế và Tỳ. Dược liệu này thường được dùng để giải cảm hàn (cảm lạnh), hỗ trợ tiêu hóa, giảm đầy bụng, giảm buồn nôn và giúp cơ thể thích nghi tốt hơn với thời tiết lạnh ẩm.
Trong khi đó, các nghiên cứu hiện đại cho thấy lá tía tô chứa nhiều hợp chất sinh học như rosmarinic acid, luteolin, apigenin, flavonoid và các chất chống oxy hóa có khả năng chống viêm, chống oxy hóa và hỗ trợ chuyển hóa.
Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc uống càng nhiều hoặc uống hằng ngày trong thời gian dài sẽ càng tốt. Vậy nước lá tía tô có ảnh hưởng đến gan và thận hay không?
1. Hiện chưa có bằng chứng cho thấy lá tía tô thông thường gây hại gan hoặc thận ở người khỏe mạnh
Các nghiên cứu tổng quan về tía tô cho thấy loại cây này có nhiều hoạt tính sinh học tiềm năng, trong đó có đặc tính chống oxy hóa, chống viêm và thậm chí có những nghiên cứu ghi nhận tác dụng bảo vệ gan trong mô hình thực nghiệm. Một tổng quan đăng trên PubMed Central cho biết nhiều hoạt chất trong lá tía tô như rosmarinic acid, luteolin và apigenin đã được ghi nhận có tác dụng chống oxy hóa, chống viêm và thể hiện tiềm năng bảo vệ tế bào Gan trong các nghiên cứu tiền lâm sàng.
ThS. BS. Nguyễn Đình Thục, Phó Viện trưởng Viện Đông y Việt Nam.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng nhấn mạnh rằng phần lớn dữ liệu hiện nay mới dừng ở nghiên cứu trong phòng thí nghiệm hoặc trên động vật; các bằng chứng lâm sàng trên người vẫn còn hạn chế. Vì vậy chưa thể khẳng định tía tô có tác dụng điều trị hay bảo vệ gan ở người một cách chắc chắn.
Đáng chú ý, hiện chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy việc sử dụng lá tía tô dưới dạng nước uống thông thường gây độc gan hoặc độc thận ở người khỏe mạnh khi dùng với lượng hợp lý.
2. Vì sao vẫn cần thận trọng khi uống nước lá tía tô mỗi ngày?
Dù chưa có bằng chứng cho thấy tía tô là dược liệu gây độc gan và thận, nhưng vẫn không nên xem bất kỳ loại thảo dược nào là hoàn toàn vô hại.
Gan và thận là hai cơ quan tham gia chuyển hóa và đào thải nhiều hoạt chất từ thực phẩm, thuốc và dược liệu. Khi một loại thảo dược được sử dụng liên tục trong thời gian dài hoặc với liều lượng quá lớn, nguy cơ phát sinh tác dụng không mong muốn có thể tăng lên ở một số người nhạy cảm.
Các nghiên cứu tổng quan về tía tô cũng lưu ý rằng dữ liệu an toàn dài hạn trên người hiện vẫn còn hạn chế. Nhiều hoạt chất của cây tía tô đang được nghiên cứu nhưng chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn để đánh giá đầy đủ độ an toàn khi sử dụng kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm. Do đó, việc uống nước lá tía tô mỗi ngày trong thời gian dài với mục đích "thanh lọc gan", "giải độc thận" hoặc thay thế hoàn toàn nước lọc là điều chưa có cơ sở khoa học rõ ràng.
Việc uống nước lá tía tô mỗi ngày như một "công thức chung" cho tất cả mọi người không hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc điều trị của y học cổ truyền…
3. Người có bệnh gan hoặc bệnh thận nên cẩn trọng hơn
Đối với người đang mắc các bệnh lý gan mạn tính như: Viêm gan, gan nhiễm mỡ, xơ gan hoặc người bị suy giảm chức năng thận, việc sử dụng bất kỳ loại thảo dược nào thường xuyên đều nên tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị.
Nguyên nhân là bởi gan và thận ở những đối tượng này đã có khả năng chuyển hóa và đào thải suy giảm. Ngay cả những hoạt chất vốn được xem là an toàn ở người khỏe mạnh cũng có thể tạo ra phản ứng khác biệt.
Thực tế, nhiều nghiên cứu quốc tế những năm gần đây ghi nhận số ca tổn thương gan liên quan đến các sản phẩm thảo dược và thực phẩm bổ sung đang gia tăng. Điều này không có nghĩa tía tô là nguyên nhân, nhưng cho thấy quan niệm "thảo dược tự nhiên thì hoàn toàn an toàn" không phải lúc nào cũng đúng.
4. Y học cổ truyền nói gì về việc dùng tía tô lâu dài?
Trong y học cổ truyền, tía tô được xếp vào nhóm dược liệu có tính ấm. Những người có cơ địa hàn, dễ lạnh bụng, ăn uống khó tiêu, hay cảm lạnh có thể phù hợp hơn với các món ăn hoặc thức uống từ tía tô.
Ngược lại, người có biểu hiện nhiệt như thường xuyên khô miệng, nóng trong, táo bón kéo dài hoặc hay bốc hỏa, không nên lạm dụng các vị thuốc có tính ấm trong thời gian dài mà không có sự gia giảm phù hợp.
Y học cổ truyền cũng không chủ trương sử dụng một loại dược liệu duy nhất với liều lượng lớn kéo dài nhiều tháng. Thông thường, các vị thuốc được phối hợp theo thể trạng và mục đích sử dụng của từng người.
Vì vậy, việc uống nước lá tía tô mỗi ngày như một "công thức chung" cho tất cả mọi người không hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc điều trị của y học cổ truyền: "Thể hàn (lạnh) dùng thuốc có tính dược nhiệt (nóng), ôn (ấm) - thể nhiệt (nóng) dùng thuốc có tính dược hàn (lạnh), lương (mát)".
5. Uống nước lá tía tô thế nào hợp lý?
Nếu sử dụng như một thức uống hỗ trợ sức khỏe, nên xem nước lá tía tô là một phần của chế độ ăn uống đa dạng thay vì thay thế hoàn toàn nước lọc.
Một số nguyên tắc có thể tham khảo:
- Dùng lượng vừa phải, không uống quá đậm đặc.
- Không thay thế hoàn toàn nước lọc bằng nước lá tía tô.
- Không kỳ vọng đây là biện pháp điều trị bệnh gan, bệnh thận hoặc bệnh chuyển hóa.
- Ngưng sử dụng và đi khám nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường như buồn nôn kéo dài, đau bụng, mệt mỏi bất thường hoặc phản ứng dị ứng.
- Người đang sử dụng thuốc điều trị bệnh mạn tính nên tham khảo ý kiến Bác sĩ trước khi dùng thường xuyên.
Cho đến nay, chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy cho thấy uống nước lá tía tô với lượng hợp lý gây tổn thương gan hoặc thận ở người khỏe mạnh. Ngược lại, nhiều nghiên cứu còn ghi nhận các hoạt chất trong tía tô có tiềm năng chống oxy hóa và hỗ trợ bảo vệ tế bào.
Tuy nhiên, các bằng chứng lâm sàng trên người vẫn còn hạn chế. Vì vậy, nước lá tía tô nên được xem là một thức uống hỗ trợ trong chế độ ăn uống lành mạnh, không phải là phương pháp "giải độc gan", "thanh lọc thận" hay thay thế điều trị y khoa.
Mời độc giả xem thêm:
