Tuy nhiên, tác dụng này không giống nhau ở tất cả mọi người. Uống quá nhiều cà phê hoặc sử dụng không đúng cách còn có thể gây khó chịu đường tiêu hóa, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sức khỏe.
1. Vì sao uống cà phê có thể kích thích đi đại tiện?
Táo bón là tình trạng đi đại tiện ít hơn bình thường, phân khô cứng, khó đi ngoài hoặc có cảm giác đi chưa hết phân. Tình trạng này có thể liên quan đến chế độ ăn thiếu chất xơ, uống không đủ nước, ít vận động, thói quen nhịn đi vệ sinh hoặc một số bệnh lý.
Với nhiều người, uống một tách cà phê vào buổi sáng thường đi kèm cảm giác muốn đi đại tiện. Hiện tượng này có cơ sở sinh lý, nhưng không có nghĩa cà phê là phương pháp điều trị táo bón phù hợp cho tất cả mọi người.
Cà phê có thể kích thích hoạt động của đại tràng thông qua nhiều cơ chế, trong đó có tác động của caffeine và các hợp chất khác trong thức uống này. Khi đại tràng tăng co bóp, phân được đẩy về phía trực tràng, tạo cảm giác muốn đi ngoài. Phản xạ này cũng có thể xuất hiện sau bữa ăn do hoạt động của hệ tiêu hóa tăng lên.
Đáng chú ý, tác dụng kích thích đại tràng không chỉ xuất hiện với cà phê chứa caffeine. Một số nghiên cứu cho thấy cà phê đã loại bỏ phần lớn caffeine vẫn có thể thúc đẩy hoạt động của đại tràng ở một số người. Điều này cho thấy những hợp chất khác trong cà phê cũng có thể góp phần tạo nên tác dụng trên.
Tuy nhiên, phản ứng của cơ thể rất khác nhau. Có người dễ đi đại tiện sau khi uống cà phê, trong khi người khác không nhận thấy thay đổi rõ rệt. Vì vậy, không nên xem cà phê là biện pháp điều trị táo bón thay thế cho việc điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt.
Cà phê không phải lúc nào cũng có lợi cho người bị táo bón. Ở một số người, cà phê có thể gây hồi hộp, tim đập nhanh. Ảnh: TL
2. Cà phê có lợi cho hệ vi sinh vật đường ruột không?
Cà phê chứa polyphenol và một số hợp chất có hoạt tính sinh học. Một phần các hợp chất này đi xuống đại tràng, nơi chúng được hệ vi sinh vật đường ruột chuyển hóa. Một số nghiên cứu bước đầu cho thấy việc uống cà phê có thể liên quan đến những thay đổi trong thành phần hệ vi sinh vật đường ruột.
Tuy nhiên, những thay đổi này không đồng nghĩa với việc cà phê chắc chắn làm tăng lợi khuẩn ở tất cả mọi người hoặc có thể điều trị táo bón nhờ cải thiện hệ vi sinh vật. Tác động còn phụ thuộc vào loại cà phê, lượng sử dụng, chế độ ăn và đặc điểm sức khỏe của từng người.
Cà phê cũng có thể kích thích tiết gastrin và ảnh hưởng đến một số hoạt động tiêu hóa. Dù vậy, không nên hiểu rằng uống cà phê sẽ giúp quá trình tiêu hóa thức ăn luôn hiệu quả hơn hoặc cải thiện mọi vấn đề của dạ dày, túi mật và tuyến tụy.
Cà phê không phải lúc nào cũng có lợi cho người bị táo bón. Ở một số người, caffeine có thể gây hồi hộp, tim đập nhanh, khó ngủ, ợ nóng hoặc khó chịu ở đường tiêu hóa. Người mắc hội chứng ruột kích thích, đặc biệt có biểu hiện tiêu chảy hoặc đau bụng sau khi uống cà phê, có thể thấy triệu chứng tăng lên.
Caffeine có thể làm tăng lượng nước tiểu trong một số trường hợp, nhất là ở người ít sử dụng caffeine hoặc uống lượng lớn. Tuy nhiên, với người trưởng thành khỏe mạnh đã quen uống cà phê ở mức vừa phải, tác dụng lợi tiểu thường không đủ để gây mất nước đáng kể. Do đó, không thể khẳng định uống cà phê thông thường sẽ gây táo bón do mất nước.
Điều cần lưu ý là nếu uống cà phê thay nước lọc, ăn uống thiếu cân đối hoặc thường xuyên bỏ bữa, tình trạng táo bón có thể không được cải thiện. Cà phê cũng không thể thay thế nước và chất xơ cần thiết cho hoạt động bình thường của đường ruột.
3. Uống cà phê thế nào để tốt cho sức khỏe?
Để hạn chế táo bón, người trẻ nên ưu tiên những biện pháp đã được khuyến nghị như ăn đủ chất xơ từ rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt; uống đủ nước theo nhu cầu; duy trì vận động thể lực và hình thành thói quen đi đại tiện đều đặn. Khi có nhu cầu đi ngoài, không nên nhịn kéo dài.
Nếu uống cà phê và nhận thấy dễ đi đại tiện hơn, người khỏe mạnh có thể tiếp tục sử dụng với lượng phù hợp, đồng thời theo dõi phản ứng của cơ thể. Người nhạy cảm với caffeine có thể cân nhắc cà phê đã loại bỏ phần lớn caffeine, nhưng cần lưu ý loại này vẫn có thể ảnh hưởng đến nhu động ruột và không phải lựa chọn điều trị táo bón.
Theo khuyến nghị mức caffeine khoảng 400 mg mỗi ngày thường không gắn với tác dụng bất lợi ở phần lớn người trưởng thành khỏe mạnh. Tuy nhiên, đây không phải mục tiêu cần đạt và lượng caffeine thực tế trong mỗi cốc cà phê có thể khác nhau đáng kể. Người bị rối loạn nhịp tim, mất ngủ, trào ngược dạ dày - thực quản hoặc nhạy cảm với caffeine nên hạn chế theo tư vấn y tế.
Nếu táo bón kéo dài, tái diễn thường xuyên hoặc không cải thiện dù đã điều chỉnh lối sống, người bệnh nên đi khám. Đặc biệt, cần khám sớm khi táo bón đi kèm đau bụng dữ dội, nôn, bụng chướng, không trung tiện được, đi ngoài ra máu hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.
Cà phê có thể giúp kích thích đại tiện ở một số người, nhưng không phải giải pháp điều trị táo bón cho tất cả mọi người. Xây dựng chế độ ăn cân đối, uống đủ nước, vận động thường xuyên và xác định nguyên nhân khi triệu chứng kéo dài vẫn là những yếu tố quan trọng để duy trì sức khỏe đường ruột.
