Bỏ lại sau lưng phố phường đô hội, hàng chục giáo viên vẫn hàng ngày vượt sông, lội suối để đem cái chữ đến với học sinh vùng rốn lũ xã Ia Broái, huyện Ia Pa (Gia Lai) với mong ước mai này cái chữ biến những đứa trẻ lem luốc kia thành người có ích cho buôn làng.
Vượt lũ đến trường
Trời vẫn trút nước xối xả suốt mấy ngày liền. Con đường bùn đất lầy lội hơn 3 cây số từ cầu Bến Mộng đến điểm trường buôn Tul, buôn Jứ như dài ra. Mặc cho trời dần sụp tối, cô giáo Rơ Lan H’Dinh cùng 24 cán bộ giáo viên Trường tiểu học Quang Trung vẫn dò dẫm lội về trường để di dời máy móc, thiết bị và sách vở, hồ sơ tài liệu của trường lên cao tránh ngập nước. “Phải nhanh chân lên vì Hồ thủy lợi Ayun Hạ vừa thông báo xả lũ. Toàn bộ sách vở, tài liệu và thiết bị giảng dạy của trường bị trận lũ lịch sử năm ngoái cuốn phăng hết, đến đầu năm học này vừa được sắm lại, không thể để nước cuốn trôi mất lần nữa” – cô giáo H’Dinh tất tả dò từng bước chân trong lớp bùn nhão ngập ống quyển, nói.
 Cảnh hoang tàn của Trường tiểu học Quang Trung, xã Ia Broái sau trận lũ lịch sử tháng 11/2009, nước ngập trường và ngập hầu hết nóc nhà sàn, cuốn trôi hết tài sản người dân buôn Tul, buôn Jứ, buôn Broái, Rniu trong xã ia Broái. |
Gần 20 năm dạy học ở vùng rốn lũ xã Ia Broái, hơn ai hết cô H’Blin hiểu được nỗi vất vả của thầy trò vùng quê nghèo này khi mùa mưa đến. Không kể trận lũ lịch sử hồi cuối năm ngoái thì hầu như năm nào ở vùng rốn lũ này cũng có vài trận ngập lụt. Cứ Hồ thủy lợi Ayun Hạ xả lũ với lưu lượng lớn là các điểm trường buôn Jứ, buôn Tul lại bị ngập lụt, chia cắt. Những lúc ấy, cô Rơ Lan H’Dinh cùng các thầy cô Ksor H’Bin, Nay H’Vi, Nay Choar, Nay Gôn đang dạy học ở điểm trường buôn Tul, buôn Jứ phải thức dậy thật sớm để lội đến trường đứng ngâm mình dưới suối làm cọc tiêu hướng dẫn cho gần 200 học sinh của 2 điểm trường đến lớp và về nhà khi hết buổi học. “Mưa, lạnh thấu xương nhưng vì an toàn tính mạng cho các em, chúng tôi phải cắn răng chịu đựng để ngâm mình dưới nước. Nhiều hôm, nước lũ về đột ngột, ngập suối Tul chặn mất đường về nhà của học sinh. Lúc đó các thầy Nay Choar, Nay Gôn phải liều mình bơi sang buôn Broái, buôn Tul gần đó để xin gạo, cơm đem về trường để cô trò cùng thổi lửa ăn đỡ đói, ngồi chờ nước rút…” – cô H’Dinh tâm sự.
Thầy hiệu trưởng Trương Như Tống thấu hiểu nỗi khó khăn của các giáo viên và học sinh trường mình mỗi khi mùa mưa đến. Bởi từ sau đợt lũ lịch sử cuối năm ngoái, con đường Đông sông Ba dài hơn 17 cây số từ cầu Bến Mộng vào các xã Ia Broái, Ia Tul, Chư Mố và Ia Kdăm bị nước lũ cuốn trôi hoàn toàn, chính quyền cho san lấp để đi tạm nhưng hễ có trận mưa là lầy lội như mặt ruộng mới cày. Chỉ khoảng 3 cây số từ nhà đến trường nhưng các thầy cô dạy ở buôn Jứ, buôn Tul phải đi mất hơn 2 tiếng đồng hồ mới tới lớp. Các thầy cô giáo hầu hết có gia đình ở trong xã nhưng họ phải dậy từ 4 giờ sáng để soạn sửa lên đường cho kịp 7 giờ lên lớp giảng bài. Nhiều hôm khi đến được lớp học, cả cô và trò đều lấm lem bùn đất. Vì thế trong hành trang đến lớp của các cô giáo bao giờ cũng kèm theo một vài bộ quần áo để dự phòng. “Thương các cô lắm! Đầu năm học này, chúng tôi đã chuyển cô Ksor H’Blin về dạy ở điểm trường chính cho tiện đường hơn, vì nhà cô ở tận buôn Jư Ma Nai xã Ia Rtô, thị xã Ayun Pa, phải đi xa trường hơn 10 cây số. Còn cô H’Dinh, H’Vi vẫn một mực ở lại điểm trường buôn Jứ, buôn Tul vì “lo khi không có cô đi kèm vượt lũ đến trường lỡ ra các em có chuyện gì thì sao?” – thầy Tống trải lòng.
 Bộ đội Trung đoàn 1, Sư đoàn 1 (Quân khu 5) giúp cô, trò điểm trường buôn Jứ xã Ia Broái dọn bùn đất ngập trường sau lũ. |
Mong cho con chữ thành người
Năm học 2010 - 2011, Trường tiểu học Quang Trung có 19 lớp, 339 học sinh, 100% học sinh dân tộc thiểu số. Để giúp các em an toàn hơn khi đến trường, đầu năm học này, cấp trên đã phân bổ cho nhà trường được hơn 20 bộ áo phao cứu sinh. “Không đủ so với nhu cầu, nhưng trường đã cân nhắc và ưu tiên cấp phát cho các học sinh nhà ở buôn Jứ, buôn Tul vì các em phải lội qua suối để đến lớp” – thầy Trương Như Tống nói.
Mặc dù khó khăn là vậy, nhưng phong trào học tập ở xã Ia Broái là một điểm sáng của 4 xã phía Đông sông Ba thuộc huyện Ia Pa. Hiếm khi có học sinh vì khó khăn phải bỏ học giữa chừng. Còn nhớ sau đợt lũ cuối năm 2009, gần như toàn bộ học sinh trong trường đều bị nước lũ ngập nhà cửa, cuốn trôi tài sản, sách vở, áo quần. Con đường đến trường của nhiều học sinh có nguy cơ bị gián đoạn. Lúc đó, thầy Tống cùng các giáo viên trong trường vừa phải lo dọn vệ sinh trường sau lũ vừa phải phân công nhau đến từng nhà để động viên học sinh đến trường. Em Siu Din học lớp 4, nhà ở cuối buôn Broái, khi nước lũ dâng cao, các chú bộ đội lái ca nô vào kịp vớt 3 mẹ con vượt sông Ba sang thị xã Ayun Pa lánh nạn. Còn nhà cửa, vật dụng bị nước cuốn trôi mất. Nhớ lại thời khắc đó, Siu Din xúc động nói: “Sách vở, quần áo bị nước cuốn trôi mất. Nhà cũng không còn lúa gạo, phải sống nhờ mì tôm và gạo cứu trợ của Nhà nước. Lúc đó em cứ tưởng mình sẽ không còn được đi học nữa. May nhờ cô giáo H’Dinh, H’Vi và các thầy cô giáo đến góp tiền, cho gạo và mua quần áo, sách vở giúp em được đến trường. Bố em mất sớm, nhà nghèo nhưng em sẽ cố gắng học giỏi để mai này thành người có ích”.
 Mặc cho mưa lũ, cô giáo Rơ Lan H’Dinh vẫn miệt mài đứng lớp. |
Thôn trưởng buôn Tul, ông Rơ Lan Kai vẫn nhớ như in những lần các thầy giáo: Nay Choar, Nay Gôn, Rơ Lan Phớ và cô Rơ Lan H’Dinh, Nay H’Vi phải dầm mình cõng học sinh buôn Tul vượt suối khi nước lũ về đột ngột dâng ngập vào lớp học. “Năm 2009 có đến 3 trận lũ nước dâng ngập đến trường học, cắt đứt đường về nhà của học sinh. Dân làng chúng tôi lại tạm gác việc nhà để cùng với các thầy giáo vượt suối mang cơm gạo ra lớp cho các cô. Xúc động trước tình cảm đó của các thầy cô, dân làng chúng tôi tự hứa với nhau sẽ vượt qua khó khăn để động viên con em mình đến lớp. Nhờ vậy mà ở buôn Tul, buôn Jứ và nhiều buôn làng khác trong xã Ia Broái này hiếm khi có học sinh bỏ học giữa chừng” – Thôn trưởng Rơ Lan Kai kể lại.
Thầy Tống cho biết thêm: Dù khó khăn thiếu thốn đủ bề nhưng các thầy, cô giáo vẫn động viên nhau bám trường, bám lớp; còn các em học sinh của trường cũng rất có ý thức học tập, chăm ngoan và lễ phép. Trong 3 năm liền, tỷ lệ huy động trẻ đến lớp luôn đạt 99%; trường luôn duy trì sĩ số lớp học trung bình 99,9%. Chất lượng dạy học nhờ đó được cải thiện dần, tỷ lệ học sinh khá, giỏi trên 30%/năm; số học sinh yếu giảm xuống dưới 10%...
...Mưa như tát nước vào mặt. Con đường bùn từ buôn Tul về cầu Bến Mộng càng lầy lội hơn. Cụm loa phóng thanh bên đường làng phát tin áp thấp nhiệt đới gần bờ. Thầy giáo Hiao Soen lại đem chiếc xuồng máy ra kiểm tra để chuẩn bị tinh thần. Năm nay nhà trường lại “tạm giao” thêm cho thầy việc lái xuồng chở học sinh và di chuyển tài sản của trường về nhà mình cất giữ khi nước lũ về, vì nhà thầy ở gần trường. Ngước nhìn về điểm trường buôn Jứ phía bờ sông Ba, thầy Hiao Soen lẩm nhẩm: “Không biết mùa này nước lũ có về không ?”.
Bài và ảnh: Đức Phương