Tầm soát ung thư không phải là làm càng nhiều xét nghiệm càng tốt
Theo ThS.BS Trần Đức Cảnh - Khoa Nội soi thăm dò chức năng, Bệnh viện K, tầm soát ung thư cần được thực hiện dựa trên đánh giá nguy cơ của từng người, thay vì hiểu đơn giản là thực hiện thật nhiều xét nghiệm để kiểm tra toàn bộ cơ thể.
Theo WHO, cần phân biệt giữa chẩn đoán sớm và sàng lọc ung thư. Chẩn đoán sớm được thực hiện khi người bệnh đã xuất hiện những dấu hiệu hoặc triệu chứng bất thường, trong khi sàng lọc nhằm phát hiện ung thư hoặc tổn thương tiền ung thư ở những người chưa có triệu chứng.
Theo BS Trần Đức Cảnh, một quy trình tầm soát cần bắt đầu bằng khám lâm sàng và phân tầng nguy cơ. Bác sĩ khai thác tiền sử bệnh, tiền sử gia đình, thói quen sinh hoạt, tuổi, giới và các yếu tố nguy cơ để xác định những bệnh lý cần lưu ý. Sau đó, người được tầm soát có thể được chỉ định các phương pháp cận lâm sàng phù hợp như xét nghiệm, nội soi hoặc các phương tiện chẩn đoán hình ảnh. Không phải ai cũng cần thực hiện tất cả các xét nghiệm hay chụp chiếu.
WHO cũng lưu ý việc lựa chọn đối tượng sàng lọc dựa trên tuổi và yếu tố nguy cơ nhằm hạn chế những kết quả dương tính giả, chẩn đoán quá mức và các can thiệp không cần thiết. Điều quan trọng là người dân không nên chờ đến khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng mới đi khám. Một số bệnh ung thư có thể diễn biến âm thầm trong giai đoạn đầu. Khi có dấu hiệu bất thường kéo dài, cần được bác sĩ đánh giá thay vì tự theo dõi tại nhà.
Thăm khám và đánh giá yếu tố nguy cơ là bước quan trọng trước khi lựa chọn phương pháp tầm soát ung thư phù hợp.
Ung thư đại trực tràng: Phát hiện sớm có thể ngăn bệnh tiến triển
Ung thư đại trực tràng hiện là một trong những bệnh ung thư phổ biến nhất trên thế giới. chủ yếu gặp ở người từ 50 tuổi trở lên, dù một số quốc gia đang ghi nhận số ca mắc gia tăng ở nhóm tuổi trẻ hơn. Theo BS Trần Đức Cảnh, tuổi càng cao thì nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng càng tăng. Tuy nhiên, việc lựa chọn thời điểm và phương pháp sàng lọc cần dựa trên nguy cơ của từng người.
Hướng dẫn của Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF) khuyến cáo sàng lọc ung thư đại trực tràng ở người trưởng thành nguy cơ trung bình từ 45 tuổi; các phương pháp có thể gồm xét nghiệm phân, nội soi đại tràng hoặc một số phương pháp khác theo từng trường hợp.
Sàng lọc ung thư đại trực tràng có thể giúp phát hiện ung thư sớm và quan trọng hơn là phát hiện các tổn thương tiền ung thư để xử trí trước khi chúng tiến triển thành ung thư. Vì vậy, người dân không nên hiểu rằng “không có triệu chứng thì không cần kiểm tra”. Những người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng, từng có polyp đại trực tràng hoặc có các yếu tố nguy cơ khác có thể cần kế hoạch sàng lọc sớm và chuyên sâu hơn.
Nội soi đại trực tràng giúp quan sát trực tiếp niêm mạc, phát hiện polyp và những tổn thương bất thường.
Có polyp không đồng nghĩa chắc chắn mắc ung thư
Một trong những nỗi lo thường gặp sau khi nội soi đại trực tràng là phát hiện polyp. Tuy nhiên, có polyp không đồng nghĩa với việc người bệnh đã mắc ung thư hoặc chắc chắn sẽ bị ung thư.
Polyp đại trực tràng là những tổn thương phát triển từ niêm mạc đại trực tràng. Một số loại, đặc biệt các polyp tuyến (adenoma) và một số tổn thương răng cưa, có khả năng tiến triển thành ung thư theo thời gian. Chính vì vậy, việc phát hiện và xử trí những tổn thương này có ý nghĩa quan trọng trong dự phòng ung thư đại trực tràng.
Khi nội soi phát hiện polyp, bác sĩ sẽ đánh giá đặc điểm, kích thước, vị trí và lựa chọn phương pháp xử trí phù hợp. Với những polyp có chỉ định, cắt polyp trong quá trình nội soi giúp loại bỏ tổn thương và sau đó mẫu bệnh phẩm được đánh giá mô bệnh học để xác định bản chất tổn thương, từ đó quyết định kế hoạch theo dõi tiếp theo. Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng của sàng lọc ung thư đại trực tràng so với việc chỉ phát hiện ung thư khi bệnh đã xuất hiện triệu chứng.
Phát hiện và cắt bỏ polyp có nguy cơ tiền ung thư qua nội soi giúp dự phòng ung thư đại trực tràng.
Theo WHO, việc phát hiện và loại bỏ tổn thương tiền ung thư trong các chương trình sàng lọc có thể góp phần giảm cả tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư đại trực tràng.
“Điều quan trọng nhất là người dân không nên quá sợ hãi khi được phát hiện polyp, nhưng cũng không nên chủ quan. Cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ về cắt polyp, giải phẫu bệnh và lịch theo dõi”, BS Trần Đức Cảnh khuyến cáo.
Chủ động kiểm soát yếu tố nguy cơ, nhận biết dấu hiệu bất thường và tham gia sàng lọc phù hợp với tuổi, giới và nguy cơ cá nhân có thể giúp phát hiện bệnh ở thời điểm còn nhiều cơ hội điều trị. Với nhiều loại ung thư, phát hiện sớm là yếu tố quan trọng giúp tăng khả năng điều trị thành công. WHO khẳng định những bệnh ung thư phổ biến như ung thư vú, cổ tử cung, khoang miệng và đại trực tràng có khả năng chữa khỏi cao khi được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ.
