11 người chết, 2 người bị thương, 3 căn nhà liền kề bị phá hủy, nhiều công trình dân sinh, hạ tầng khác bị ảnh hưởng… là hậu quả của vụ nổ đêm 24/2/2013 tại hẻm 384, đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, quận 3, TP. Hồ Chí Minh. Đến nay, người dân địa phương vẫn chưa hết kinh hoàng, còn những gia đình mất người thân thì chẳng biết đến bao giờ mới nguôi ngoai được nỗi đau… Hiện trường vụ nổ để lại và khối lượng thuốc nổ khá lớn liên quan tới ông Lê Minh Phương hay còn gọi là Phương “khói lửa” được cơ quan điều tra phát hiện sau đó gióng lên hồi chuông báo động về việc thực trạng quản lý lỏng lẻo trong mua bán, tàng trữ và sử dụng chất nổ, vật liệu nổ.
 Hiện trường vụ nổ tại nhà ông Phương đêm 24/2. |
Đừng đùa với chất nổ
Qua tìm hiểu, hiện không dễ để một doanh nghiệp, cửa hàng xin được giấy phép đăng ký kinh doanh, buôn bán vật liệu nổ công nghiệp bởi Nhà nước quản lý khá chặt vấn đề này. Bên cạnh những tính năng không thể phủ nhận trong việc phục vụ sản xuất, các chất như amoni nitrat (NH4NO3); natri nitrat (NaNO3); kali clorat (KCLO3)... còn được coi là những chất tiền thuốc nổ nên ngay từ khi những quy định của Pháp lệnh Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ về sản xuất, kinh doanh “tiền chất thuốc nổ” được đưa vào thực tế và mới đây là sự ra đời của Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định số 39/2009/NĐ-CP của Chính phủ về vật liệu nổ công nghiệp, việc quản lý các chất nổ thêm một lần nữa đã được “thiết quân luật”. Tuy nhiên, trên thực tế, việc quản lý đối với mặt hàng này vẫn còn nhiều bất cập. Chỉ kể riêng sự hiện diện của những trang web hướng dẫn làm thuốc nổ, cộng với việc bày bán tràn lan, dễ dãi các chất tiền thuốc nổ hiện nay cũng đang ẩn chứa những nguy hiểm khó lường. Bởi ý kiến của nhiều chuyên gia nghiên cứu hóa chất cho rằng, thực trạng đó vô tình sẽ “vẽ đường cho hươu chạy” khi nhiều đối tượng xấu sẽ lợi dụng để chế tạo thuốc nổ dùng vào mục đích xấu. Đơn cử như vụ Võ Anh Tuấn (22 tuổi) - trú ở quận 5, TP.HCM - khi tên này đã tự chế mìn bằng cách nghiên cứu qua mạng và đặt trong nhà vệ sinh của một khách sạn. Đối với những người có kiến thức một chút về hóa học hoặc chịu khó tìm hiểu đều biết rằng, muốn hóa chất phát nổ cần 2 thành phần, thường là 2 chất khác nhau (chất ôxy hóa và chất khử). Trộn 2 hóa chất này với nhau, kèm theo “chất” kích thích (kíp nổ) sẽ tạo ra quả nổ có sức công phá khủng khiếp - những điều này đều được... phơi sẵn trên mạng, thậm chí pha chế thế nào, liều lượng ra sao, những lưu ý cần nhớ... đều được một vài trang mạng thông tin.
 Không ít loại hóa chất tiền chất nổ được bày bán công khai. |
Đừng để... giá như
Biết là nguy hiểm và không thể “đùa” với chất nổ nhưng sự hiện diện của những cửa hàng kinh doanh vật liệu nổ, chất tiền thuốc nổ ngay giữa khu dân cư đông đúc bậc nhất Thủ đô hiện nay như phố Phùng Hưng, Hàng Nón, Hàng Gà... với những điều kiện bảo quản không đảm bảo, không ai biết rằng khi phát nổ, hậu quả sẽ đến đâu? Như trên đã viết, Pháp lệnh Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ ngày 30/6/2011 và Nghị định 39/2009/NĐ-CP ngày 23/4/2009 về vật liệu nổ công nghiệp (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 54/2012/NĐ-CP) quy định rõ về đối tượng được sản xuất, sử dụng thuốc nổ. Tuy nhiên, dường như những văn bản dưới luật này chưa được các cơ quan chức năng, tổ chức, cá nhân quán triệt thấu đáo. Trên thực tế, việc tìm mua chất nổ không quá khó. Chính vì vậy, việc tàng trữ, sử dụng chất nổ trái phép diễn ra rất phức tạp trong việc khai mỏ, đánh cá, thậm chí dùng thuốc nổ giải quyết mâu thuẫn cá nhân... Trở lại với vụ nổ đau lòng vừa qua, nếu không xảy ra tai nạn thì hằng ngày ông Phương “khói lửa” vẫn cứ “vô tư” sử dụng thuốc nổ tạo khói, lửa cho phim và “hồn nhiên” cùng gia đình sống cùng với “kho” thuốc nổ.
Vụ nổ đêm 24/2 ở TP.HCM vừa qua là hệ quả tất yếu của sự liều lĩnh trong bảo quản, sử dụng chất nổ, vật liệu nổ của người được cho là có kinh nghiệm trong sử dụng chất liệu nổ cho mục đích trên phim ảnh. Là người có kinh nghiệm tạo khói, lửa trong phim trường, hơn ai hết, lẽ ra ông Phương phải hiểu việc cất giữ chất nổ, vật liệu nổ tại nhà là rất nguy hiểm đến tính mạng, tài sản của gia đình ông và những người xung quanh. Đặc biệt, ông phải nhận thức được rằng việc tàng trữ và sử dụng chất nổ, vật liệu nổ của ông là hành động phạm pháp. Giá như ông có ý thức tuân thủ luật pháp, hành động có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng thì ông và nhiều nạn nhân vô tội đã không bị thiệt mạng. Vụ việc của ông Phương có thể coi là lời cảnh báo nghiêm khắc cho những ai tùy tiện tàng trữ, sử dụng thuốc nổ, vật liệu nổ sai quy định, vi phạm pháp luật.
Bên cạnh sai trái của cá nhân ông Phương, các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương cũng cần phải rút kinh nghiệm sâu sắc trong công tác quản lý, kiểm tra việc cất giữ, bảo quản và sử dụng chất nổ, vật liệu nổ. Rõ ràng việc ông Phương cất giữ, sử dụng chất nổ đã diễn ra từ lâu. Vậy mà tại sao các cơ quan chức năng không đến “hỏi thăm” ông Phương, còn chính quyền địa phương thì chẳng biết gì về mối nguy hiểm đang rình rập người dân trong khu vực họ quản lý? Theo quy định hiện hành, thuốc nổ nói chung nằm trong danh mục vật liệu chịu sự quản lý đặc biệt vì nó không chỉ nguy hiểm tới tính mạng, tài sản công dân mà còn gây ra mất trật tự, an toàn, an ninh xã hội. Nếu các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương quản lý địa bàn tốt hơn, phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời thì có thể tai nạn đáng tiếc đã không xảy ra.
Thiệt hại về con người, vật chất và hậu quả lâu dài đối với gia đình các nạn nhân trong vụ nổ đêm 24/2 là bài học sâu sắc cho tổ chức, cá nhân đang tàng trữ, sử dụng chất nổ, vật liệu nổ trái pháp luật cũng như các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương. Những ai còn đang tàng trữ, sử dụng chất nổ, vật liệu nổ sai quy định nên tỉnh ngộ ngay. Các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương cần phải tăng cường tuyên truyền, giáo dục, quản lý, kiểm tra, kiểm soát đối với việc mua bán, tàng trữ, sử dụng chất nổ, vật liệu nổ.
Quang Duẩn