Tỷ lệ người cao tuổi của Việt Nam hiện đang ở mức 9,45% ( ngưỡng dân số già theo quy định của Liên hợp quốc là 10%), tương ứng với 8,05 triệu người. Theo dự báo của các chuyên gia về lĩnh vực dân số, sau khi trải qua "thời kỳ dân số vàng" tỷ lệ người cao tuổi sẽ tăng nhanh, thậm chí lên tới 26% vào năm 2050. Do vậy, nếu không kịp thời xây dựng chính sách, lộ trình nhằm đối phó với những sức ép của thời già hóa dân số thì Việt Nam rất có thể đối mặt với nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an sinh xã hội...
"Tốc độ" già hóa dân số tăng nhanh
Số liệu thống kê của Tổng cục DS - KHHGĐ cho thấy, tỷ lệ người cao tuổi ( NCT) của Việt Nam tăng nhanh trong những năm đầu của thế kỷ 21 khi con số này lên tới 9,45% năm 2007 (so với 8,2% năm 1999) và dự báo đến năm 2020 sẽ lên tới 11,4% và đến năm 2050 sẽ đạt tới 26%. Số lượng NCT cũng tăng từ 3,71 triệu người năm 1979 lên 8,05 triệu người năm 2007 và sẽ lên tới 29,77 triệu người vào năm 2050. Trong những năm đầu của thế kỷ 21 (2000 - 2007), NCT tăng thêm 1,86 triệu người (tỷ lệ tăng bình quân 4,3%/năm) và sẽ tiếp tục tăng nhanh trong thời gian tới. Theo PGS. TS. Nguyễn Đình Cử, Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội - Đại học KTQD Hà Nội, "hơn 80% NCT Việt Nam hiện sống ở nông thôn. Trong đó chỉ có khoảng 16 - 17% hưởng lương hưu hoặc mất sức, hơn 10% các cụ hưởng trợ cấp người có công với đất nước. Hiện còn hơn 70% NCT sống bằng lao động của mình, bằng nguồn hỗ trợ của con cháu và gia đình. Bình quân 10 người về hưu có trách nhiệm nuôi 1 bố mẹ và 7 con. Do đó về đời sống vật chất và tinh thần của NCT hiện gặp rất nhiều khó khăn". Cùng chung vấn đề, TS. Nguyễn Quốc Anh, Giám đốc Trung tâm Thông tin và Dữ liệu dân số, Tổng cục DS - KHHGĐ cho biết thêm, "ở nhiều nước trên thế giới, cơ cấu dân số già đến sau khi kinh tế phát triển, nhưng việc xử lý bảo đảm cho người già được sống vui, sống khỏe, sống có ích gặp không ít khó khăn. Trong bối cảnh nước ta, cơ cấu dân số già đến khi nền kinh tế chưa phát triển thì việc đảm bảo chất lượng cuộc sống cho NCT sẽ càng gặp nhiều khó khăn hơn".
 Điều trị cho người cao tuổi tại Viện Lão khoa Việt Nam. Ảnh: TM |
Cần chủ động ứng phó với "hậu dân số vàng"
Theo các chuyên gia nhận định, điều cần làm ngay của Việt Nam hiện tại là cần phải nghiên cứu đến các vấn đề già hóa dân số. Nếu ngay bây giờ không xây dựng và thực thi chính sách, chiến lược quốc gia về NCT phù hợp thì khoảng 20 năm sau, sẽ không kịp đối phó với các gánh nặng liên quan đến hệ thống an sinh xã hội, chăm sóc sức khỏe, đời sống tinh thần...
Theo PGS.TS. Nguyễn Đình Cử, "Việt Nam cần phải đẩy mạnh nghiên cứu quá trình già hóa dân số, làm cơ sở cho việc xây dựng và thực thi chính sách, chiến lược quốc gia về vấn đề này. Ngoài ra, sớm phát triển hệ thống dịch vụ chăm sóc NCT chính là lo cho tương lai của chúng ta và là chuẩn bị cần thiết cho thời kỳ hậu "dân số vàng". Nhà nước nên khuyến khích và ưu đãi đối với những nhà đầu tư xây dựng cơ sở vật chất để chăm sóc người già như cấp đất xây nhà dưỡng lão, cho vay vốn... Đồng thời, có các chính sách đối với NCT hướng tới khu vực nông thôn, tiến hành xây dựng và triển khai chính sách BHXH cho nông dân. Đẩy mạnh nghiên cứu các hình thức hoạt động cho NCT, trước hết là các hoạt động kinh tế phù hợp tăng thu nhập ở nông thôn. Hội NCT nên hướng dẫn NCT giữ gìn, bảo vệ, tăng cường sức khỏe, tổ chức các hoạt động rèn luyện nâng cao sức khỏe tại các cơ sở, địa bàn. Có các chính sách thu hút, khuyến khích hỗ trợ NCT có khả năng tham gia làm việc tạo thu nhập... Đặc biệt, cần phải kiên trì tuyên truyền sao cho cả cộng đồng hiểu rõ rằng ai cũng đến lúc già để mọi người nâng cao nhận thức và chăm sóc sức khỏe ngay từ khi còn trẻ, tránh các hành vi, thói quen xấu có thể gây nguy hại khi về già.
Hoàng Anh