Cảnh báo của Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), 5 loại vi khuẩn có tỉ lệ gặp cao nhất ở Việt Nam trong những năm gần đây đều có tỉ lệ đề kháng với nhiều loại kháng sinh ở mức độ cao. Không riêng gì Việt Nam, vấn đề kháng thuốc đã được đặt ra trên toàn cầu khi sự lạm dụng các loại thuốc kháng sinh, kháng virut, thuốc chống ký sinh trùng… đã ở mức báo động và dẫn đến hậu quả là sự xuất hiện các loại vi khuẩn kháng đa kháng sinh.
Bệnh khó chữa từ vi khuẩn siêu kháng thuốc
Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TW vừa công bố kết quả thành công trong việc điều trị cho một bệnh nhân bị nhiễm khuẩn huyết do Klebsiella pneumoniae có gen kháng thuốc NDM-1. Klebsiella pneumoniae là một chủng vi khuẩn siêu kháng thuốc được phân lập được từ bệnh phẩm của một bệnh nhân tại Ấn Độ trong quá trình điều trị cho bệnh nhân này vào năm 2010. Khi nghiên cứu, các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng, chủng vi khuẩn này kháng các kháng sinh nhóm beta-lactam được thử nghiệm. Phân tích trình tự gen của vi khuẩn này cũng cho kết quả nó mang một gen có tên đầy đủ là blaNDM-1 (gọi tắt là NDM-1). Đây là một loại gen thuộc nhóm MBL (metallo-beta-lactamase), tức là một trong những enzyme (men) mà vi khuẩn sản xuất ra để chống lại kháng sinh nhóm beta-lactam như ampicillin, cephalosporin…
TS. Nguyễn Văn Kính, Giám đốc BV khẳng định: Hiện tại chưa có công bố nào về sự xuất hiện vi khuẩn mang gen mã hóa cho enzym NDM-1 ở Việt Nam. Tuy nhiên, trong quá trình theo dõi điều trị cho các bệnh nhân bị nhiễm khuẩn huyết tại BV, BV đã phát hiện một trường hợp bị nhiễm trùng huyết do K. pneumoniae có gen kháng thuốc NDM-1. Rất may bệnh nhân này đã được cứu sống. Tuy nhiên việc điều trị cho bệnh nhân gặp rất nhiều khó khăn từ việc chẩn đoán, xác định chủng vi khuẩn gây bệnh cho đến việc điều trị, làm kháng sinh đồ vì vi khuẩn này kháng rất nhiều loại kháng sinh.
 Người dân không nên tự ý mua thuốc khi không có chỉ định của bác sĩ. Ảnh: TM |
Lạm dụng kháng sinh
Theo TS. Nguyễn Văn Kính, hàng năm BV thường tiếp nhận những bệnh nhân bị các bệnh nhiễm trùng nặng, kể cả các trường hợp dịch bệnh. Có trường hợp khi làm kháng sinh đồ cho một bệnh nhân thì phát hiện bệnh nhân này kháng tới gần 20 kháng sinh. Điều này gây khó khăn cho việc điều trị. Để điều trị được loại vi khuẩn siêu kháng thuốc này, các bác sĩ đã phải áp dụng nhiều biện pháp khác nhau như chọn các loại kháng sinh còn nhạy cảm trên kháng sinh đồ, phối hợp nhiều kháng sinh, điều chỉnh liều điều trị…
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng vi khuẩn siêu kháng thuốc xuất hiện, trong đó phải cảnh báo tình trạng lạm dụng kháng sinh ở Việt Nam. Hiện nay, người dân dễ dàng mua kháng sinh về tự điều trị, nhiều người không cần đơn của bác sĩ. Cũng có trường hợp một số bác sĩ kê đơn kháng sinh phổ rộng cho bệnh nhân vì những lý do kinh tế. Hậu quả của việc dùng kháng sinh bừa bãi đã khiến việc dùng thuốc kém hiệu quả, làm tốn nhiều thời gian, công sức của cả người bệnh và thầy thuốc, chi phí chữa bệnh tăng lên.
Theo số liệu của Bộ Y tế, Klebsiella là một trong 4 loại vi khuẩn gram âm có tỉ lệ gặp cao nhất tại ba thành phố lớn là Hà Nội, TP.HCM và Hải Phòng trong năm 2010, cùng với E.coli, Pseudomonas spp. và Acinetobacter spp.. Cả 4 loại này đều đã “nhẵn mặt” với nhiều loại kháng sinh, đặc biệt là nhóm cephalosporin thế hệ 3, 4 với tỉ lệ kháng từ 68-83%, tiếp theo là nhóm aminosid và fluoroquinolon có tỉ lệ kháng xấp xỉ trên 60%.
Để chủ động phòng, chống sự kháng kháng sinh của các loại vi khuẩn, Bộ Y tế đã từng bước chuẩn hóa các quy định về chuyên môn kỹ thuật liên quan đến chăm sóc bệnh nhân trong bệnh viện, sử dụng kháng sinh theo đơn, quản lý chặt chẽ việc bán các loại thuốc kháng sinh tại các hiệu thuốc trong và ngoài bệnh viện… Tuy nhiên, hiện tượng kháng kháng sinh vẫn đang ngày càng gia tăng và là thách thức lớn đối với việc điều trị các bệnh nhân mắc các bệnh nhiễm khuẩn tại Việt Nam. Thuốc chữa bệnh là một loại hàng hóa đặc biệt, cần phải có cách quản lý đặc biệt và mỗi người bệnh cũng nên là những người thông thái để hiểu được một điều dù rất đơn giản: không bao giờ tự ý mua thuốc và sử dụng khi không có chỉ định của bác sĩ.
Hạ Hiền