Thông báo được ông Zelensky đưa ra trên mạng xã hội hôm thứ Sáu. Ngoài cuộc tấn công vào căn cứ Engels và phá hủy máy bay Tu-95, ông Zelensky cho biết, lực lượng Ukraine cũng đồng thời tập kích các cơ sở thuộc ngành công nghiệp dầu mỏ của Nga và nhiều mục tiêu quân sự tại các vùng lãnh thổ Ukraine đang do Nga kiểm soát.
Máy bay ném bom Tu-95 của Nga. (Ảnh: DB)
Theo nhà lãnh đạo Ukraine, chiếc Tu-95 bị phá hủy từng được Nga sử dụng để phóng tên lửa hành trình tấn công Ukraine. Ông Zelensky cũng nhấn mạnh, căn cứ Engels nằm cách biên giới Ukraine khoảng 800 km. Con số này dài hơn mức khoảng 600 km thường được các nguồn phương Tây sử dụng, có thể do Kiev tính từ đường biên giới được quốc tế công nhận thay vì từ tiền tuyến hiện nay.
Tu-95 là trụ cột của lực lượng ném bom chiến lược Nga
Tu-95 là máy bay ném bom chiến lược thời Liên Xô, thực hiện chuyến bay đầu tiên từ năm 1952 nhưng đến nay vẫn đóng vai trò quan trọng trong Không quân Nga.
Mỗi chiếc Tu-95 có thể mang tới 16 tên lửa hành trình tầm xa, bao gồm Kh-101 cùng các biến thể Kh-55 và Kh-555. Các tên lửa này thường được phóng từ ngoài tầm với của hệ thống phòng không Ukraine trước khi bay đến mục tiêu.
Căn cứ Engels-2 ở tỉnh Saratov, là nơi đóng quân của Trung đoàn 184 và Trung đoàn Cận vệ 121, hai đơn vị máy bay ném bom chiến lược chủ lực của Nga. Cùng với căn cứ Ukrainka ở vùng Viễn Đông, Engels là một trong hai trung tâm xuất phát chính của các đợt không kích bằng máy bay ném bom nhằm vào Ukraine kể từ khi xung đột bùng phát.
Engels nhiều lần trở thành mục tiêu của Ukraine
Đây không phải lần đầu tiên Ukraine tập kích căn cứ Engels. Ngày 5/12/2022, Ukraine lần đầu tấn công căn cứ này, khiến 2 máy bay Tu-95 bị hư hại. Bộ Quốc phòng Anh khi đó đánh giá đây là một trong những thất bại nghiêm trọng nhất của hệ thống phòng thủ Nga kể từ khi chiến sự bắt đầu.
Đến tháng 3/2025, Ukraine tiếp tục tập kích Engels, gây ra nhiều vụ nổ thứ cấp tại một kho đạn. Bộ Tổng tham mưu Ukraine sau đó tuyên bố khoảng 96 tên lửa hành trình phóng từ máy bay đã bị phá hủy trước khi kịp sử dụng trong ba đợt không kích dự kiến. Căn cứ này cũng bị máy bay không người lái tấn công trong đêm 16/7.
Hạm đội máy bay ném bom chiến lược của Nga liên tục chịu sức ép trong suốt cuộc xung đột. Do dây chuyền sản xuất Tu-95 đã dừng hoạt động từ nhiều thập kỷ trước, mỗi chiếc bị phá hủy đều là tổn thất gần như không thể thay thế, đồng nghĩa với việc năng lực phóng tên lửa hành trình tầm xa của Nga bị suy giảm vĩnh viễn.
Đòn tấn công lớn nhất nhằm vào lực lượng này diễn ra vào tháng 6/2025 trong Chiến dịch Mạng Nhện do SBU thực hiện. Theo phía Ukraine, chiến dịch sử dụng máy bay không người lái góc nhìn thứ nhất (FPV) được bí mật đưa vào Nga trong suốt 18 tháng chuẩn bị đã đồng loạt tập kích bốn căn cứ không quân Belaya, Dyagilevo, Olenya và Ivanovo.
Kiev tuyên bố chiến dịch đã phá hủy hoặc làm hư hại hàng chục máy bay, gồm Tu-95, Tu-22M3 và cả máy bay cảnh báo sớm A-50.
Sau Chiến dịch Mạng Nhện, hình ảnh vệ tinh cho thấy Nga từng rút toàn bộ máy bay ném bom chiến lược còn lại khỏi Engels, đưa chúng về các căn cứ ở vùng Viễn Đông nhằm tránh nguy cơ bị tấn công.
Sau đó các máy bay đã được điều trở lại Engels. Từ tháng 4/2025, Nga cũng bắt đầu xây dựng ít nhất 17 hầm trú ẩn kiên cố tại căn cứ này để bảo vệ các máy bay có sải cánh lớn như Tu-95 và Tu-160. Các công trình này được thiết kế nhằm giảm nguy cơ bị máy bay không người lái tập kích khi đỗ trên đường băng.
