Dù Ukraine đã nhiều lần tiến hành các cuộc tập kích nhằm vào sân bay quân sự Nga, nhưng những đòn đánh này vẫn chưa đủ để làm gián đoạn đáng kể hoạt động không kích của Moscow.
Một sân bay của Nga với máy bay và bom trên không. (Nguồn: RIA Novosti)
Trong nỗ lực tìm ra giải pháp mới, NATO và Ukraine đang hướng sự chú ý tới khu vực tư nhân thông qua một sáng kiến mang tên Airfield Denial Challenge (Thử thách ngăn chặn sử dụng sân bay). Chương trình đưa ra giải thưởng trị giá 250.000 euro cho các công ty, nhóm kỹ sư hoặc cá nhân có thể đề xuất những giải pháp khả thi nhằm làm suy giảm hoặc vô hiệu hóa khả năng sử dụng các căn cứ không quân của Nga.
Theo Bộ Tư lệnh Tối cao Liên minh Chuyển đổi (SACT) của NATO, kinh nghiệm thực chiến của lực lượng vũ trang Ukraine đã chứng minh rằng khả năng triển khai các cuộc không kích từ những sân bay hậu phương an toàn vẫn là một trong những lợi thế bất đối xứng quan trọng nhất mà Nga đang nắm giữ trong cuộc xung đột hiện nay.
Từ các căn cứ nằm ngoài tầm với của phần lớn phương tiện tấn công thông thường của Ukraine, không quân Nga vẫn có thể triển khai các đợt tấn công bằng bom dẫn đường, tên lửa hành trình và nhiều loại vũ khí tầm xa khác nhằm vào lực lượng quân sự, cơ sở hạ tầng quan trọng cũng như các khu dân cư của Ukraine.
Theo đánh giá của NATO, mọi chiến dịch không kích đều bắt đầu từ một sân bay. Điều đó đồng nghĩa với việc nếu các sân bay có thể bị vô hiệu hóa liên tục, toàn bộ chiến dịch không kích của đối phương sẽ bị gián đoạn ngay từ điểm xuất phát.
SACT cho rằng các phương án hiện nay của Ukraine, từ việc sử dụng máy bay chiến đấu có người lái, pháo phản lực tầm xa, tên lửa đạn đạo cho tới các loại đạn dược tấn công đơn lẻ, đều cho thấy hiệu quả hạn chế trước những căn cứ không quân được bảo vệ chặt chẽ. Các biện pháp này thiếu khả năng tạo hiệu ứng trên diện rộng, khó duy trì sức ép liên tục và chưa đủ khả năng chống chịu trước môi trường tác chiến điện tử ngày càng khắc nghiệt.
Theo NATO, việc chỉ tập trung đánh chặn từng loại vũ khí riêng lẻ là chưa đủ. Thay vào đó, cần phải tìm cách ngăn chặn ngay từ nguồn phát sinh các cuộc tấn công.
Bộ Quốc phòng Ukraine cũng chia sẻ quan điểm tương tự. Theo cơ quan này, mục tiêu là tìm ra những công nghệ có thể hạn chế lâu dài khả năng sử dụng cơ sở hạ tầng hàng không của đối phương, từ máy bay, đường băng, kho nhiên liệu, kho đạn dược cho tới các hệ thống hỗ trợ mặt đất. Kiev đặc biệt khuyến khích các công ty công nghệ quốc phòng, các doanh nghiệp khởi nghiệp và các nhóm kỹ sư tham gia chương trình.
Ukraine đã tấn công vào căn cứ không quân Morozovsk ở Nga. (Nguồn: Google Earth)
Điểm đáng chú ý là NATO không giới hạn cuộc thi trong bất kỳ lĩnh vực kỹ thuật nào. Liên minh này sẵn sàng xem xét nhiều loại giải pháp khác nhau, từ các hệ thống máy bay không người lái ở mọi quy mô, các nền tảng tự hành hoặc bán tự hành, công nghệ UAV bầy đàn, các phương thức triển khai vũ khí phi truyền thống cho đến các giải pháp kết hợp nhiều công nghệ khác nhau.
Tuy nhiên, mọi đề xuất đều phải đáp ứng những yêu cầu rất khắt khe. Các hệ thống được đề xuất phải có khả năng hoạt động trong môi trường không có tín hiệu GPS, chống chịu được tác chiến điện tử mạnh, vận hành trong mọi điều kiện thời tiết và có lộ trình triển khai thực tế trong thời gian ngắn.
NATO cũng đặc biệt quan tâm tới những hệ thống có thể hoạt động sâu trong khu vực tranh chấp mà không cần sự điều khiển liên tục của con người. Mức độ tự động hóa càng cao càng được đánh giá tích cực, đặc biệt nếu hệ thống có khả năng nhận dạng mục tiêu bằng trí tuệ nhân tạo và tấn công đồng thời nhiều mục tiêu trên một sân bay.
Dù chấp nhận những công nghệ chưa hoàn thiện hoàn toàn, NATO yêu cầu các giải pháp phải đạt mức độ sẵn sàng công nghệ tương đối cao. Điều này đồng nghĩa với việc các dự án chỉ tồn tại trên bản vẽ hoặc còn quá xa khả năng triển khai thực tế sẽ không được xem xét. Đặc biệt, bất kỳ giải pháp nào cần hơn một năm để đưa vào sử dụng đều bị loại khỏi chương trình.
Theo kế hoạch, hạn chót nộp hồ sơ là ngày 20/7. Mười đội xuất sắc nhất sẽ được lựa chọn vào ngày 11/8 và tham gia vòng thuyết trình trực tiếp dự kiến tổ chức tại Ba Lan vào ngày 3/9.
Dù chương trình được đánh giá là đầy tham vọng, vẫn còn nhiều hoài nghi về khả năng nó có thể tạo ra một hệ thống đủ sức làm gián đoạn liên tục hoạt động của không quân Nga.
Trong những năm qua, Ukraine đã xây dựng được một trong những hệ sinh thái công nghệ quốc phòng năng động nhất thế giới. Nhiều loại UAV, tên lửa và vũ khí mới đã được thiết kế, thử nghiệm và đưa vào sử dụng ngay trong điều kiện chiến sự. Tuy nhiên, cho đến nay Kiev vẫn chưa thể tạo ra một giải pháp đủ sức đạt được mục tiêu mà Airfield Denial Challenge đặt ra.
