Nếu kế hoạch được triển khai đúng tiến độ, hệ thống S-300 nâng cấp có thể bắt đầu được đưa vào sử dụng từ cuối năm 2026, bổ sung thêm một lớp phòng thủ cho Ukraine trong bối cảnh nguồn tên lửa đánh chặn Patriot đang thiếu hụt.
Hệ thống phòng không S-300PS của Ukraine. (Ảnh: DE)
Thông tin này được Đại tá lục quân Mỹ đã nghỉ hưu Robert Hamilton, hiện là Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Toàn cầu Delphi, đề cập trong chương trình PBS NewsHour. Ông cho biết hệ thống S-300 được hiện đại hóa có thể bắt đầu hoạt động vào cuối năm 2026, với sản lượng dự kiến khoảng 100 đến vài trăm tên lửa mỗi năm.
Hamilton cho rằng chương trình có thể chưa tạo ra thay đổi lớn ngay lập tức, nhưng nếu duy trì trong nhiều tháng và nhiều năm, số tên lửa được sản xuất sẽ từng bước bổ sung vào khoảng trống mà các hệ thống Patriot đang phải gánh vác.
S-300 nâng cấp có thể thay thế Patriot đến đâu?
Nhu cầu này đặc biệt cấp thiết bởi Ukraine đang phải đối mặt với tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn Patriot. Theo Defense Express, Patriot hiện đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đối phó với các tên lửa đạn đạo và tên lửa siêu thanh của Nga, trong đó PAC-3 MSE được đánh giá là loại tên lửa đánh chặn hiệu quả nhất.
Nếu S-300 hiện đại hóa muốn thực sự san sẻ nhiệm vụ của Patriot, năng lực của hệ thống mới phải đủ để đối phó với những mối đe dọa như tên lửa đạn đạo Iskander-M, Kinzhal, Oniks, Zircon và các loại vũ khí tương tự.
Đây cũng là lý do chương trình hiện đại hóa S-300 thu hút sự chú ý. Thay vì xây dựng hoàn toàn một hệ thống phòng không mới từ đầu, Ukraine có thể tận dụng nền tảng Liên Xô đang có, cơ sở hạ tầng sẵn có và kinh nghiệm vận hành lâu năm để nhanh chóng tạo ra một năng lực phòng thủ mới.
Một hướng phát triển đáng chú ý khác đến từ Fire Point, công ty Ukraine đang phối hợp với các đối tác châu Âu phát triển hệ thống tên lửa chống đạn đạo Freyja. Hệ thống này sử dụng tên lửa FP-7.x, được phát triển từ dòng tên lửa 48N6 từng được sử dụng trên các hệ thống S-300 và S-400.
Về mặt ý tưởng, cách tiếp cận này tương đồng với việc tận dụng các thành phần và nền tảng sẵn có để tạo ra tên lửa đánh chặn thế hệ mới.
Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng cụ thể cho thấy chương trình Freyja có liên quan trực tiếp đến dự án hiện đại hóa S-300 do Ukraine và Mỹ hợp tác. Cũng chưa có thông tin cho thấy Washington tham gia vào quá trình phát triển Freyja thông qua các linh kiện châu Âu.
Do đó, hai chương trình hiện vẫn nên được xem là những dự án riêng biệt. Khả năng chúng có mối liên hệ nào đó trong tương lai không thể loại trừ, nhưng những thông tin hiện có chưa đủ để đưa ra kết luận.
S-300 vẫn còn giá trị dù chưa thể thay thế Patriot
Việc hồi sinh các hệ thống phòng không Liên Xô có thể mang lại lợi ích đáng kể cho Ukraine, ngay cả khi tên lửa mới chưa đủ khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo.
Lý do nằm ở quy mô cuộc xung đột trên không. Ukraine không chỉ phải đối phó với tên lửa đạn đạo mà còn phải đánh chặn số lượng lớn tên lửa hành trình và máy bay không người lái. Nếu mỗi năm có thêm hàng trăm tên lửa đất đối không được sản xuất, chúng vẫn có thể giúp giảm áp lực lên những hệ thống phòng không hiện đại và đắt tiền hơn.
Nói cách khác, S-300 hiện đại hóa không nhất thiết phải trở thành bản sao của Patriot mới có giá trị. Chỉ cần đảm nhiệm hiệu quả một phần nhiệm vụ phòng không, hệ thống này cũng có thể giúp Ukraine dành những tên lửa Patriot khan hiếm cho các mục tiêu nguy hiểm nhất.
Hiện Không quân Ukraine vẫn vận hành nhiều biến thể S-300, gồm S-300PS, S-300PT, S-300PMU và S-300V1. Việc tận dụng những nền tảng này vì thế có thể giúp Kiev kéo dài tuổi thọ của một phần năng lực phòng không hiện có trong lúc chờ đợi các hệ thống thế hệ mới.
