Equalizer, còn được gọi bằng tên tiếng Ukraine là Vyrivniuvach, được phát triển bởi công ty DG Industry với sự hỗ trợ của Brave1, tổ chức thúc đẩy công nghệ quốc phòng của Ukraine. Loại bom này lần đầu được công khai vào tháng 5 và hiện đã vượt qua các cuộc thử nghiệm, sẵn sàng được đưa vào sử dụng.
Bom lượn Equalizer của Ukraine. (Ảnh: Brave1)
Thiết kế của Equalizer dựa trên một ý tưởng tương đối đơn giản nhưng hiệu quả: biến bom thông thường thành bom lượn dẫn đường bằng cách bổ sung hệ thống điều khiển và cánh có thể bung ra. Nhờ đó, máy bay có thể thả bom từ khoảng cách an toàn hơn thay vì phải tiếp cận quá gần mục tiêu.
Bom lượn đã trở thành một trong những loại vũ khí quan trọng trên chiến trường Ukraine. Cả Nga và Ukraine đều sử dụng chúng để tấn công các mục tiêu ở tiền tuyến, nơi hệ thống phòng không khiến việc đưa máy bay đến gần mục tiêu trở nên đặc biệt nguy hiểm.
Ukraine hiện vẫn sử dụng nhiều loại bom lượn do phương Tây cung cấp, trong đó có JDAM-ER của Mỹ, AASM-250 Hammer của Pháp và bom đường kính nhỏ SDB. Không quân Ukraine bắt đầu sử dụng JDAM-ER trong chiến đấu từ tháng 3/2023, trong khi SDB được đưa vào sử dụng từ cuối năm đó và được xác nhận chính thức vào năm 2024.
Những vũ khí này cho phép máy bay Ukraine tấn công mục tiêu từ khoảng cách tương đối xa, qua đó giảm nguy cơ lọt vào phạm vi tác chiến của hệ thống phòng không Nga.
Equalizer không có động cơ
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Equalizer là nó không được trang bị động cơ riêng. Một hệ thống động lực độc lập có thể giúp bom duy trì hoặc gia tăng tầm bay đáng kể, thay vì chỉ dựa vào động năng của máy bay và lực nâng của cánh. Tuy nhiên, Yurii Voronkov, người phát ngôn của Brave1, xác nhận Equalizer hiện không có động cơ.
Ông cho biết điều này khiến việc điều hướng và kiểm soát hoàn toàn phụ thuộc vào quán tính và đặc tính khí động học của quả bom. Quá trình phát triển đòi hỏi các nhà thiết kế phải thực hiện những tính toán chính xác, cân bằng kết cấu và tiến hành nhiều thử nghiệm.
Theo Voronkov, một trong những thách thức lớn nhất là phải bảo đảm hệ thống chịu được tốc độ cao, lực G lớn và có thể tích hợp an toàn với máy bay mang phóng. Chỉ một sai lệch rất nhỏ trong thiết kế hoặc lựa chọn linh kiện cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hoạt động của vũ khí.
Trong khi đó, Nga đã phát triển các phiên bản bom lượn có động cơ phản lực nhỏ. Moscow tuyên bố những cải tiến này giúp tăng tầm bắn lên ít nhất khoảng 100 km.
Ukraine cũng đang nghiên cứu công nghệ tương tự, với tham vọng phát triển bom lượn có khả năng tấn công mục tiêu ở khoảng cách lên tới 125 dặm. Thế nhưng, Equalizer hiện vẫn sử dụng thiết kế không có động cơ.
Được thiết kế cho nhiều loại máy bay Ukraine
Theo Brave1, Equalizer được thiết kế để đạt độ chính xác cao và tương thích với các loại máy bay chiến đấu mà Ukraine đang vận hành.
Các nền tảng ban đầu được xác định gồm Su-24, Su-27 và MiG-29. Vũ khí này cũng có thể được tích hợp với F-16 và Mirage do phương Tây cung cấp, nhưng việc sử dụng trên hai loại máy bay này vẫn cần được chứng nhận bổ sung.
Equalizer được trang bị các thuật toán dẫn đường hiện đại nhằm cải thiện khả năng xác định mục tiêu và độ chính xác. Brave1 không công bố chi tiết về hệ thống dẫn đường, nhưng cho biết toàn bộ quá trình phát triển đã tận dụng kinh nghiệm chiến đấu thực tế và phản hồi từ lực lượng quân sự Ukraine.
Voronkov cho rằng thiết kế của Equalizer khác với cả những sản phẩm tương tự của Nga và phương Tây. Các nhà phát triển đã nghiên cứu những hệ thống hiện có, sau đó kết hợp những ưu điểm của chúng đồng thời tìm cách khắc phục các hạn chế đã được xác định trên thực tế.
Đáng chú ý, phần lớn hệ thống được phát triển trong nước.
Theo Brave1, mọi thành phần từ cánh, kết cấu cho tới phần mềm điều khiển bay đều do Ukraine phát triển, ngoại trừ một số chip và vi mạch. Khoảng 90% linh kiện được cho là có nguồn gốc từ Ukraine, châu Âu và Mỹ.
Điều này giúp DG Industry hạn chế sự phụ thuộc vào một nguồn cung nước ngoài duy nhất, yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cuộc xung đột kéo dài và chuỗi cung ứng quốc phòng luôn đứng trước nguy cơ gián đoạn.
Ukraine muốn tự chủ hơn về vũ khí tầm xa
Equalizer bắt nguồn từ một câu hỏi rất thực tế mà các nhà phát triển Ukraine đặt ra vào năm 2024: điều gì sẽ xảy ra nếu nguồn cung vũ khí nước ngoài bị gián đoạn?
Trong suốt cuộc xung đột, Ukraine phụ thuộc đáng kể vào viện trợ quân sự từ Mỹ và các quốc gia châu Âu. Tuy nhiên, quy mô và khả năng duy trì nguồn viện trợ luôn có thể thay đổi. Chính sự bất ổn đó thúc đẩy Kiev tìm cách xây dựng năng lực sản xuất vũ khí trong nước.
Theo Voronkov, mục tiêu của nhóm phát triển là giúp quân đội Ukraine có khả năng thực hiện các nhiệm vụ chiến đấu mà không hoàn toàn phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
Đến tháng 5/2025, sau hàng loạt cuộc thử nghiệm thành công, nhóm nghiên cứu xác định thiết kế có tính khả thi và chuyển sang chế tạo những nguyên mẫu đầu tiên, đồng thời từng bước mở rộng sản xuất.
Từ ý tưởng ban đầu đến nguyên mẫu hoạt động đầu tiên mất khoảng 17 tháng. Brave1 cho biết tổ chức này đã hỗ trợ dự án ngay từ năm 2024. DG Industry cũng không phải công ty duy nhất theo đuổi công nghệ này. Voronkov cho biết có ít nhất tám nhà sản xuất Ukraine đang cùng phát triển các loại bom lượn.
Yaroslav Vinnytskyi, Trưởng bộ phận Công nghệ Quốc phòng của Brave1, cho rằng bom dẫn đường trên không không chỉ là một sản phẩm riêng lẻ mà còn đại diện cho một lĩnh vực công nghệ mới đang hình thành tại Ukraine. Theo ông, công nghệ này có thể tiếp tục được mở rộng cho nhiều loại bom với kích thước và khả năng khác nhau.
Việc tự phát triển bom lượn mang lại cho Ukraine một lợi ích quan trọng bên cạnh khả năng bổ sung số lượng vũ khí: Kiev có thể chủ động hơn trong việc quyết định cách sử dụng chúng.
Với các vũ khí do nước ngoài cung cấp, Ukraine từng phải đối mặt với những hạn chế liên quan đến phạm vi và mục tiêu sử dụng. Những quy định này có thể thay đổi theo chính sách của từng quốc gia viện trợ.
