Di sản từ học thuyết quân sự Liên Xô khiến cả hai bên đều bước vào xung đột với kho mìn lớn và suốt nhiều năm qua, các bãi mìn dày đặc đã trở thành lớp phòng thủ quan trọng nhằm bẻ gãy các đợt tấn công quy mô lớn. Tuy nhiên, khi Nga thay đổi cách tiến công, Ukraine cũng buộc phải thích nghi bằng một giải pháp mới: phát triển loại mìn cỡ nhỏ, tối ưu để chống lại các phương tiện hạng nhẹ đang được sử dụng ngày càng nhiều trên chiến trường.
Binh sĩ Nga đang huấn luyện các cuộc tấn công bằng xe máy. (Nguồn: Bộ Quốc phòng Nga)
Từ mùa hè năm 2025, trước hiệu quả ngày càng cao của UAV Ukraine trong việc phát hiện và tiêu diệt xe tăng, thiết giáp, Nga bắt đầu giảm các mũi tiến công bằng lực lượng cơ giới hạng nặng. Thay vào đó, họ chuyển sang các đợt tấn công quy mô nhỏ cấp tiểu đội, sử dụng xe máy, ATV và buggy – những phương tiện rẻ, cơ động và khó bị phát hiện hơn so với đoàn xe bọc thép truyền thống.
Theo các thông tin do phía Nga công bố, hàng chục nghìn phương tiện hạng nhẹ đã được đưa ra tiền tuyến trong năm 2025 và con số này còn có xu hướng tăng. Chiến thuật mới dựa trên tốc độ, sự phân tán và giảm dấu vết nhiệt, những yếu tố khiến UAV Ukraine khó theo dõi và nhắm mục tiêu hơn.
Sự thay đổi này cũng làm giảm hiệu quả của các loại mìn chống tăng cỡ lớn mà Ukraine đang sử dụng phổ biến, chẳng hạn như TM-62. Đây là loại mìn chứa khoảng 7,5 kg thuốc nổ, được thiết kế để phá hủy xe tăng và xe bọc thép hạng nặng bằng áp lực lớn từ bánh xích hoặc bánh xe. Nhưng với xe máy hay ATV có trọng lượng nhẹ, áp lực tạo ra thường không đủ để kích nổ mìn một cách ổn định.
Việc điều chỉnh ngòi nổ để tăng độ nhạy chỉ giải quyết được một phần vấn đề, trong khi sử dụng mìn chống tăng để tiêu diệt những phương tiện giá rẻ lại không hiệu quả về mặt chi phí và hậu cần. Chưa kể, mìn cỡ lớn khó che giấu nếu đặt trên mặt đất, còn chôn sâu thì tốn nhiều thời gian và nhân lực.
Trước thực tế đó, Ukraine được cho là đã phát triển một loại mìn chống phương tiện hạng nhẹ hoàn toàn mới. Khác với mìn chống tăng truyền thống, loại mìn này nhỏ gọn hơn nhiều và chỉ chứa khoảng 150 gram thuốc nổ. Thay vì phá hủy hoàn toàn mục tiêu, thiết kế của nó tập trung vào việc vô hiệu hóa phương tiện bằng cách phá hỏng các bộ phận quan trọng, đồng thời tạo ra mảnh sát thương gây nguy hiểm cho kíp lái. Với lượng thuốc nổ vừa đủ, loại mìn này được tối ưu hóa cho xe máy, buggy và ATV,, những mục tiêu đang ngày càng phổ biến trong các mũi tiến công của Nga.
Một điểm đáng chú ý là mìn mới có thể tích hợp ngòi nổ điện tử cảm ứng từ, cho phép kích hoạt khi phát hiện khối kim loại của phương tiện đi qua ở khoảng cách gần. Cơ chế này giúp tăng độ tin cậy khi chống lại mục tiêu nhẹ, vốn có thể không tạo đủ áp lực để kích nổ mìn truyền thống. Ngoài ra, mìn còn có thể được cấu hình để kích nổ từ xa hoặc sử dụng cơ chế áp suất, tùy theo yêu cầu chiến thuật.
Quan trọng hơn, loại mìn mới được thiết kế để triển khai bằng UAV. Trước đây, Ukraine từng sử dụng UAV ném bom để rải mìn, nhưng kích thước lớn của mìn chống tăng khiến việc triển khai gặp hạn chế. Với thiết kế nhỏ gọn, ngay cả UAV FPV cỡ nhỏ cũng có thể mang theo và thả mìn xuống các tuyến đường dự kiến đối phương sẽ tiến công. Trong khi đó, các UAV ném bom lớn hơn có thể thả nhiều quả trong một chuyến bay, nhanh chóng tạo ra bãi mìn dày đặc chỉ trong thời gian ngắn. Ngoài UAV, mìn cũng có thể được đặt bằng tay hoặc bằng robot mặt đất.
Để đảm bảo hiệu quả, mìn phải được rải với số lượng lớn. Vì vậy, thiết kế mới được tối ưu cho sản xuất hàng loạt với cấu trúc mô-đun, cho phép thay đổi ngòi nổ linh hoạt và sử dụng nhiều bộ phận in 3D. Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí, cho phép sản xuất phân tán và thích nghi nhanh với điều kiện thực địa mà không cần phụ thuộc vào cơ sở công nghiệp quy mô lớn.
Trên chiến trường, các mìn cỡ nhỏ này đặc biệt phù hợp với những "vùng tiêu diệt" phía trước tuyến phòng thủ Ukraine, nơi mọi mục tiêu lọt vào đều có nguy cơ bị UAV giám sát và tấn công. Khi phát hiện Nga chuẩn bị mở đợt tiến công, Ukraine có thể nhanh chóng điều UAV rải mìn dọc các tuyến đường tiếp cận. Điều này không chỉ làm gián đoạn đà tiến quân mà còn buộc các đơn vị Nga phải giảm tốc độ, từ đó tăng nguy cơ bị phát hiện và bị UAV tấn công. Bên cạnh tác động vật lý, mối đe dọa từ những bãi mìn có thể xuất hiện bất ngờ còn tạo áp lực tâm lý đáng kể đối với lực lượng tấn công.
Về phía Nga, các lựa chọn đối phó không nhiều. Việc quay lại các cuộc tấn công thiết giáp quy mô lớn vẫn tiềm ẩn rủi ro cao trước UAV Ukraine, trong khi tiến công bộ binh thuần túy trên địa hình trống trải lại khiến binh sĩ dễ trở thành mục tiêu. Một phương án được ghi nhận là triển khai robot mặt đất đi trước để rà phá hoặc kích hoạt mìn, thậm chí mang theo thiết bị gây nhiễu nhằm bảo vệ đội hình phía sau. Tuy nhiên, giải pháp này tốn kém và có thể làm chậm thêm tốc độ tiến công.
