Ngày 13/8, SBU thông báo cơ quan tình báo quân sự của họ đã vô hiệu hóa một mạng lưới mà cơ quan này xác định thuộc tình báo quân sự Nga, thường được biết đến với tên gọi GRU. SBU cho rằng hoạt động của mạng lưới có thể tạo điều kiện để Nga lập kế hoạch tấn công các sân bay Ukraine đang triển khai F-16 và Mirage 2000.
Máy bay F-16. (Ảnh: Không quân Mỹ)
Theo thông báo, mạng lưới bắt đầu từ một cư dân tại Lviv điều hành một kênh Telegram về hàng không. Người này được cho là đã thu hút sự chú ý của phía Nga thông qua việc đăng tải hình ảnh máy bay chiến đấu Ukraine trên các nhóm Telegram.
Sau đó, người này được cho là đã tuyển thêm 13 người sống gần các cơ sở hàng không của Ukraine và sở hữu thiết bị chụp ảnh chất lượng cao. Những người này được yêu cầu bí mật chụp ảnh sân bay, máy bay quân sự, phi công, nhân viên kỹ thuật, đồng thời ghi lại thời điểm máy bay cất cánh và hạ cánh.
SBU cho biết những người này thường ẩn náu tại những khu vực trống trải gần căn cứ không quân hoặc trong các tòa nhà bỏ hoang, sử dụng máy ảnh chuyên nghiệp để ghi hình. Những hình ảnh thu được sau đó được tải lên một kho lưu trữ trực tuyến mà mạng lưới đã được cấp quyền truy cập từ trước.
Từ đó, người đứng đầu mạng lưới chuyển dữ liệu cho người điều khiển ở Nga. SBU tuyên bố đã xác định được danh tính của người này.
Một phần thông tin quan trọng khác mà mạng lưới được cho là thu thập liên quan đến lịch trình hoạt động của máy bay Ukraine. SBU cáo buộc một điệp viên đã cung cấp thông tin về thời gian cất và hạ cánh của các trực thăng chiến đấu, trong đó nguồn thông tin được cho là một chỉ huy thuộc một đơn vị không quân Ukraine.
Trong quá trình khám xét, SBU cho biết đã thu giữ các thiết bị chụp ảnh kỹ thuật số, điện thoại thông minh chứa hình ảnh các cơ sở hàng không của Ukraine cùng những tài liệu khác mà cơ quan này xem là bằng chứng về hoạt động gián điệp.
Cơ quan này cũng tuyên bố đã chặn 10 nhóm chuyên đề và 4 kênh Telegram được sử dụng để phát tán hình ảnh và thông tin liên quan đến các đơn vị không quân Ukraine.
F-16 và Mirage 2000 trở thành mục tiêu quan trọng
Việc mạng lưới bị phát hiện diễn ra trong bối cảnh F-16 và Mirage 2000 ngày càng đảm nhận nhiều nhiệm vụ trong lực lượng không quân Ukraine, đặc biệt là phòng không và tấn công các mục tiêu trên chiến trường.
Justin Bronk, nghiên cứu viên cao cấp về Không lực và Công nghệ thuộc Viện RUSI, nhận định rằng F-16 và Mirage 2000-5 của Ukraine đã đạt được những kết quả đáng kể trong việc đánh chặn các đợt tên lửa hành trình Nga kể từ đầu năm 2025. Riêng F-16, theo đánh giá của ông, đã phá hủy hơn 2.500 máy bay không người lái Geran và Gerbera.
Không chỉ làm nhiệm vụ phòng không, các máy bay F-16, Mirage 2000 và MiG-29 của Ukraine còn được sử dụng cho các cuộc tấn công tầm xa bằng nhiều loại vũ khí dẫn đường phương Tây.
Bronk cho biết những máy bay này có thể sử dụng bom GBU-39 của Mỹ, GBU-62 JDAM có bộ phận lượn và AASM Hammer của Pháp để tấn công các mục tiêu chiến trường, hậu cần và công nghiệp ở khoảng cách lên tới khoảng 60 km phía sau chiến tuyến Nga.
Chính vì vậy, việc xác định vị trí các máy bay và căn cứ triển khai chúng có thể mang lại giá trị đáng kể cho hoạt động tập kích. Trong suốt cuộc xung đột, Ukraine đã mất 5 chiếc F-16 và ít nhất một chiếc Mirage 2000, nhưng hai loại máy bay này vẫn được xem là những khí tài chiến đấu quan trọng trong biên chế của Kiev.
Cuộc chiến tình báo ngày càng quyết liệt
Vụ việc mới nhất chỉ là một phần trong cuộc đối đầu tình báo kéo dài giữa Nga và Ukraine. Trong hơn 4 năm xung đột, hai bên liên tục tiến hành các hoạt động tuyển mộ, do thám, phá hoại và thu thập thông tin quân sự nhằm làm suy yếu đối phương.
Đầu năm 2026, SBU được cho là đã bắt một người tại Zakarpattia vì thu thập thông tin về các doanh nghiệp công nghiệp quốc phòng ở miền tây Ukraine. Thông tin này được cho là chuyển cho cha của người bị bắt, đang sinh sống tại Kaliningrad.
Tháng 1/2026, hai người bị tòa án Crimea bắt giữ với cáo buộc thu thập và phát tán thông tin về hoạt động di chuyển thiết bị quân sự Nga, hậu quả của các cuộc tấn công tên lửa Ukraine và vị trí các cơ sở thuộc Bộ Quốc phòng Nga cùng cơ sở hạ tầng quan trọng.
Tháng 6/2025, SBU cũng tuyên bố đã phá một kế hoạch do tình báo quân sự Nga tổ chức nhằm theo dõi các đơn vị Ukraine vận hành tên lửa Neptune ở miền nam Ukraine. Nghi phạm được cho là có nhiệm vụ cung cấp tọa độ của các đơn vị tên lửa bảo vệ bờ biển Đen.
Ở chiều ngược lại, Nga cũng nhiều lần tuyên bố phát hiện các hoạt động tình báo và phá hoại do Ukraine tiến hành.
Tháng 11/2025, Nga tuyên bố đã ngăn chặn một âm mưu mà nước này cáo buộc có sự tham gia của Ukraine và Anh nhằm chiếm một máy bay MiG-31 mang tên lửa Kinzhal và đưa nó tới một cơ sở thuộc NATO ở Romania.
Năm 2023, FSB Nga cũng tuyên bố đã phát hiện nỗ lực của tình báo Ukraine nhằm thuyết phục một phi công Nga đào tẩu cùng máy bay ném bom chiến lược.
SBU từng tuyên bố đã phát hiện 47 mạng lưới gián điệp Nga trong năm 2023 và thêm 11 mạng lưới khác chỉ trong những tháng đầu năm 2024.
Những tuyên bố trên phần lớn đến từ chính các bên tham chiến và nhiều trường hợp bị phía đối diện phủ nhận. Dù vậy, chúng cho thấy hoạt động tình báo đã trở thành một mặt trận quan trọng không kém các cuộc giao tranh trực tiếp.
