Với thân máy bay mảnh, sải cánh rộng và động cơ phản lực cỡ nhỏ, máy bay không người lái (UAV) Geran-5 của Nga có hình dáng khá giống một tên lửa hành trình giá rẻ, đây là UAV biến thể mới nhất, đồng thời nhanh nhất, trong dòng UAV phản lực mà Moscow đang sử dụng ngày càng nhiều để tấn công Ukraine.
Tên lửa đánh chặn được phóng lên trong một cuộc thử nghiệm. (Ảnh: Quân đội Mỹ)
Các cuộc tập kích bằng UAV đã gia tăng mạnh từ đầu mùa hè, gây thêm sức ép lên mạng lưới phòng không vốn đang chịu nhiều áp lực của Ukraine.
Nga liên tục tăng tốc cho UAV tấn công
Năm 2025, máy bay không người lái đánh chặn trở thành một trong những ưu tiên quốc phòng hàng đầu của Ukraine. Những UAV này ban đầu được phát triển chủ yếu để đối phó với Geran-2, loại máy bay không người lái động cơ piston có tốc độ tối đa khoảng 115 dặm/giờ.
Nhưng Nga nhanh chóng thay đổi bằng cách phát triển các biến thể Geran sử dụng động cơ phản lực.
Geran-3 có thể đạt tốc độ hơn 300 km/giờ, trong khi Geran-4 được cho là có thể đạt khoảng 500 km/giờ. Geran-5, biến thể mới nhất, có tốc độ lên tới 600 km/giờ.
Khác với những thế hệ trước có thiết kế cánh tam giác, Geran-5 có hình dáng gần với một tên lửa hành trình hơn. Tốc độ cao khiến những UAV này trở nên khó đánh chặn hơn và ngày càng đóng vai trò quan trọng trong các đợt tấn công của Nga.
Theo Không quân Ukraine, Nga đã phóng khoảng 2.800 UAV phản lực trong tháng 8, tăng mạnh so với con số 350 chiếc trong tháng 6.
Ngày 26/9, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Ukraine chỉ đánh chặn được 55% UAV phản lực trong tháng đó. Tỷ lệ này thấp hơn đáng kể so với các UAV động cơ cánh quạt, vốn thường được các quan chức Ukraine cho biết có tỷ lệ đánh chặn trên 90%.
Nga cũng đang đầu tư mạnh hơn vào năng lực sản xuất và triển khai UAV phản lực. Nước này đã mở rộng cơ sở hạ tầng tại các căn cứ không quân để hỗ trợ hoạt động phóng những loại UAV mới.
Ukraine buộc phải phát triển UAV đánh chặn nhanh hơn
Sự xuất hiện ngày càng nhiều của UAV phản lực đã buộc ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine phải nhanh chóng điều chỉnh.
Những công ty từng phát triển thế hệ UAV đánh chặn đầu tiên đang chuyển sang các mẫu có tốc độ cao hơn. Một số hệ thống như Sting S của Wild Hornets hay P1-SUN JetKiller của SkyFall đã được ghi nhận có khả năng tiêu diệt mục tiêu trong thực chiến.
Valerii Zarubin, Giám đốc điều hành công ty Ukraine BlueBird Tech, cho rằng mỗi năng lực mới trên chiến trường đều nhanh chóng kéo theo một biện pháp đối phó. Ông nhận định khi UAV Nga được trang bị động cơ phản lực và đạt tốc độ cao hơn, hệ thống đánh chặn cũng phải phát triển tương ứng.
Cuộc chạy đua này không còn đơn thuần là chế tạo thêm nhiều UAV đánh chặn. Vấn đề quan trọng hơn là phát triển những hệ thống đủ nhanh để có thể đuổi kịp các mục tiêu mới của Nga.
Phương Tây cũng chạy đua phát triển UAV đánh chặn
Bài học từ chiến trường Ukraine đang thúc đẩy các nước phương Tây điều chỉnh cách tiếp cận đối với phòng không. Trong suốt cuộc xung đột, các công ty quốc phòng phương Tây đã nghiên cứu những chiến thuật và công nghệ mới được phát triển trên chiến trường Ukraine. Hiện nay, UAV đánh chặn tốc độ cao được xem là một trong những hướng phát triển đáng chú ý, đặc biệt trong bối cảnh các nước cần những phương án có chi phí thấp hơn để đối phó UAV.
Đại tá Ukraine Volodymyr Gordiienko, trưởng bộ phận thiết kế chương trình tại Trung tâm Phân tích, Huấn luyện và Giáo dục chung NATO-Ukraine (JATEC), cho biết tổ chức này đã sớm nhận thấy nguy cơ từ UAV phản lực.
Khi các UAV phản lực bắt đầu xuất hiện với số lượng hạn chế vào năm ngoái, JATEC hợp tác với công ty khởi nghiệp Alta Ares của Pháp để nghiên cứu phương án đối phó với các mối đe dọa khi đó còn chậm hơn.
Nhận thấy những UAV mới có thể tạo ra khoảng trống về năng lực đánh chặn, JATEC đã khuyến cáo theo dõi sát mối đe dọa này. Alta Ares sau đó phát triển một tên lửa đánh chặn có khả năng tấn công UAV sử dụng động cơ phản lực. Ông Gordiienko cho rằng việc nhận diện sớm nguy cơ và phản ứng nhanh đã giúp NATO có được một giải pháp đầy hứa hẹn đang trong quá trình phát triển.
Theo ông, đổi mới quốc phòng phương Tây cần hướng tới việc dự đoán những thách thức trong tương lai thay vì phải mất nhiều tháng để phát triển giải pháp sau khi khoảng trống năng lực đã xuất hiện.
Các công ty châu Âu tăng tốc
Tại châu Âu, nhiều công ty công nghệ quốc phòng cũng đang đi theo hướng tương tự. Granta Autonomy của Lithuania đang xem xét phát triển phiên bản kế nhiệm sử dụng động cơ phản lực cho hệ thống đánh chặn hiện tại, vốn có tốc độ tối đa hơn 300 km/giờ.
Công ty LPP Holding của Cộng hòa Séc đang tìm cách tăng tốc hệ thống chống UAV JWI-4000, hiện có thể đạt tốc độ gần 300 km/giờ và hoạt động trong môi trường không có GPS.
Trong khi đó, Tytan Technologies của Đức đang phát triển một tên lửa đánh chặn chạy bằng động cơ phản lực, được thiết kế để tấn công mục tiêu ở khoảng cách xa hơn và với tốc độ cao hơn.
Những chương trình này cho thấy tốc độ của các hệ thống đánh chặn hiện nay có thể không còn đáp ứng được những mối đe dọa đang phát triển.
Jason Cornelius, Giám đốc điều hành Perseus Defense của Mỹ, cho rằng một tên lửa đánh chặn chỉ bay nhanh ngang với mục tiêu là chưa đủ. Theo ông, hệ thống đánh chặn cần có lợi thế về tốc độ để tạo ra khả năng truy đuổi và tiêu diệt mục tiêu.
Perseus Defense đã phát triển một tên lửa nhỏ phóng từ mặt đất, sử dụng động cơ rocket nhiên liệu rắn và đạt tốc độ cận âm cao. Sau khi thử nghiệm hệ thống hiện tại với quân đội Mỹ, công ty đang thiết kế một phiên bản lớn hơn và mạnh hơn dành riêng cho UAV phản lực, với mục tiêu thử nghiệm nguyên mẫu vào cuối năm nay.
Trong nhiều thập kỷ, các nước NATO dựa vào những hệ thống phòng không được thiết kế để đối phó với nhiều loại mục tiêu như UAV, tên lửa hành trình và trực thăng. Kinh nghiệm từ Ukraine đang khiến UAV đánh chặn được xem như một thành phần bổ sung quan trọng cho mạng lưới phòng không.
UAV đánh chặn chỉ là một trong những công nghệ mới xuất hiện từ cuộc chạy đua đổi mới trên chiến trường Ukraine. Các quan chức Ukraine mô tả quá trình này giống một cuộc rượt đuổi liên tục, khi mỗi bước tiến về công nghệ lại nhanh chóng kéo theo một phương án đối phó mới.
