Trước mối đe dọa ngày càng lớn từ các loại UAV trinh sát và tấn công chính xác, các hệ thống đánh chặn UAV trên không đã trở thành một trong những công nghệ phòng thủ được chú ý nhất hiện nay.
UAV Yolka. (Nguồn: RIA Novosti)
Trong khi Ukraine đã triển khai nhiều loại UAV đánh chặn khác nhau với quy mô lớn để đối phó các cuộc tấn công từ Nga, Moscow cũng đang phát triển những giải pháp riêng của mình. Nổi bật trong số đó là Yolka, một loại UAV đánh chặn nhỏ gọn hoạt động theo nguyên lý "bắn và quên", được thiết kế để tiêu diệt mục tiêu bằng động năng thay vì sử dụng đầu đạn nổ.
Dù đã mang lại một số kết quả nhất định kể từ khi được đưa vào sử dụng trong năm 2025, Yolka vẫn đang đối mặt với nhiều hạn chế khiến hiệu quả chiến đấu của hệ thống này chưa đạt như kỳ vọng.
Yolka được thiết kế để đối phó với nhiều loại UAV khác nhau của Ukraine, từ các mẫu FPV cỡ nhỏ cho tới những UAV cánh cố định lớn hơn. Hệ thống có thân hình trụ nhỏ gọn với bốn cánh ổn định bố trí theo hình chữ X ở phía sau. Các hình ảnh được công bố cho thấy phần lớn cấu trúc của Yolka được chế tạo từ vật liệu sợi carbon kết hợp với các chi tiết in 3D.
Theo các thông tin hiện có, Yolka nặng khoảng 1,3 kg, đạt tốc độ tối đa khoảng 230 km/giờ, có tầm hoạt động lên tới 4 km và độ cao tác chiến khoảng 2 km. Hệ thống chủ yếu được triển khai thông qua bệ phóng cầm tay dành cho bộ binh, mặc dù một số phiên bản cũng được cho là có thể tích hợp với các bệ phóng cố định kết nối radar.
Các đoạn video do Bộ Quốc phòng Nga công bố cho thấy, quy trình tác chiến của Yolka khá đơn giản. Sau khi được lấy ra khỏi hộp chứa và lắp vào bệ phóng, người vận hành chỉ cần khóa mục tiêu rồi khai hỏa. Sau khi rời bệ phóng, hệ thống điều khiển trên tên lửa sẽ sử dụng camera quang điện để nhận dạng hình dạng mục tiêu. Khi tiếp cận gần hơn, hệ thống chuyển sang sử dụng camera hồng ngoại nhằm khóa vào các bộ phận phát nhiệt như động cơ, pin hoặc mô-tơ điện của UAV đối phương.
Khác với nhiều UAV đánh chặn do Ukraine sử dụng, Yolka không mang đầu đạn nổ. Thay vào đó, nó tiêu diệt mục tiêu bằng cách lao trực tiếp vào UAV đối phương với tốc độ cao.
Cách tiếp cận này mang lại một số ưu điểm đáng kể. Việc loại bỏ đầu đạn giúp giảm chi phí sản xuất, đơn giản hóa quá trình vận chuyển và hạn chế nguy cơ mất an toàn trong quá trình triển khai. Ngoài ra, cơ chế "bắn và quên" cho phép người vận hành nhanh chóng rời vị trí hoặc tìm nơi ẩn nấp sau khi phóng, thay vì phải liên tục điều khiển UAV như nhiều hệ thống FPV đang được Ukraine sử dụng.
Tuy nhiên, chính thiết kế phá hủy bằng động năng cũng là điểm yếu lớn nhất của Yolka.
Để hạ được mục tiêu, UAV đánh chặn phải va chạm trực tiếp với một vật thể đang di chuyển nhanh và có khả năng cơ động liên tục. Đây là nhiệm vụ rất khó khăn ngay cả với các hệ thống điều khiển tiên tiến. Trong khi đó, các UAV đánh chặn của Ukraine thường mang đầu đạn nổ, cho phép tiêu diệt mục tiêu thông qua sức ép hoặc các mảnh văng mà không cần va chạm chính xác tuyệt đối.
Với Yolka, ngay cả khi đã tiếp cận và va chạm được mục tiêu, kết quả vẫn chưa được đảm bảo. Nếu cú va chạm không đánh trúng các bộ phận quan trọng như hệ thống năng lượng hoặc động cơ, UAV đối phương vẫn có thể tiếp tục bay.
Nga hiện chưa công bố số liệu chính thức về tỷ lệ đánh chặn thành công của Yolka. Một số chuyên gia nhận định hiệu suất thực tế của hệ thống này có thể tương đương các UAV đánh chặn của Ukraine, với tỷ lệ thành công khoảng 60% trong điều kiện chiến đấu.
Các video do Bộ Quốc phòng Nga công bố cho thấy nhiều vụ đánh chặn thành công. Tuy nhiên, trên mạng xã hội cũng xuất hiện không ít hình ảnh cho thấy Yolka bắn trượt hoặc va chạm nhưng không thể hạ mục tiêu.
Ngay cả hệ thống tự dẫn tiên tiến cũng không thể loại bỏ hoàn toàn các yếu tố bất lợi từ môi trường chiến trường. Điều kiện thời tiết xấu, tầm nhìn hạn chế hoặc gió mạnh đều có thể làm giảm đáng kể hiệu quả tác chiến của Yolka.
Một vấn đề khác là quy mô triển khai của hệ thống này dường như vẫn còn khá hạn chế. Mặc dù được giới thiệu như một giải pháp chi phí thấp có thể sản xuất hàng loạt, Yolka vẫn chưa xuất hiện rộng rãi trên chiến trường. Kể từ lần đầu tiên được nhìn thấy trong lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng tại Moscow năm 2025, hệ thống này chỉ xuất hiện trong một số ít video tác chiến, phần lớn do Bộ Quốc phòng Nga công bố.
Trong khi đó, nhiều đoạn video từ tiền tuyến vẫn cho thấy binh sĩ Nga thường xuyên phải sử dụng súng trường hoặc súng săn để đối phó với các UAV cỡ nhỏ ở cự ly gần. Yolka cũng chưa được ghi nhận đóng vai trò đáng kể trong mạng lưới bảo vệ các cơ sở hạ tầng quan trọng như nhà máy lọc dầu hay kho nhiên liệu.
Sự xuất hiện hạn chế của Yolka có thể phản ánh những khó khăn trong sản xuất. Hệ thống này phụ thuộc vào các cảm biến quang học, camera hồng ngoại, bộ xử lý tích hợp và các linh kiện điện tử phục vụ trí tuệ nhân tạo. Đây đều là những lĩnh vực chịu ảnh hưởng đáng kể từ các lệnh trừng phạt và hạn chế tiếp cận chuỗi cung ứng công nghệ quốc tế.
Ngay cả khi những khó khăn về linh kiện được giải quyết, Nga vẫn phải đối mặt với thách thức lớn về quy mô sản xuất. Theo nhiều ước tính, Ukraine hiện có khả năng sản xuất tới 200.000 UAV FPV mỗi tháng, một con số rất khó để bất kỳ hệ thống đánh chặn nào có thể theo kịp hoàn toàn.
Bên cạnh Yolka, Nga cũng đang phát triển nhiều chương trình UAV đánh chặn khác. Một số hệ thống đã được công khai gồm UAV đánh chặn Kinzhal, được thiết kế để tiêu diệt UAV FPV bằng va chạm tốc độ cao, hay hệ thống BOLT có khả năng tích hợp với mạng radar phát hiện mục tiêu.
Các nhà phát triển Nga cũng đang thử nghiệm những hệ thống phòng thủ tích hợp kết hợp radar, trí tuệ nhân tạo và UAV đánh chặn tự động. Tuy nhiên, phần lớn các dự án này vẫn đang trong giai đoạn phát triển và chưa được triển khai rộng rãi trên chiến trường.
Giới quan sát cho rằng Yolka không nên được xem là sản phẩm hoàn thiện cuối cùng mà chỉ là bước khởi đầu trong quá trình xây dựng năng lực UAV đánh chặn của Nga. Với nền tảng công nghệ hiện có và kinh nghiệm thu được từ chiến trường Ukraine, các phiên bản kế tiếp nhiều khả năng sẽ được cải tiến đáng kể.
