Các quan chức Ukraine cho biết sự cố ảnh hưởng đến khả năng liên lạc và điều khiển máy bay không người lái (UAV), trong khi nguyên nhân cũng như thời điểm áp dụng những hạn chế vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn.
Các cột anten Starlink là hình ảnh quen thuộc ở Ukraine. (Ảnh: Getty Images)
Serhii Beskrestnov, cố vấn cấp cao của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, cho biết SpaceX, công ty do tỷ phú Elon Musk điều hành, đã áp đặt giới hạn tốc độ đối với các thiết bị đầu cuối Starlink trong đêm trước đó. Theo ông, biện pháp này làm giảm hiệu quả hoạt động của Starshield, hệ thống liên lạc vệ tinh chuyên dụng phục vụ các nhiệm vụ của chính phủ và quân đội Mỹ, khi phương tiện di chuyển với tốc độ trên 161 km/giờ.
Các nguồn tin từ Bộ Quốc phòng Ukraine cũng xác nhận tình trạng gián đoạn, đồng thời cho biết quân đội không được SpaceX thông báo trước về những hạn chế đối với hệ thống Starshield. Một số đơn vị thậm chí mất kết nối khi UAV di chuyển ở tốc độ chỉ khoảng 72 km/giờ.
Sự cố khiến nhiều hoạt động quân sự trở nên phức tạp hơn, nhất là các nhiệm vụ sử dụng UAV để tấn công mục tiêu ở cự ly trung bình, vận chuyển hàng hóa và tiếp tế cho lực lượng tiền tuyến, cũng như đánh chặn các mối đe dọa trên không. Đây đều là những nhiệm vụ có vai trò quan trọng đối với năng lực tác chiến của Ukraine.
Do Starlink không hoạt động bên trong lãnh thổ Nga, sự gián đoạn chủ yếu ảnh hưởng đến các hoạt động UAV trên lãnh thổ Ukraine và những khu vực do Nga kiểm soát.
Đến cuối ngày 14/10, Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết giới hạn tốc độ 161 km/giờ vẫn được duy trì, dù các biện pháp hạn chế đã nghiêm ngặt hơn đáng kể vào đầu ngày. Chất lượng kết nối được cải thiện khi UAV hoạt động ở tốc độ lên tới khoảng 160 km/giờ.
Kiev cho biết đang trao đổi với Mỹ, SpaceX và các đối tác NATO để xử lý sự cố, đồng thời tìm cách thiết lập những kênh liên lạc dự phòng nhằm giảm nguy cơ gián đoạn các nhiệm vụ quân sự trong tương lai.
Trước những lo ngại về sự cố, Elon Musk đã phản hồi bài đăng của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov, người bày tỏ sự cảm ơn về việc dịch vụ được khôi phục một phần.
Ông Musk nhấn mạnh rằng Starshield thuộc sở hữu và chịu sự kiểm soát của chính phủ Mỹ. Ông cho biết: "Mọi giới hạn về tốc độ hoặc mức sử dụng đều do quân đội Mỹ và cuối cùng là Tổng thống quyết định".
Đối với Starlink, Musk khẳng định đây là dịch vụ thương mại do SpaceX sở hữu và kiểm soát. Theo ông, dịch vụ này chỉ được phép sử dụng cho các hoạt động dân sự hoặc phòng thủ, không phải các chiến dịch quân sự tấn công, bởi điều đó không phù hợp với vai trò của một công ty thương mại.
Những phát biểu này cho thấy cần phân biệt giữa Starlink, dịch vụ internet vệ tinh thương mại, và Starshield, hệ thống được thiết kế phục vụ các nhu cầu an ninh và chính phủ Mỹ. Theo tuyên bố của ông Musk, việc áp dụng giới hạn đối với Starshield, nằm trong phạm vi kiểm soát của quân đội Mỹ và chính quyền nước này.
Kể từ khi xung đột với Nga bùng phát, Starlink đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống liên lạc quân sự của Ukraine. Kiev sử dụng mạng lưới vệ tinh này để duy trì liên lạc trên chiến trường, đồng thời hỗ trợ các hoạt động tác chiến bằng UAV.
Những máy bay không người lái được trang bị ăng-ten Starlink có thể được điều khiển từ khoảng cách hàng trăm km. Nhờ kết nối vệ tinh, người điều khiển có thể tiếp tục kiểm soát phương tiện từ xa và điều chỉnh nhiệm vụ theo tình hình thực tế. Công nghệ này đã góp phần nâng cao khả năng triển khai UAV của Ukraine trong cuộc chiến với lực lượng Nga.
Sự phụ thuộc lớn vào Starlink cũng khiến Ukraine dễ bị ảnh hưởng bởi những thay đổi trong chính sách của SpaceX và các quyết định liên quan đến quyền sử dụng dịch vụ.
Trước đây, ông Musk từng cho biết ông đã từ chối yêu cầu của quân đội Ukraine về việc kích hoạt Starlink nhằm hỗ trợ một cuộc tấn công vào Crimea vào năm 2023. Trong thời gian gần đây, SpaceX cũng có những động thái hỗ trợ Kiev. Tháng 2, công ty siết chặt việc sử dụng các thiết bị đầu cuối Starlink của lực lượng Nga tại Ukraine sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine khi đó trực tiếp đề nghị ông Musk can thiệp.
Sự cố Starlink xảy ra trong bối cảnh quan hệ giữa ông Musk và Tổng thống Zelensky từng xuất hiện những bất đồng công khai. Việc kết nối vệ tinh bị gián đoạn cũng diễn ra sau một loạt cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga nhằm vào Kiev trong đêm 12 và 13/10.
