Cận thị gia tăng nhanh, xu hướng trẻ hóa ngày càng rõ nét
Tọa đàm "Giải pháp nâng cao thị lực thời hiện đại" do Báo Nhân Dân tổ chức ngày 6/8 với sự tham dự của nhiều chuyên gia nhãn khoa hàng đầu trong nước nhằm tập trung phân tích xu hướng trẻ hóa của tật khúc xạ tại Việt Nam cũng như các giải pháp chăm sóc, điều chỉnh thị lực an toàn cho người trẻ trong môi trường số.
Chia sẻ tại tọa đàm, TS.BS Nguyễn Văn Huy, Phó Giám đốc phụ trách chuyên môn Bệnh viện Mắt Trung ương, cận thị hiện đã trở thành một vấn đề sức khỏe cộng đồng nổi lên trên phạm vi toàn cầu. Dự báo đến năm 2050, khoảng một nửa dân số thế giới sẽ mắc cận thị và khoảng 10% sẽ mắc cận thị nặng.
Đáng chú ý, khu vực Đông Á và Đông Nam Á đang chứng kiến tốc độ gia tăng cận thị nhanh nhất thế giới. Nguyên nhân được cho là có liên quan chặt chẽ đến quá trình đô thị hóa, áp lực học tập, việc giảm thời gian hoạt động ngoài trời và những thay đổi trong lối sống hiện đại.
TS.BS Nguyễn Văn Huy, Phó Giám đốc phụ trách chuyên môn Bệnh viện Mắt Trung ương chia sẻ tại toạ đàm. Ảnh: Bảo Long
Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Đình Ngân, Phó Chủ tịch Hội Nhãn khoa Việt Nam, Phó Giám đốc Bệnh viện Quân y 103, cho biết cận thị hiện chiếm khoảng 30% dân số thế giới.
Ông dẫn chứng, tại Hoa Kỳ, chỉ trong ba thập kỷ, tỷ lệ cận thị đã tăng từ 21% lên 41%; tại một số khu vực như Hồng Kông (Trung Quốc) và Đài Loan (Trung Quốc), tỷ lệ thanh niên mắc cận thị lên tới 80%.
Tại Việt Nam, tình hình cũng đang diễn biến theo chiều hướng đáng lo ngại. Các nghiên cứu cho thấy khoảng 26,6% học sinh trung học ở khu vực thành thị mắc cận thị, trong khi tỷ lệ này ở khu vực nông thôn dao động từ 14,2-16,3%.
Đặc biệt, khảo sát của Bệnh viện Mắt Trung ương cho thấy tỷ lệ tật khúc xạ ở trẻ em tại Hà Nội đã lên tới 51%, còn tại TP Hồ Chí Minh là 75,6%. Hiện cả nước ước tính có từ 3-5 triệu trẻ em trong độ tuổi từ 5-15 mắc các tật khúc xạ.
Theo cảnh báo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), nếu không có các giải pháp can thiệp hiệu quả, đến năm 2050 có tới 90% trẻ em Việt Nam có nguy cơ mắc cận thị.
Không chỉ số lượng người mắc ngày càng tăng, điều khiến các chuyên gia lo ngại hơn là độ tuổi mắc bệnh đang ngày càng trẻ.
Quá trình đô thị hóa làm thu hẹp không gian vui chơi ngoài trời, trong khi áp lực học tập lớn và việc sử dụng thiết bị điện tử phục vụ học tập, làm việc và giải trí ngày càng phổ biến, đặc biệt sau đại dịch COVID-19, đã khiến nguy cơ cận thị gia tăng ở học sinh, sinh viên cũng như lực lượng lao động trẻ.
Một nghiên cứu tại Thành phố Huế còn cho thấy gần 63,2% học sinh mắc cận thị chưa được đeo kính, phản ánh khoảng trống trong công tác phát hiện sớm và tiếp cận các giải pháp điều chỉnh thị lực phù hợp.
Thói quen sinh hoạt và môi trường học tập là những yếu tố nguy cơ
TS.BS Bùi Hữu Toàn, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế chia sẻ tại toạ đàm. Ảnh: Thanh Hải
Theo các chuyên gia, việc sử dụng điện thoại, máy tính bảng, máy tính trong thời gian dài với khoảng cách gần là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến tỷ lệ tật khúc xạ tăng nhanh ở giới trẻ.
Bên cạnh đó, trẻ em ngày càng ít vận động ngoài trời. Tại nhiều đô thị lớn, nhiều trường học thiếu sân chơi hoặc không gian mở, khiến trẻ không có điều kiện nhìn xa và tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên.
Ngoài ra, nhiều yếu tố khác cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc cận thị như tư thế học tập không đúng, đọc sách khi nằm hoặc cúi quá sát, ánh sáng học tập không đạt chuẩn.
TS.BS Bùi Hữu Toàn - Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế đưa ra thông tin, theo kết quả giám sát của các Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tại nhiều địa phương, đến năm 2024 vẫn còn hơn 22% phòng học chưa đáp ứng tiêu chuẩn chiếu sáng và thiếu ánh sáng tự nhiên.
Các chuyên gia cũng cho rằng nhận thức của học sinh, phụ huynh và giáo viên về phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý tật khúc xạ vẫn còn hạn chế. Nhiều trẻ chưa được khám mắt định kỳ, sử dụng kính không đúng số hoặc chưa hình thành thói quen bảo vệ mắt như hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử, nghỉ ngơi hợp lý và tăng cường hoạt động ngoài trời.
Nguy cơ từ kính áp tròng và sản phẩm trôi nổi
Song song với sự gia tăng của tật khúc xạ là nhu cầu ngày càng lớn đối với các giải pháp điều chỉnh thị lực như kính gọng, kính áp tròng, kính chỉnh hình giác mạc ban đêm (Ortho-K) và phẫu thuật khúc xạ.
Tuy nhiên, thị trường hiện vẫn tồn tại nhiều sản phẩm không rõ nguồn gốc, chưa được cấp phép lưu hành, trong khi hiểu biết của người sử dụng, đặc biệt là người trẻ, về tiêu chuẩn an toàn và cách sử dụng đúng còn nhiều hạn chế.
Theo PGS.TS Nguyễn Đình Ngân, kính áp tròng là loại kính tiếp xúc trực tiếp với bề mặt nhãn cầu nên nếu sử dụng không đúng cách rất dễ gây tổn thương mắt.
Thực tế điều trị cho thấy các bác sĩ đã tiếp nhận nhiều trường hợp loét giác mạc, nhiễm trùng giác mạc hoặc khô mắt do sử dụng kính áp tròng không đúng hướng dẫn.
Đáng lo ngại hơn, không ít học sinh mới học lớp 7, lớp 8 vì nhu cầu làm đẹp đã tự tìm mua các loại kính đổi màu trên mạng, sử dụng không đúng thời gian, không đảm bảo chất lượng, dẫn đến cọ xát giác mạc và gây tổn thương nghiêm trọng.
PGS.TS Nguyễn Đình Ngân - Phó Chủ tịch Hội Nhãn khoa Việt Nam, Phó Giám đốc Bệnh viện Quân y 103 chia sẻ tại toạ đàm. Ảnh: Thanh Hải
Theo TS.BS Nguyễn Văn Huy, tất cả các sản phẩm sử dụng cho mắt, trong đó có kính áp tròng, đều phải được cơ quan quản lý nhà nước cấp phép và kiểm định chất lượng.
Ông khuyến cáo người dân chỉ nên sử dụng kính áp tròng khi đã được bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám, tư vấn đầy đủ về chỉ định, cách lắp, tháo, vệ sinh và thời gian sử dụng.
"Nếu không tuân thủ đúng hướng dẫn, người sử dụng có thể bị viêm giác mạc và nhiều bệnh lý mắt nguy hiểm khác", TS.BS Nguyễn Văn Huy nhấn mạnh.
Ông cũng lưu ý, bản thân những loại kính không đảm bảo chất lượng cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến mắt. Vì vậy, người dân không nên tự ý mua các sản phẩm trôi nổi trên mạng mà cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được khám, tư vấn về loại kính, số kính và sản phẩm phù hợp.
Đưa chính sách vào thực tiễn để bảo vệ thị lực cộng đồng
Theo các chuyên gia, thực trạng gia tăng tật khúc xạ đặt ra yêu cầu phải triển khai hiệu quả các chính sách đã được ban hành.
Chương trình Sức khỏe Việt Nam đặt mục tiêu tăng tỷ lệ học sinh được tầm soát phát hiện giảm thị lực, được khám chuyên khoa, kê đơn kính phù hợp và hướng dẫn rèn luyện thị lực.
Trong khi đó, Nghị định số 98/2021/NĐ-CP của Chính phủ đã thiết lập khung pháp lý quản lý chặt chẽ đối với trang thiết bị y tế, trong đó có các sản phẩm điều chỉnh khúc xạ, yêu cầu mọi sản phẩm đưa đến người dân phải đáp ứng tiêu chuẩn an toàn, được cấp phép lưu hành và có nguồn gốc rõ ràng.
Các chuyên gia cho rằng, điều quan trọng hiện nay không chỉ là hoàn thiện chính sách mà còn phải đưa các quy định vào cuộc sống, giúp người dân, đặc biệt là trẻ em, thanh thiếu niên và các gia đình, tiếp cận đầy đủ thông tin khoa học để lựa chọn các giải pháp bảo vệ thị lực an toàn, hiệu quả, góp phần hạn chế nguy cơ bùng phát "đại dịch cận thị" trong tương lai.
