Như Sức khỏe&Đời sống đã đưa tin, Hội nghị ngành Nhãn khoa Việt Nam năm 2026 (VOS 2026), kết hợp với Hội nghị Nhóm nghiên cứu Viêm mắt Đông Dương lần thứ 12 (IOISG 12), diễn ra từ ngày 13-15/11 tại Đà Nẵng. Tại hội nghị đã diễn ra công bố kết quả Điều tra đánh giá nhanh mù lòa có thể phòng tránh được tại Việt Nam năm 2026 (RAAB 2026).
Theo PGS.TS Phạm Ngọc Đông, Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Nhãn khoa Việt Nam, kết quả điều tra cung cấp những bằng chứng quan trọng về thực trạng mù lòa, suy giảm thị lực và các thách thức trong công tác chăm sóc mắt tại Việt Nam.
PGS.TS Phạm Ngọc Đông - Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Nhãn khoa Việt Nam (người ngồi giữa) cho hay, kết quả điều tra RAAB 2026 cung cấp những bằng chứng quan trọng về thực trạng mù lòa, suy giảm thị lực và các thách thức trong công tác chăm sóc mắt tại Việt Nam Ảnh: Long Hoàng
RAAB 2026 do Bệnh viện Mắt Trung ương triển khai với sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế và tổ chức phòng chống mù lòa như WHO, IAPB, ORBIS, FHF, ICF cùng các địa phương. Điều tra được thực hiện theo phương pháp đánh giá chuẩn quốc tế tại 12 tỉnh, thành phố, với gần 16.000 người từ 50 tuổi trở lên thuộc 317 cụm điều tra.
Mục tiêu của điều tra là xác định tỷ lệ, nguyên nhân mù lòa và suy giảm thị lực; đánh giá khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc mắt, chất lượng điều trị cũng như những rào cản trong công tác phòng chống mù lòa. Kết quả RAAB là cơ sở khoa học quan trọng để xây dựng, hoàn thiện chiến lược phòng chống mù lòa quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Số người mù tăng hơn 40% dù tỷ lệ mù lòa giảm
Một trong những kết quả đáng chú ý của RAAB 2026 là tỷ lệ mù lòa ở nhóm dân số từ 50 tuổi trở lên giảm từ 1,8% năm 2015 xuống còn 1,66% năm 2026. Tuy nhiên, số người mù ước tính lại tăng khoảng 40,8%, từ 329.333 người năm 2015 lên 463.835 người năm 2026.
Theo PGS.TS Phạm Ngọc Đông, nguyên nhân quan trọng dẫn đến thực trạng này là quy mô dân số trên 50 tuổi tăng nhanh, ước tính đạt 26,04 triệu người vào năm 2026.
Bên cạnh đó, Việt Nam ước tính có khoảng 3,46 triệu người suy giảm thị lực trung bình, tương ứng 13,02% và gần 446.000 người suy giảm thị lực nặng, tương ứng 1,69%. Những con số này cho thấy tỷ lệ mù lòa giảm chưa đồng nghĩa với gánh nặng bệnh tật giảm. Nhu cầu khám, điều trị, phục hồi chức năng thị giác và chăm sóc mắt vẫn tiếp tục gia tăng trong bối cảnh dân số ngày càng già hóa.
Đáng chú ý, đục thể thủy tinh tiếp tục là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa, chiếm 66,7% số trường hợp được ghi nhận, dù tỷ trọng đã giảm so với mức 74% năm 2015. Kết quả này cho thấy những nỗ lực mở rộng phẫu thuật đục thể thủy tinh đã đạt được những kết quả nhất định, song nhu cầu điều trị vẫn còn rất lớn.
Một vấn đề cần quan tâm là tỷ trọng biến chứng phẫu thuật đục thể thủy tinh trong cơ cấu nguyên nhân gây mù lòa được ghi nhận qua điều tra chiếm 6,2%, tăng so với 4,6% năm 2015. Đây là tỷ trọng trong nhóm các trường hợp mù lòa được khảo sát, không phải tỷ lệ biến chứng trên tổng số ca phẫu thuật.
Đối với những mắt đã phẫu thuật đục thể thủy tinh nhưng thị lực chưa đạt mức tốt, các nguyên nhân chính gồm: đục bao sau chiếm 34%; sai số hoặc tật khúc xạ tồn dư chiếm 31,2%; bệnh lý mắt đi kèm, chủ yếu ở bán phần sau, chiếm 20,8%; biến chứng trong hoặc sau phẫu thuật chiếm 9,4%.
Kết quả này đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng toàn bộ quy trình phẫu thuật, từ khám và đánh giá trước mổ, đo sinh trắc học, lựa chọn thể thủy tinh nhân tạo, kỹ thuật phẫu thuật đến chăm sóc, chỉnh kính và theo dõi sau mổ. Mục tiêu không chỉ là tăng số lượng ca phẫu thuật mà còn phải bảo đảm kết quả thị lực tốt và hạn chế tối đa các biến chứng.
Ngoài đục thể thủy tinh, các nguyên nhân gây mù lòa khác được ghi nhận gồm bệnh lý bán phần sau nhãn cầu chiếm 7,6%; sẹo giác mạc 5,1%; glôcôm 4,9%; thoái hóa hoàng điểm tuổi già 2,4% và bệnh võng mạc đái tháo đường 1,9%.
Sự hiện diện của nhiều bệnh lý mạn tính và liên quan đến tuổi tác cho thấy tầm quan trọng của việc tăng cường sàng lọc, phát hiện sớm, quản lý và điều trị bệnh mắt lâu dài.
Tăng cường chăm sóc mắt cho người cao tuổi và nhóm nguy cơ
Đối với tình trạng suy giảm thị lực trung bình ở người trên 50 tuổi, tật khúc xạ chưa được chỉnh kính chiếm 29,9% trong nhóm nguyên nhân được báo cáo. Đây là vấn đề có thể can thiệp tương đối đơn giản, chi phí thấp thông qua khám sàng lọc, đo khúc xạ và cấp kính phù hợp.
Do đó, phát triển dịch vụ khúc xạ, đặc biệt tại tuyến y tế cơ sở, có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa suy giảm thị lực, giúp người dân được phát hiện và điều chỉnh tật khúc xạ kịp thời.
Điều tra cũng ghi nhận sự khác biệt đáng kể về giới trong tình trạng mù lòa. Phụ nữ chiếm 64,5% tổng số trường hợp mù hai mắt; tỷ lệ mù lòa ở nữ là 2,06%, cao hơn nam giới (1,19%). Ngược lại, tỷ lệ mù một mắt ở nam giới là 2,4%, cao hơn nữ giới (1,6%).
Theo báo cáo, tuổi thọ của phụ nữ cao hơn và những rào cản trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc mắt có thể là các yếu tố liên quan đến gánh nặng mù hai mắt ở nữ. Trong khi đó, nguy cơ chấn thương trong lao động và sinh hoạt có thể góp phần làm tăng tỷ lệ mù một mắt ở nam giới.
Những khác biệt này cho thấy công tác phòng chống mù lòa cần có cách tiếp cận phù hợp với từng nhóm dân cư, chú trọng phụ nữ cao tuổi và những người gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc mắt.
Khám mắt cho người cao tuổi tại Bệnh viện Mắt Trung ương. Ảnh: Thái Bình
Nâng cao chất lượng điều trị, hướng tới chăm sóc mắt công bằng, toàn diện
Từ kết quả RAAB 2026, ngành Nhãn khoa xác định một số nhiệm vụ ưu tiên trong thời gian tới.
Trước hết, tiếp tục mở rộng khả năng tiếp cận phẫu thuật đục thể thủy tinh, đồng thời nâng cao chất lượng và hiệu quả thị lực sau mổ. Đây vẫn là một trong những giải pháp quan trọng trong phòng chống mù lòa, nhưng cần chú trọng toàn bộ quy trình khám, phẫu thuật và chăm sóc sau phẫu thuật.
Cùng với đó, tăng cường sàng lọc, phát hiện sớm và quản lý các bệnh mắt mạn tính, nhất là glôcôm, bệnh võng mạc đái tháo đường và các bệnh lý võng mạc khác. Phát triển dịch vụ khám khúc xạ, chỉnh kính và chăm sóc mắt tại tuyến y tế cơ sở cũng là nhiệm vụ cần được quan tâm nhằm giúp người dân được tiếp cận dịch vụ sớm, thuận lợi hơn.
Ngành Nhãn khoa cũng cần chú trọng thu hẹp bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc mắt, đặc biệt đối với phụ nữ cao tuổi và các nhóm dân cư có hoàn cảnh khó khăn; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý, khám chữa bệnh và phòng chống mù lòa....
