Hơn 15 triệu người Việt Nam vẫn hút thuốc
Theo số liệu Điều tra STEPS năm 2021, tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành tại Việt Nam là 20,8%, tương đương khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Trong đó, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới lên tới 41,1%, trong khi ở nữ giới là 0,6%.
So với năm 2010, tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành đã giảm từ 23,8% xuống 20,8% vào năm 2021. Tuy nhiên, mức giảm chỉ khoảng 3 điểm phần trăm trong hơn một thập kỷ, cho thấy tốc độ giảm vẫn còn chậm và chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra.
Hơn 15 triệu người Việt Nam vẫn hút thuốc lá. Ảnh: Thái Bình
Việt Nam hiện vẫn thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN. Đây là thách thức lớn đối với mục tiêu giảm sử dụng thuốc lá và kiểm soát các yếu tố nguy cơ đối với sức khỏe người dân.
Đối với thanh thiếu niên, tỷ lệ hút thuốc cũng ghi nhận xu hướng giảm, từ 5,36% năm 2013 xuống 2,78% năm 2019 ở nhóm 13-17 tuổi. Tuy nhiên, những kết quả này đang đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng bởi sự xuất hiện và gia tăng của các sản phẩm thuốc lá mới, đặc biệt là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.
Việc tiếp cận các sản phẩm chứa nicotine mới có thể tạo ra nguy cơ hình thành một thế hệ người sử dụng nicotine mới, đồng thời làm suy giảm những thành quả đã đạt được trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá thời gian qua.
Hơn 100.000 người tử vong mỗi năm do thuốc lá
Thuốc lá là nguyên nhân của nhiều bệnh mạn tính, bệnh không lây nhiễm và là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong, trong khi phần lớn các tác hại này hoàn toàn có thể phòng tránh được.
Theo ước tính từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu được Tổ chức Y tế Thế giới trích dẫn, hút thuốc lá gây hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm tại Việt Nam. Trong đó, khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do phơi nhiễm với khói thuốc thụ động.
Những con số này cho thấy tác hại của thuốc lá không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến người hút mà còn tác động đến những người xung quanh thông qua khói thuốc thụ động.
Đáng chú ý, gánh nặng bệnh tật do thuốc lá còn kéo theo những hệ lụy lâu dài đối với gia đình, hệ thống y tế và toàn xã hội, làm gia tăng nhu cầu khám, chữa bệnh, chi phí điều trị và nguy cơ mất khả năng lao động do bệnh tật, tử vong sớm.
Bên cạnh những tổn thất về sức khỏe, thuốc lá cũng tạo ra gánh nặng kinh tế đáng kể.
Tổng chi phí y tế cho các bệnh do thuốc lá gây ra ước tính khoảng 92,4 nghìn tỷ đồng năm 2019, tăng lên 108,7 nghìn tỷ đồng năm 2022. Trong đó, thiệt hại do tử vong sớm chiếm khoảng 79% tổng gánh nặng kinh tế.
Chi từ Quỹ bảo hiểm y tế cho khám, chữa bệnh quy cho thuốc lá cũng ở mức cao, khoảng 8,3 nghìn tỷ đồng năm 2019 và 8,7 nghìn tỷ đồng năm 2022, tương đương khoảng 7,5% tổng chi từ Quỹ BHYT.
Tính chung, gánh nặng kinh tế do hút thuốc lá đối với sức khỏe ước tính tương đương 1,14% GDP năm 2022.
Các số liệu cho thấy chi phí mà thuốc lá gây ra cho xã hội lớn hơn nhiều so với những lợi ích kinh tế trực tiếp từ hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu thụ sản phẩm này. Vì vậy, kiểm soát thuốc lá không chỉ là vấn đề y tế mà còn là yêu cầu về kinh tế - xã hội và phát triển bền vững.
Cần tiếp tục tăng cường các chính sách kiểm soát thuốc lá
Những kết quả đạt được trong hơn một thập kỷ thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho thấy các chính sách kiểm soát thuốc lá đã phát huy hiệu quả, góp phần làm giảm tỷ lệ hút thuốc và phơi nhiễm với khói thuốc.
Tuy nhiên, tốc độ giảm còn chậm, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới vẫn ở mức cao và gánh nặng bệnh tật, tử vong, kinh tế do thuốc lá gây ra vẫn rất lớn. Trong khi đó, sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá mới tiếp tục đặt ra những thách thức mới đối với công tác phòng, chống tác hại thuốc lá.
Do đó, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần tạo cơ sở pháp lý để triển khai các giải pháp mạnh hơn, đồng bộ hơn nhằm giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá, ngăn ngừa việc tiếp cận nicotine, đặc biệt ở trẻ em, thanh thiếu niên và các nhóm dễ bị tổn thương; đồng thời bảo vệ thành quả đã đạt được trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá.
Theo Quyết định số 568/QĐ-TTg, đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nam giới từ 15 tuổi trở lên xuống dưới 36%, ở nữ giới xuống dưới 1%.
Truyền thông phòng chống tác hại của thuốc lá trong khuôn viên bệnh viện. Ảnh: Thái Bình
Cùng với đó, Việt Nam đặt mục tiêu giảm tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc tại nơi làm việc xuống dưới 25%; tại nhà hàng xuống dưới 65%; tại quán bar, cà phê xuống dưới 70% và tại khách sạn xuống dưới 50%.
Để đạt được các mục tiêu đến năm 2030, bên cạnh việc tăng cường thực thi nghiêm các quy định hiện hành, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung các biện pháp kiểm soát có hiệu quả cao, dựa trên bằng chứng khoa học và phù hợp với kinh nghiệm quốc tế.
Các chính sách cần hướng tới giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá, hạn chế khả năng tiếp cận sản phẩm thuốc lá của trẻ em và thanh thiếu niên, giảm phơi nhiễm với khói thuốc trong cộng đồng, đồng thời tăng cường môi trường hỗ trợ người hút thuốc cai nghiện.
Việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tác hại thuốc lá vì vậy không chỉ nhằm kiểm soát một sản phẩm gây nghiện mà còn là giải pháp quan trọng để giảm bệnh tật, tử vong có thể phòng tránh, giảm chi phí y tế và gánh nặng kinh tế - xã hội, góp phần thực hiện mục tiêu bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
