Dự thảo tuyển sinh lớp 10 trường chuyên theo 3 khối môn học thay vì từng môn chuyên đang đặt ra nhiều vấn đề về mục tiêu đào tạo, đồng thời khiến học sinh lớp 9 lo lắng khi đã có quá trình ôn luyện kéo dài nhiều năm.
Tuyển sinh lớp 10 trường chuyên thay đổi ra sao?
Tuyển sinh vào trường chuyên vốn có tính cạnh tranh cao, đòi hỏi học sinh chuẩn bị trong thời gian dài. Không ít em đã xác định môn chuyên từ những năm đầu THCS, xây dựng kế hoạch học tập và dành phần lớn thời gian để ôn luyện. Vì vậy, đề xuất thay đổi phương thức tuyển sinh đang thu hút sự quan tâm của giáo viên, phụ huynh và học sinh, nhất là những em chuẩn bị bước vào kỳ thi lớp 10.
Ngày 9/11, Bộ GD-ĐT ban hành Công văn số 7941 về dự thảo Quy chế tổ chức và hoạt động trường THPT chuyên. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất chuyển từ tuyển sinh theo từng môn chuyên sang tuyển sinh theo 3 khối, Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ.

Thí sinh tham gia kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 Trường THPT chuyên Phan Bội Châu (Nghệ An). Ảnh tư liệu: Song Hoàng.
Theo phương án này, thay vì đăng ký thi vào từng môn chuyên như hiện nay, thí sinh dự tuyển theo khối. Mỗi khối áp dụng một phương thức tuyển sinh, một điểm chuẩn chung và không phân bổ chỉ tiêu riêng cho từng môn chuyên. Sau khi trúng tuyển, học sinh có một học kỳ để học tập, trải nghiệm và được tư vấn định hướng trước khi lựa chọn thêm 2 môn chuyên sâu bên cạnh môn chuyên bắt buộc của khối. Từ học kỳ II lớp 10, các em bắt đầu học những chuyên đề định hướng; đến lớp 11 sẽ học chuyên sâu theo các môn đã lựa chọn.
Theo lộ trình dự kiến, mô hình mới có thể được áp dụng từ năm học 2027-2028 tại những trường đủ điều kiện. Các trường chưa đáp ứng sẽ triển khai từ năm học 2028-2029. Việc chuyển từ tuyển sinh theo môn chuyên sang theo nhóm môn được kỳ vọng mở rộng khả năng đánh giá năng lực, hạn chế tình trạng học lệch. Tuy nhiên, cách tổ chức mới cũng đặt ra câu hỏi về khả năng nhận diện đúng năng lực nổi trội của từng học sinh và mục tiêu đào tạo chuyên sâu vốn là đặc trưng của trường THPT chuyên.
Thầy Nguyễn Đức Toàn, giáo viên Trường THPT chuyên Đại học Vinh, Nghệ An cho rằng, nên tiếp tục duy trì cách tuyển sinh hiện nay, thí sinh dự thi theo từng môn chuyên, có bài thi riêng, xét tuyển theo chỉ tiêu của từng lớp và được học chuyên ngay từ lớp 10.

Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 Trường THPT chuyên có tính cạnh tranh cao, thu hút đông đảo học sinh giỏi tham gia. Ảnh: Song Hoàng.
Theo thầy Toàn, mục tiêu của trường chuyên là phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu nổi trội ở từng lĩnh vực. Vì vậy, phương thức tuyển sinh cần bảo đảm đánh giá đúng năng lực của từng môn học, thay vì chủ yếu căn cứ vào kết quả của một khối môn.
Thầy Toàn cũng cho rằng, dự thảo còn thiếu sự nhất quán giữa mục tiêu phát triển năng khiếu theo từng môn học với định hướng nghề nghiệp, phát hiện và ươm tạo tài năng. Việc chậm phân hóa môn chuyên có thể làm gián đoạn quá trình bồi dưỡng đối với những học sinh bộc lộ rõ năng lực, sở trường từ bậc THCS. Một vấn đề khác được đặt ra là nguy cơ mất cân đối số lượng học sinh giữa các môn chuyên. Khi không còn chỉ tiêu tuyển sinh riêng cho từng môn, một số môn có thể có quá ít học sinh, thậm chí không đủ điều kiện tổ chức lớp độc lập. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến việc tổ chức dạy học mà còn gây khó khăn trong bố trí giáo viên, xây dựng đội ngũ và duy trì các tổ chuyên môn.
Cùng quan điểm, một số giáo viên khác cho rằng, phương án tuyển sinh theo khối cần được đánh giá kỹ về tính khoa học và thực tiễn. Việc sử dụng Toán hoặc Ngữ văn làm môn thi có hệ số cao cần được cân nhắc, bởi năng khiếu ở mỗi lĩnh vực có những đặc thù riêng. Một học sinh có năng lực nổi trội về Sinh học, Vật lý hay Lịch sử không nhất thiết phải thể hiện được thế mạnh ấy thông qua kết quả của một môn học khác. Ngoài ra, nhiều băn khoăn việc lùi thời điểm phân hóa môn chuyên đến sau học kỳ I lớp 10 sẽ rút ngắn thời gian đào tạo chuyên sâu.
Điều này có thể ảnh hưởng đến quá trình phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi, đặc biệt là những em có mục tiêu tham gia các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế. Trong khi đó, mục tiêu giảm áp lực học lệch ở bậc THCS cũng cần được xem xét từ thực tế. Nếu các môn trong khối có mức độ ảnh hưởng lớn đến kết quả tuyển sinh, học sinh vẫn có thể phải tập trung cao độ vào một số môn thi, thay vì giảm áp lực học tập như kỳ vọng.
Học sinh loay hoay trước thay đổi
Những thay đổi trong dự thảo không chỉ là câu chuyện về phương thức tuyển sinh hay cách tổ chức dạy học ở trường chuyên. Với những học sinh lớp 9 đã dành nhiều năm chuẩn bị cho một môn chuyên, đây còn là nỗi lo về việc phải thay đổi kế hoạch học tập khi kỳ thi đang đến gần.
Tại lớp 9A, Trường THCS Trường Vinh, năm học này dự kiến có hơn 2/3 học sinh đăng ký dự thi vào các trường chuyên. Để chuẩn bị cho kỳ thi, nhiều em đã tham gia các lớp ôn luyện từ sớm. Cùng với thời gian và công sức, phụ huynh cũng phải dành một khoản kinh phí không nhỏ cho việc học thêm.

Học sinh lớp 9A, Trường THCS Trường Vinh 2 (phường Trường Vinh) trong một tiết học trên lớp. Ảnh: Song Hoàng.
Nguyễn Bảo Trâm, học sinh lớp 9A, Trường THCS Trường Vinh cho biết, em đã xác định mục tiêu thi chuyên Văn từ năm lớp 6. Đến lớp 8, Trâm bắt đầu tập trung ôn luyện chuyên sâu hơn để chuẩn bị cho kỳ thi vào Trường THPT chuyên Phan Bội Châu. Hiện mỗi tuần, Trâm có khoảng 10 buổi học thêm, gồm 2 buổi Văn chuyên, 2 buổi Văn nền, 2 buổi Toán, 2 buổi Tiếng Anh và 2 buổi Khoa học tự nhiên.
Vì đã có kế hoạch ôn luyện từ lâu nên khi biết thông tin dự thảo có thể thay đổi phương thức tuyển sinh, Trâm không khỏi bất ngờ. Đặc biệt, việc bổ sung các môn Lịch sử, Địa lý trong nhóm Khoa học xã hội khiến em lo lắng nếu phải điều chỉnh định hướng học tập trong thời gian ngắn. Với Trâm, điều đáng ngại không chỉ là phải bổ sung kiến thức ở những môn chưa được tập trung ôn luyện, mà còn là việc phân chia lại thời gian trong khi quá trình chuẩn bị cho môn Văn đang bước vào giai đoạn quan trọng.
Cùng lớp với Trâm, Nguyễn Diệu Vi cũng đang căng sức cho mục tiêu thi chuyên Sinh. Có những tuần, lịch học thêm của Vi lên tới 15-17 buổi, trải đều từ Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh đến Vật lý, Hóa học và đặc biệt là Sinh học. Riêng môn Sinh, Vi học 6 buổi mỗi tuần với 3 giáo viên tại các lớp ôn luyện khác nhau. Với mức học phí khoảng 100.000 đồng/buổi, việc chuẩn bị cho kỳ thi chuyên cũng trở thành khoản đầu tư đáng kể đối với gia đình.
Vi lo ngại nếu phương thức tuyển sinh thay đổi, em sẽ phải dành thêm thời gian ôn luyện những môn khác, trong khi việc học chuyên Sinh vốn đã chiếm phần lớn quỹ thời gian. Lịch học hiện tại gần như kín tuần, nên việc bổ sung nội dung ôn tập không chỉ làm tăng áp lực mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe và chi phí học hành của gia đình.
Cô Thái Thị Thúy Vân, Giáo viên Ngữ văn, Trường THCS Trường Vinh 2 nhìn nhận, việc chuyển từ thi theo từng môn riêng lẻ sang nhóm môn là hướng đổi mới đáng quan tâm. Phương thức này có thể góp phần đánh giá năng lực tổng hợp, khả năng vận dụng kiến thức liên môn và hạn chế tình trạng học lệch. Đồng thời, học sinh cũng có cơ hội tiếp cận sớm hơn với cách lựa chọn tổ hợp môn học trong những bậc học tiếp theo. Tuy nhiên, theo cô Vân, cần phân biệt mục tiêu đánh giá năng lực toàn diện với mục tiêu tuyển chọn học sinh có năng khiếu chuyên biệt. Trường chuyên không chỉ là nơi cung cấp kiến thức ở mức độ nâng cao mà còn có nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng những học sinh có thế mạnh nổi trội ở từng môn học.
Nếu học sinh phải học chung theo khối trong một năm rồi mới được lựa chọn môn chuyên sâu, mô hình đào tạo đặc thù của trường chuyên có thể bị xáo trộn. Đáng chú ý, phương thức thi mới cũng có thể khiến học sinh chịu thêm áp lực khi phải ôn luyện nhiều môn, trong khi thực tế nhiều em đã bắt đầu tập trung vào môn chuyên từ lớp 7, thậm chí sớm hơn.
"Đổi mới tuyển sinh là cần thiết nhưng phải có lộ trình đủ dài, thông tin rõ ràng và thời gian chuẩn bị phù hợp, tránh những thay đổi đột ngột khiến học sinh ở các khóa cận kề kỳ thi rơi vào thế bị động, bất lợi", cô Vân cho biết thêm.
