Tuyên chiến với bệnh dại ở huyện vùng cao

Đã hàng chục năm nay, huyện Mù Cang Chải (Yên Bái) - nơi có khí hậu ôn hòa - không ghi nhận ca bệnh dại nào. Nhưng bất ngờ, liên tiếp có trường hợp tử vong do căn bệnh này đã khiến người dân giật mình. Nếu không có những đợt tuyên truyền, cung ứng vắc-xin dại kịp thời, có lẽ căn bệnh nguy hiểm này đã không thể dừng bước ở huyện vùng cao này.

3 ca tử vong liên tiếp

Hơn 700 người bị chó cắn chỉ riêng ở huyện Mù Cang Chải (Yên Bái) đã cho thấy tình trạng bệnh dại ở một số tỉnh miền núi phía Bắc trong năm 2012 là nghiêm trọng. Ca bệnh tử vong đầu tiên là cháu Giàng A Giàng (mới tròn 1 tuổi, người dân tộc Mông, ở bản Dào Cu Nha, xã Lao Chải). Cháu đang chơi thì bị chó cắn nhưng bố mẹ không cho đi tiêm phòng. Hai tháng sau, cháu bé đã tử vong sau khi lên cơn dại vật vã. Trường hợp tử vong do dại cũng rất đáng thương là cháu Hảng Thị Sênh, 5 tuổi ở bản La Pán Tẩn, xã La Pán Tẩn). Khoảng đầu tháng 6, cháu bé bị một con chó lạ cắn ở bàn tay. Chưa đầy nửa tháng sau, cháu bé cũng lên cơn và không qua khỏi.

Theo BS. Nguyễn Văn Thế, Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Mù Cang Chải, đáng tiếc nhất là trường hợp anh Hảng A Ký (32 tuổi, là cán bộ xã, ở tại bản Phình Hồ; xã Dế Su Phình). Anh bị chó cắn ngày 15/6 nhưng phải 13 ngày sau mới đi tiêm phòng. Sau mũi tiêm thứ hai, lịch tiêm mũi thứ ba là ngày 2/7, nhưng chưa kịp tiêm thì xuất hiện triệu chứng dại lên cơn và tử vong.

Vào những ngày cao điểm bệnh dại có nguy cơ bùng phát, tại huyện Mù Cang Chải (Yên Bái), chúng tôi hết sức ngạc nhiên khi thấy người dân ra khỏi nhà luôn mang theo một chiếc gậy phòng khi gặp chó đuổi vì hiện nay bệnh chó dại đã xuất hiện với diễn biến hết sức phức tạp và lan nhanh trên địa bàn huyện. Ông Mùa A Tòng - Chủ tịch UBND xã Púng Luông, Mù Cang Chải kể lại: “Trên địa bàn có nhiều con chó bị nghi là mắc bệnh dại vì cứ chạy lung tung, khi gặp lợn đuổi cắn lợn, gặp trâu đuổi cắn trâu và gặp người cũng đuổi cắn người luôn, khi đó nhiều người không dám ra đường”. Trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến đầu tháng 7 năm 2012, trên địa bàn xã Púng Luông đã có nhiều người bị chó cắn nhưng do được đưa đi bệnh viện cấp cứu và tiêm phòng kịp thời nên không có trường hợp nào tử vong.

Chiến dịch phòng dại

Đặc điểm của huyện Mù Cang Chải là có đường biên giới giáp ranh với các huyện của tỉnh Sơn La và Lai Châu, Lào Cai -  nơi có dịch dại lưu hành. Đặc biệt là Sơn La, năm 2012 đã có tới 11 ca tử vong do dại, cao nhất trong khu vực Tây Bắc.

Dù nhiều năm không có dịch dại, nhưng trước những diễn biến bất ngờ như vậy, huyện Mù Cang Chải đã tổ chức nhiều chiến dịch truyền thông về bệnh dại trên nhiều kênh, vừa trực tiếp nhóm, vừa qua hệ thống đài phát thanh xã và huyện. 

Trạm thú y huyện đã thống kê toàn bộ đàn chó nuôi trong dân, tổ chức tiêm vắc-xin cho đàn chó nuôi trong các xã của huyện. Mỗi trường hợp bị chó cắn đều được cả Trung tâm y tế huyện và trạm y tế xã cùng theo dõi và tư vấn, vận động để người bị phơi nhiễm đi khám và tiêm phòng. Những điểm tiêm huyết thanh, vắc-xin phòng dại tại Trung tâm Y tế huyện đã được thành lập để người dân có thể đến tiêm phòng sớm nhất. Nhờ những hoạt động tích cực này, những tháng cuối năm, huyện Mù Cang Chải đã không ghi nhận thêm ca bệnh dại nào.

Theo PGS. TS. Nguyễn Trần Hiển, Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ TW: Ở Việt Nam, bệnh dại đã lưu hành nhiều năm nay. Tuy nhiên, từ năm 2004, bệnh dại ở Việt Nam cũng giống như các nước trong khu vực Đông Nam Á có xu hướng tăng nhẹ, khoảng 90 ca tử vong/năm. Đặc biệt, năm 2011 là 110 ca. Năm 2012, cả nước cũng đã có 86 ca tử vong rải rác tại 20 tỉnh. Hầu hết các ca tử vong do không tiêm vắc-xin phòng dại. Tử vong do bệnh dại vẫn đứng đầu về tử vong trong các bệnh truyền nhiễm trên cả nước. Đến nay, bệnh vẫn tiếp tục lưu hành tại các tỉnh miền núi phía Bắc. Những nơi ghi nhận nhiều ca bệnh dại nhất là Sơn La, Phú Thọ, Yên Bái, Hà Giang, Tuyên Quang, Điện Biên...

Mọi lứa tuổi đều có nguy cơ bị mắc dại. Tuy nhiên, 43% trường hợp tử vong do dại xảy ra ở đồng bào dân tộc thiểu số. Một trong những lý do là tỷ lệ đàn chó nói chung hiện nay được tiêm phòng còn rất thấp, ở nông thôn đồng bằng, chỉ có khoảng 35 - 50% được tiêm phòng. Các nơi vùng núi, vùng sâu, vùng xa, số được tiêm rất ít, có nơi còn chưa tiêm. Người dân ở khu vực này vẫn có hiểu biết hạn chế về bệnh dại. Vì thế, hầu hết người chết bị bệnh dại đều không tiêm vắc-xin khi bị chó cắn, thậm chí vẫn đi uống thuốc Nam. Trong khi đó, bệnh dại khi đã lên cơn thì tử vong 100%.

Phương pháp duy nhất có thể dự phòng dại sau khi bị chó dại hoặc nghi dại cắn là xử lý vết thương bằng nước sạch hoặc xà phòng đặc 20%, tiêm vắc-xin và huyết thanh kháng dại càng sớm càng tốt. Một người sau khi tiêm vắc-xin phòng dại đủ liều, có thể tạo kháng thể bảo vệ dài trên 5 năm. 

Minh Quang