Tôi rất mê cái cách khai hoang vở của đạo diễn, NSND Lê Hùng trên sàn diễn. Không căng thẳng, gò ép diễn viên phải bám sát câu chữ kịch bản, từng cảnh dàn dựng, anh để họ cùng mình sáng tạo. Cái khả năng đặc biệt của anh trong dàn dựng là luôn biết cách đưa vào những chi tiết diễn đời thường, hóm hỉnh với cái dáng nét rất riêng – nó làm người ta nhận ra anh và nhớ đến anh trong đám đông đạo diễn: một đạo diễn thích đùa.
- Được biết năm nay là năm tuổi của anh: Nhâm Thìn (1952), anh có chuẩn bị tâm thế gì cho vòng đời 60 năm của mình?
- Không, vì tôi không nghĩ tôi đã tuổi 60. Bây giờ tôi vẫn cứ quần quật ngày 3 buổi, hầu như không có ngày nghỉ, kể cả thứ bảy, chủ nhật.
- Là tôi cũng hỏi vậy thôi vì thông thường năm tuổi là năm con người hay gặp những khó khăn, trắc trở hoặc bất ngờ có những điều không may mắn đến với mình. Người tính không bằng trời tính mà.
- Tôi thì chả nghĩ năm tuổi hạn hay phát, công việc cứ cuốn đi và cũng chẳng để tâm điều đó.
- Tục ngữ Việt Nam có câu: Ăn như rồng cuốn, nói như rồng leo. Tôi nghĩ câu này phải là: Làm như rồng cuốn, nói như rồng leo mới ứng vào tính cách của anh. Anh có nhớ đã làm được bao nhiêu vở rồi không?
- Khoảng 300 vở, ở khắp các tỉnh trên toàn quốc với đủ các loại hình tuồng, chèo, dân ca, kịch nói, cải lương, ca nhạc, lễ hội. Tôi tính là độ 20 vở/năm, đều đặn như thế.
- Có lẽ cho đến lúc này, anh là người duy nhất cùng lúc đảm nhận chức danh Giám đốc hai đơn vị nghệ thuật tầm cỡ của thủ đô: Nhà hát Kịch Việt Nam và Nhà hát Tuổi trẻ?
- Anh em còn nói vui là từ thời nước VNDCCH đến CHXHCNVN mới có sự kiện như vậy.
- Hình ảnh loài rồng biểu thị cho loài linh vật huyền thoại có sức mạnh phi thường. Có điều gì của loài vật anh cầm tinh này vận vào tính cách của anh không?
- Vận vào hay không thì tôi không biết, nhưng tôi thấy mình như con trâu kéo cày quanh năm. Có ruộng và đủ sức cày cũng là hạnh phúc. Ngay từ những năm còn trẻ, tôi luôn là người lao động cần cù.
- Nổi tiếng là đạo diễn ăn khách của giới SK, số lượng vở diễn dàn dựng thuộc hàng top ten, nhưng dường như anh là người ít xuất hiện ở các cuộc hội hè của giới SK. Vì sao vậy?
- Tôi rất sợ ăn uống ở những nơi ấy, thường đi ăn tiệc về là bị đói. Còn giao lưu thì khối gì chỗ, đâu phải chỉ trên bàn ăn.
- Như thế là tự cao tự đại hay như người ta thường nói là chảnh đấy. Xin lỗi anh nhé, ấy là tôi cũng dựa vào tính cách của người tuổi Thìn để phỏng đoán vậy thôi.
 Đạo diễn Lê Hùng. Ảnh: Nguyễn Đình Toán |
- Trời ơi, tôi sợ chứ đâu phải chảnh, tôi còn bao nhiêu việc. 365 ngày hầu như tôi chẳng được nghỉ, cứ liên miên dàn dựng. Nhất là những năm có hội diễn. Hội diễn trước đang triển khai thì đã phải lo cho hội diễn sau, chưa kể đến vở diễn của các đoàn làm theo kế hoạch năm. Hơn nữa, tôi không thờ thần rượu. Bao nhiêu đoàn người ta trông vào mình, đã nhận lời thì phải có trách nhiệm.
- Thế thì thời gian anh dành cho vợ con lúc nào, nhất là anh lại đang có vợ trẻ, con thơ?
- Vợ con phải đi theo tôi là chính, tôi không có khái niệm nghỉ phép dành cho gia đình. Họ bảo tôi là số giời đày.
- Luôn luôn trong mắt công chúng là hình ảnh một Lê Hùng đầu cua, râu ria, áo rộng thùng thình. Anh mặc comple những lúc nào?
- Dạo 10 năm học ở Liên Xô thì phải mặc, còn bây giờ tôi mặc vào lúc nào được, suốt ngày trên sàn tập, đóng comple thì còn thị phạm sao được. Tôi biết những lần lên nhận giải thưởng ăn mặc như thế cũng có người nhắc khéo, nhưng vì trước đó còn đi dựng vở rồi mới đến đó.
- Kể cả khi anh ra mắt bố mẹ vợ cũng vậy à?
- Cũng thế này thôi. Thậm chí hôm đi hỏi vợ tôi còn không có mặt vì đúng hôm nhà gái xem được ngày thì lãnh đạo địa phương xuống duyệt vở. Thế là phải gọi điện xin các cụ thông cảm, sẽ có mấy người về giúp con thưa chuyện với bố mẹ.
Ðạo diễn Lê Hùng được nhiều người coi là thầy phù thủy SK bởi bất cứ vở diễn nào anh nhúng tay vào, kể cả những vở nghiêm túc, giàu triết lý, ngay cả vở có yếu tố bi, anh cũng đều tìm ra cái chỗ của mình. Ðó là chỗ để đùa nghịch. Vở diễn của anh làm vì thế thường tạo được không khí vừa vui, vừa trẻ, từ lời ăn tiếng nói đến điệu đứng dáng đi. Vì thế, xem các vở do Lê Hùng đạo diễn, khán giả ở các lứa tuổi đều được cười thoải mái.
- Điều này thì gần như 100% với tôi đấy. Trên sàn tập, tôi quát mắng diễn viên ra trò nhưng họ vẫn nghe lắm, thậm chí mê mẩn.
- Cuồng nhiệt trong công việc và cả trong đời sống tình cảm, đó cũng là ưu điểm của anh đấy chứ. Xin lỗi cho tôi hỏi thật nhé, tính đến bây giờ, anh có mấy vợ nhỉ?
- Thứ 5. Chả ai có thể sống một mình, qui luật của cuộc sống cần phải có một cái gì đó để tồn tại. Tôi không phải là người chọn cho mình một đời sống heo hắt. Tôi nghiệm mình đúng số giời đày, vừa vất vả, vừa lận đận. Nhưng không sao, tôi vẫn sinh con và còn tiếp tục sinh nữa. Lá số tử vi của tôi 2 đứa sau sẽ là con trai. Điều này thì tôi tin.
- Độ lượng, khoan dung, không vừa ý thì nói thẳng chứ không để bụng. Người tuổi Thìn là vậy. Anh thì sao?
- Tính tôi là thế, nói xong thì thôi, còn để suy nghĩ việc khác.
Nói đến đây, anh ngồi thừ một lúc rồi kể cho tôi nghe chuyện anh đã làm đơn xin thôi chức Phó chủ tịch thường trực Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam với lý do quản lý 2 nhà hát và dàn dựng tác phẩm cho các đoàn nghệ thuật nên không đóng góp được gì cho công tác Hội. Rồi Lê Hùng bảo:
- Em từng theo dõi SK lâu năm, tôi kể chuyện này để thấy sự ảnh hưởng của SK Việt Nam ra nước ngoài còn hạn chế lắm. Lần tôi mang vở Nhà búp bê sang Nhật Bản biểu diễn, tôi được mời nói chuyện với các học giả SK Nhật Bản và họ hỏi những câu mà chính tôi cũng thấy kinh ngạc. Họ hỏi các nghệ sĩ Việt Nam diễn kịch nói bằng tiếng Pháp hay tiếng Việt vì theo họ được biết Việt Nam từng bị Pháp đô hộ 100 năm. Họ còn bảo, chúng tôi không nghĩ rằng Việt Nam lại cho dựng kịch của Ibsen, những nước theo đạo Hồi không cho dựng Nhà búp bê. Tôi bảo rằng, chúng tôi luôn ca ngợi người phụ nữ biết giành quyền lợi của mình. Buồn thế đấy, nếu không sang Tokyo biểu diễn thì không biết người Nhật còn nghĩ SK Việt Nam mông muội đến đâu. Mong muốn của tôi là cho thế giới biết nhiều đến SK Việt Nam.
- Anh có ao ước một ngày nào đó sẽ ra nước ngoài dựng kịch?
- Trung Quốc mời tôi rồi đấy. Tôi nói ý tưởng sẽ chọn chuyện Cây bút thần Mã Lương, họ thích lắm, bảo nếu làm kịch hình thể thì tuyệt vời.
- Người ta bảo, người tuổi Thìn quan hệ với người tuổi Thân, tuổi Tý sẽ là một liên minh bất khả chiến bại. Khi bắt tay làm việc quan trọng, anh có hay suy tính về điều đó không?
- Quan trọng là cái mệnh. Tôi mệnh Trường lưu thủy, chỉ sợ mỗi mệnh Đại dịch thổ (đất lớn). Nói chung, mệnh của người Nhâm Thìn rất tốt nên tôi cộng tác một cách vô tư, không tính toán. Trong đời dứt khoát ai cũng có cái hạn, mình đặt chữ thiện lên hàng đầu thì mọi cái hạn sẽ qua đi nhẹ nhàng.
Tôi biết hỏi cho vui vậy thôi, chứ mọi việc cốt ở tài năng. Tài năng tạo nên uy tín. Uy tín tự gọi công việc. Đạo diễn Lê Hùng thì còn nhiều mẹo trong nghề lắm. Người còn nhiều mẹo thì chưa già. Trai 60 tuổi còn xoan…
Tố Lan (thực hiện)