Từng giữ vị trí lãnh đạo trong một đơn vị quân đội, một phụ nữ sau khi nghỉ hưu có nhiều thời gian hơn để chăm sóc gia đình. Tuy nhiên, cuộc sống không diễn ra như bà mong đợi. Những bất đồng mẹ chồng với con dâu về cách chăm sóc cháu ngày càng nhiều, khiến không khí gia đình trở nên căng thẳng. Trước đây, bà quen với việc đưa ra quyết định và được cấp dưới lắng nghe. Khi trở về gia đình, bà vẫn giữ thói quen hướng dẫn, sắp xếp mọi việc theo kinh nghiệm của mình. Từ chuyện cho cháu ăn đến sinh hoạt hằng ngày, bà đều muốn mọi thứ được thực hiện theo cách mà mình cho là đúng.
Trong khi đó, người con dâu vừa sinh con lại mong được tự quyết định việc chăm sóc đứa trẻ. Những góp ý liên tục của mẹ chồng khiến chị cảm thấy bị áp đặt, không được tôn trọng trong vai trò làm mẹ. Người bà cũng có nỗi niềm riêng. Bà không hiểu vì sao những lời khuyên xuất phát từ sự quan tâm của mình lại không còn được đón nhận. Cảm giác tiếng nói mất dần trọng lượng khiến bà tổn thương.
Đây là một trong những trường hợp được Thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Minh Duyên (Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam) chia sẻ từ quá trình tham vấn, hỗ trợ người lớn tuổi. Theo chuyên gia, đằng sau mâu thuẫn mẹ chồng nàng dâu không đơn thuần là sự khác biệt trong cách chăm sóc trẻ mà còn liên quan đến khủng hoảng về vai trò và giá trị bản thân khi bước vào tuổi nghỉ hưu.
Nhiều người cao tuổi bước vào giai đoạn khủng hoảng vai trò và giá trị bản thân khi bước vào tuổi nghỉ hưu. Ảnh minh họa AI.
Vì sao mẹ chồng sau nghỉ hưu dễ bất đồng với con dâu?
Theo Thạc sĩ Duyên, khi còn trẻ, mỗi người thường đảm nhiệm nhiều vai trò trong xã hội và gia đình. Họ có công việc, vị trí nghề nghiệp, trách nhiệm nuôi dạy con cái và những mối quan hệ riêng. Tuy nhiên, khi nghỉ hưu, nhiều vai trò thay đổi hoặc không còn như trước. Con cái trưởng thành, có gia đình riêng, những quyết định quan trọng trong nhà cũng dần được chuyển giao cho thế hệ sau.
Thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Minh Duyên - Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam.
Với một số người, sự thay đổi này có thể tạo ra khoảng trống tâm lý. Họ cảm thấy mình không còn được cần đến, thậm chí cho rằng bản thân đang dần mất đi vị trí trong gia đình. Đặc biệt, với những người từng giữ vị trí lãnh đạo, quen đưa ra quyết định và được người khác lắng nghe, việc chuyển sang cuộc sống gia đình sau nghỉ hưu đôi khi đòi hỏi sự điều chỉnh lớn về tâm lý.
Trở lại câu chuyện người phụ nữ từng công tác trong quân đội, chuyên gia nhận định những bất đồng với con dâu phản ánh sự va chạm giữa hai nhu cầu. Người bà muốn tiếp tục khẳng định vai trò, trong khi người mẹ trẻ cần được tôn trọng quyền quyết định đối với con mình.
Về phía mẹ chồng, những lời góp ý xuất phát từ kinh nghiệm chăm sóc con cái và mong muốn cháu được nuôi dưỡng tốt nhất. Tuy nhiên, việc liên tục hướng dẫn, yêu cầu con dâu làm theo ý mình có thể khiến người trẻ cảm thấy bị kiểm soát. Ngược lại, khi con dâu không tiếp nhận lời khuyên, người mẹ chồng dễ cho rằng kinh nghiệm của mình không còn được coi trọng. Từ đó, những bất đồng nhỏ trong sinh hoạt có thể tích tụ thành mâu thuẫn lớn hơn.
Theo chuyên gia, điều đáng chú ý là cả hai người đều có thể xuất phát từ tình yêu thương dành cho đứa trẻ, nhưng lại khác nhau về cách thể hiện và mong muốn được công nhận.
“Giá trị của một con người không chỉ nằm ở vai trò lãnh đạo hay nhân viên, mẹ chồng hay con dâu. Điều quan trọng là sự tự nhận thức về giá trị của chính mình” - Thạc sĩ Duyên chia sẻ.
Chuyên gia cho rằng, khi một người quá gắn giá trị bản thân với vị trí, quyền quyết định hoặc vai trò từng đảm nhiệm, họ có thể cảm thấy hụt hẫng khi những điều đó thay đổi. Bởi vậy, nghỉ hưu không chỉ là kết thúc một giai đoạn công việc mà còn là quá trình thích nghi với nhịp sống, trách nhiệm và các mối quan hệ mới.
Làm gì để hóa giải mâu thuẫn mẹ chồng – nàng dâu khi chăm cháu?
Trong quá trình tham vấn, Thạc sĩ Duyên đã giúp người phụ nữ nhìn nhận lại vai trò của bản thân. Thay vì tiếp tục áp dụng cách quản lý, chỉ đạo từng quen thuộc trong công việc vào gia đình, bà được khuyến khích lắng nghe con dâu nhiều hơn, chia sẻ kinh nghiệm nhưng không áp đặt.
Theo chuyên gia, người lớn tuổi cần hiểu rằng việc con cháu có quan điểm riêng không đồng nghĩa với việc bản thân không còn giá trị hay không được tôn trọng.
Kinh nghiệm chăm sóc con cái của thế hệ trước vẫn rất đáng quý. Tuy nhiên, khi con đã trưởng thành và trở thành cha mẹ, họ cũng cần có không gian để đưa ra quyết định, chịu trách nhiệm và xây dựng cách chăm sóc con phù hợp. Thay vì yêu cầu con dâu phải làm theo kinh nghiệm của mình, mẹ chồng có thể trao đổi, giải thích lý do và lắng nghe quan điểm của người trẻ. Những vấn đề liên quan đến sức khỏe, dinh dưỡng và chăm sóc trẻ nên được thống nhất dựa trên hướng dẫn chuyên môn phù hợp, thay vì chỉ dựa vào thói quen của mỗi thế hệ.
Người cao tuổi cần biết thích nghi với sự thay đổi, trân trọng bản thân và xây dựng các mối quan hệ trên nền tảng yêu thương, lắng nghe. Ảnh minh họa AI.
Về phía con dâu, việc không đồng tình với một lời khuyên cũng không nhất thiết phải dẫn đến tranh cãi. Người trẻ có thể ghi nhận sự quan tâm của mẹ chồng, đồng thời trao đổi rõ ràng về mong muốn và cách chăm sóc con của mình. Chẳng hạn, thay vì phản ứng gay gắt khi bị góp ý, con dâu có thể giải thích vì sao mình lựa chọn cách chăm sóc hiện tại, đồng thời đề nghị mẹ hỗ trợ những công việc cụ thể. Cách giao tiếp này giúp hai bên hiểu nhau hơn và hạn chế cảm giác bị phủ nhận.
Đặc biệt, người chồng cũng cần có vai trò kết nối, tránh để mẹ và vợ phải tự giải quyết mọi bất đồng. Việc lắng nghe cả hai phía, thống nhất nguyên tắc chăm sóc con và phân chia trách nhiệm rõ ràng có thể giúp giảm căng thẳng trong gia đình.
Theo Thạc sĩ Duyên, điều quan trọng là mỗi người cần nhận thức được giá trị của bản thân không chỉ nằm ở quyền quyết định hay vị trí trong gia đình. Với người đã nghỉ hưu, việc duy trì những mối quan hệ xã hội, sở thích cá nhân và hoạt động phù hợp cũng giúp cuộc sống có thêm ý nghĩa, thay vì chỉ tập trung vào việc chăm sóc con cháu.
Bên cạnh đó, người lớn tuổi có thể tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm sống quý báu của mình, nhưng theo cách đồng hành, tôn trọng và thấu hiểu thế hệ sau. Khi mẹ chồng không còn cảm thấy phải khẳng định tiếng nói trong mọi việc, còn con dâu được tôn trọng trong vai trò làm mẹ, những khác biệt về quan điểm sẽ dễ được giải quyết hơn.
Từ câu chuyện trên, chuyên gia nhấn mạnh rằng giá trị của một người không mất đi khi họ nghỉ hưu hay không còn giữ vai trò quyết định như trước. Điều quan trọng là biết thích nghi với sự thay đổi, trân trọng bản thân và xây dựng các mối quan hệ trên nền tảng yêu thương, lắng nghe.
Đôi khi, để gia đình hòa thuận, điều cần thay đổi không phải là tình yêu thương dành cho con cháu mà chính là cách mỗi người thể hiện tình yêu thương ấy.
