Đã từ lâu, việc dân mạng đưa những clip tự quay hoặc sưu tầm, chứng kiến... lên mạng internet để chia sẻ hoặc tán dương, hay đả kích, trở thành chuyện thường nhật. Tuy nhiên, không ít clip đã vô tình, cũng như cố ý làm ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm của người trong cuộc, khiến họ phải chịu bao hệ lụy. Việc cân nhắc và ý thức trước khi đăng tải những clip ra một cộng đồng rộng lớn như vậy là hết sức cần thiết, bởi nhiều vụ việc còn khiến người đăng tải phải chịu xử lý trách nhiệm...
Người đưa clip lên mạng cần hết sức cân nhắc và ý thức về hành vi của mình.
Mỏng manh “công, tội”
Gần đây, dư luận xôn xao về vụ việc tung clip quay cảnh nữ sinh một trường THCS ở TP. Huế đánh bạn. Ngoài việc lên án tình trạng bạo lực học đường, chỉ trích người quay clip, nhiều ý kiến trái chiều tỏ ra không đồng tình với việc cơ quan chức năng điều tra người tung clip lên mạng. Những người này lập luận rằng, nếu không có người đưa clip lên thì nhà trường và xã hội có phát hiện những “mảng tối”, “góc khuất” tương tự để mà ngăn chặn, lên án hay không? Hoặc dư luận lại tỏ ra lo lắng nếu cứ truy người tung clip như vậy, thì liệu còn những tiêu cực, phạm pháp khác thì ai dám tố cáo?
Tương tự là những vụ tung clip lên internet như nữ sinh đánh ghen, nữ sinh lột áo đánh bạn, cô gái tát CSGT hay clip CSCĐ tấn công CSGT... làm nóng dư luận.
Nếu như các vụ tung clip sex, cơ quan chức năng vào cuộc truy tìm kẻ phát tán clip để xử lý về hành vi xâm phạm bí mật đời tư, truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy là rõ ràng, thì đối với các clip có nội dung khác như: học sinh đánh nhau, người vi phạm pháp luật giao thông tấn công CSGT..., việc xử lý chủ yếu xác minh tính chính xác nội dung phản ánh trong clip.
Tuy nhiên, đã có không ít người tùy tiện tung clip dạng này đã bị Cơ quan công an tạm giữ, xử phạt hành chính (như vụ Hoàng Văn Khá, Nguyễn Văn Trường đã tung đoạn clip đánh ghen, thêm thắt từ ngữ gây sốc... Nguyên do, các clip này liên quan đến bí mật đời tư và không hợp thuần phong mỹ tục khi đưa ra dư luận. Bộ luật Dân sự đã quy định rõ về bí mật đời tư cũng như vấn đề đạo đức và các hành vi vi phạm sẽ được xử lý theo các quy định này.
Đừng ngẫu hứng, tùy tiện
Ở góc độ pháp luật, luật sư Nguyễn Văn Đức (TP.HCM) cho rằng việc tán phát clip bạo lực học đường ở Huế (cũng như một số trường hợp trước đây ở Trà Vinh, Đà Nẵng...) có thể coi là hành vi có dấu hiệu cổ súy, kích động bạo lực. Tuy nhiên, hành vi đó đến mức xử lý hành chính hay chưa thì cần phải cân nhắc thêm và căn cứ vào bối cảnh diễn ra vụ việc. Cụ thể, nếu các bên tham gia ẩu đả quá đông, người quay clip không thể can thiệp, ngăn cản hành vi bạo lực thì việc họ quay clip làm bằng chứng tố giác thì không thể coi là hành vi vi phạm pháp luật. Ngược lại, nếu người quay clip đủ điều kiện để ngăn cản, can thiệp không cho việc đánh nhau xảy ra nhưng họ không làm hoặc có hành vi cổ súy, kích động các nhóm đánh nhau để quay clip đưa lên mạng nhằm “câu like” thì hành vi này đáng lên án và hoàn toàn có thể bị xử phạt hành chính.
Đối với clip có nội dung phạm pháp (như clip chống người thi hành công vụ) dù hình ảnh trong các clip này là đúng sự thật nhưng cần xem xét động cơ người tán phát. Không thể nói tung lên mạng là tố giác tội phạm mà ở đây có dấu hiệu động cơ làm nhục người khác, xâm phạm danh dự, uy tín bởi nội dung clip là phản cảm (người thi hành công vụ bị giễu cợt, hành hung nơi đông người). Bởi vậy, mặc dù vụ việc trong clip là phạm pháp và đã được cơ quan tố tụng xử lý nhưng không thể coi đó là tiền lệ để quay clip, tùy tiện tán phát trên mạng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng uy tín, danh dự cá nhân, tổ chức.
Điều đáng bàn là đến nay, chúng ta chưa có văn bản pháp luật quy định cụ thể hành vi nào là bí mật đời tư, hành vi nào không, từ đó xác định khi nào được đưa hình ảnh, khi nào không. Vì vậy, việc xử lý chủ yếu vẫn do từng cơ quan bảo vệ pháp luật cân nhắc.
Một luật sư của Công ty Luật Minh Khuê phân tích, theo quy định của pháp luật thì việc sử dụng hình ảnh của người khác phải được người đó đồng ý, những vụ việc như tung “ảnh nóng” của một cá nhân, hoặc clip không hay về đời tư của ai đó, là đã vi phạm quy định của pháp luật. Khoản 3 Điều 31 Bộ luật Dân sự: “Nghiêm cấm việc sử dụng hình ảnh của người khác mà xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh". Chưa hết, nếu trong quá trình điều tra cơ quan có thẩm quyền xét thấy hành vi của người tung clip xúc phạm nghiêm trọng tới danh dự, nhân phẩm, uy tín của người trong clip, thì sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội làm nhục người khác, điều 121 Bộ luật Hình sự.