Từng bước nâng cao vị thế y học cổ truyền Việt Nam

Sáng ngày 20/8, Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Hội Đông y Việt Nam (22/8/1946 - 22/8/2026) đã được tổ chức thành công tại Hà Nội

Trải qua 80 năm xây dựng và phát triển, Hội Đông y Việt Nam đã tập hợp các thế hệ thầy thuốc, lương y, lương dược, góp phần bảo tồn và phát huy kho tàng tri thức y học cổ truyền của dân tộc. Hiện Hội có mạng lưới rộng khắp với gần 70.000 hội viên và hơn 10.000 phòng chẩn trị, trung tâm Đông y của các cấp Hội và hội viên. Năm 2025, cả nước có khoảng 7 triệu lượt khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền. Quỹ bảo hiểm y tế cũng đã chi trả 229 thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và 349 vị thuốc cổ truyền.

Báo cáo của Hội Đông y Việt Nam cho thấy, trải qua các thời kỳ, các thế hệ những người làm đông y luôn đoàn kết, kế thừa và phát huy những giá trị của nền y học dân tộc, tận tâm chữa bệnh, cứu người, đóng góp vào sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Đó cũng là quá trình tiếp nối những tư tưởng và giá trị quý báu của các bậc tiền nhân, từ quan điểm "Nam dược trị Nam nhân" của Tuệ Tĩnh, y đức, y thuật của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác đến những đóng góp thiết thực của các thế hệ thầy thuốc Đông y trong suốt chặng đường phát triển của đất nước.

Suốt chặng đường hình thành và phát triển, Hội Đông y Việt Nam đã có nhiều đóng góp thiết thực, từ bảo tồn cây thuốc, bài thuốc, phương pháp chữa bệnh đến phát triển mạng lưới khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền; từ kinh nghiệm của các lương y đến nghiên cứu, ứng dụng ngày càng có cơ sở khoa học. Qua đó, Hội không chỉ góp phần chăm sóc sức khỏe nhân dân mà còn góp phần giữ gìn và phát huy một bộ phận có giá trị của y học và văn hóa dân tộc.

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, trong bối cảnh già hóa dân số nhanh, bệnh không lây nhiễm và bệnh mạn tính gia tăng, nhu cầu phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn và chăm sóc tại nhà ngày càng lớn. Đây vừa là thách thức, vừa mở ra dư địa để y học cổ truyền phát huy thế mạnh trong phòng bệnh, điều trị, phục hồi chức năng và chăm sóc sức khỏe toàn diện.

Đáng chú ý, tại buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế ngày 20/5/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu có tư duy mới, tầm nhìn mới và cách tiếp cận mới đối với y học cổ truyền. Phát triển y học cổ truyền không phải quay về phương thức cũ, mà là kế thừa tinh hoa của cha ông trên nền tảng khoa học, công nghệ hiện đại, trở thành một bộ phận hữu cơ của nền y học quốc gia và nguồn lực phát triển đất nước.

Theo ông Vũ Mạnh Hà, tinh thần cốt lõi là không chỉ gìn giữ mà phải biến di sản thành nguồn lực chăm sóc sức khỏe nhân dân, phát triển kinh tế sức khỏe và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Để hiện thực hóa định hướng này, Bộ Y tế đề nghị Hội Đông y Việt Nam tập trung vào 7 nhóm nhiệm vụ. Trong đó, phát huy vai trò của y học cổ truyền tại cộng đồng và y tế cơ sở; thúc đẩy kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại dựa trên bằng chứng; số hóa kho tàng tri thức và xây dựng cơ sở dữ liệu; phát triển dược liệu theo chuỗi giá trị; đào tạo nhân lực, giữ gìn y đức và nâng cao vai trò tự quản nghề nghiệp.

Về phía Hội Đông y Việt Nam, Thầy thuốc nhân dân, PGS-TS. Đậu Xuân Cảnh, Chủ tịch Hội cho biết, trong giai đoạn phát triển mới, Hội xác định chuyển từ tư duy quản lý một lĩnh vực chuyên môn sang kiến tạo hệ sinh thái y học cổ truyền quốc gia.

Hệ sinh thái này hướng tới kết nối người thầy thuốc với người bệnh, tri thức truyền thống với khoa học hiện đại, vùng dược liệu với công nghiệp chế biến; đồng thời gắn khám, chữa bệnh với đào tạo, nghiên cứu và phát triển du lịch sức khỏe.

Trong quá trình đó, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và sở hữu trí tuệ được xem là những công cụ quan trọng để nâng giá trị của di sản. Những bài thuốc, phương pháp chữa bệnh và tri thức bản địa có giá trị cần được kiểm kê, số hóa, nghiên cứu, chuẩn hóa và bảo hộ. Mô hình kết hợp Đông - Tây y cũng cần tiếp tục được thúc đẩy nhưng phải dựa trên bằng chứng khoa học, lấy hiệu quả điều trị và an toàn của người bệnh làm thước đo.

Cùng với đổi mới hoạt động khám, chữa bệnh, dược liệu được xác định là một trụ cột có khả năng tạo giá trị kinh tế lớn. Thay vì phát triển manh mún, nguồn dược liệu cần được tổ chức thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh, từ vùng trồng đạt chuẩn, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc đến chế biến sâu, phát triển sản phẩm và xây dựng thương hiệu.

Nếu hình thành được chuỗi giá trị đủ mạnh, dược liệu không chỉ cung cấp nguyên liệu cho khám, chữa bệnh trong nước mà còn có khả năng trở thành một ngành kinh tế gắn với công nghiệp dược, nông nghiệp, nghiên cứu khoa học và xuất khẩu. Đây cũng là cơ sở để từng bước xây dựng thương hiệu quốc gia cho y học cổ truyền Việt Nam.

Hướng tới Chiến lược phát triển y học cổ truyền Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Hội Đông y Việt Nam xác định sức khỏe và an toàn người bệnh là trung tâm; đồng thời xây dựng đội ngũ nhân lực Đông y đáp ứng yêu cầu mới, phát triển công nghiệp dược liệu và từng bước nâng cao vị thế y học cổ truyền Việt Nam.

Từ một kho tàng tri thức được tích lũy qua hàng nghìn năm, y học cổ truyền đang đứng trước cơ hội bước sang một giai đoạn phát triển mới.

Khi tri thức truyền thống được kiểm chứng bằng khoa học, chuẩn hóa bằng công nghệ, bảo vệ bằng sở hữu trí tuệ và kết nối với chuỗi giá trị dược liệu, những giá trị của cha ông có thể trở thành nguồn lực vừa phục vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân, vừa đóng góp cho kinh tế sức khỏe và nâng cao vị thế của Việt Nam.

Nhân dịp kỷ niệm 80 năm thành lập, Hội Đông y Việt Nam cũng đã vinh danh 88 thầy thuốc Đông y tiêu biểu toàn quốc năm 2026 và khen thưởng 29 tập thể phòng khám, phòng chẩn trị Đông y tiêu biểu.