Ngày nay, người ta nghe nói rất nhiều đến bong bóng đầu cơ, như bong bóng địa ốc đang đe dọa Trung Quốc, bong bóng cổ phiếu đã xì hơi phố Wall những năm 30 của thế kỷ XX, hay bong bóng internet đã nổ tung ở các nước phương Tây vào thập niên đầu của thế kỷ này. Thế nhưng, hiện tượng bong bóng đầu cơ không phải là đặc điểm của thời nay mà đã xuất hiện từ hàng trăm năm trước đây.
Một trong những vụ được cho là vỡ bong bóng đầu cơ đầu tiên trong lịch sử đã xảy ra tại Hà Lan hồi nửa đầu thế kỷ 17, liên quan đến một sản phẩm nổi tiếng của xứ này: hoa tulip (uất kim hương). Theo các tài liệu lịch sử, thương nhân Hà Lan đã du nhập hoa tulip từ Thổ Nhĩ Kỳ vào khoảng năm 1593. Loại hoa này đã nhanh chóng được người Hà Lan ưa chuộng và giá bán ngày càng cao. Thế là cả một phong trào kinh doanh hoa tulip bắt đầu bùng lên, được mọi tầng lớp trong xã hội tham gia.
Nhiều đại gia bắt đầu tung tiền thu mua củ tulip (vì loại hoa này được trồng bằng củ, tương tự như hành) để chuẩn bị cho những mùa thu hoạch sắp tới, tạo nên một sự khan hiếm. Mức cung quá ít làm cho giá hoa tulip vốn đã đắt lại càng tăng một cách chóng mặt. Một ví dụ thường được nhắc lại, giá hoa tulip trong một tháng đã tăng lên gấp 20 lần. Trong một quyển sách xuất bản năm 1841, Charles Mackay, một nhà báo Scotland đã nghiên cứu kỹ cuộc khủng hoảng hoa tulip đó đã trích dẫn một chứng từ viết từ năm 1635 ghi nhận việc bán 40 củ tulip với giá 100.000 guilder (đơn vị tiền tệ Hà Lan thời đó)!
Để hiểu rõ giá này đắt như thế nào thì phải biết rằng khi ấy, chỉ cần 100 guilder là có thể mua được một tấn bơ! Và một công nhân có tay nghề cao chỉ kiếm được 150 guilder mỗi năm. Theo ước tính của Viện Lịch sử xã hội Quốc tế, tại thời điểm đó, một đồng guilder tương đương với hơn 10 euro vào năm 2002.
Những người đặt mua trước từ chối nhận hàng, vì không muốn thanh toán các món hàng mà giá cao gấp 10 lần giá thị trường. Còn những người đầu cơ thì phải ôm một đống củ tulip mà giá trị chẳng còn là bao so với vốn liếng mà họ đã phải bỏ ra để có được. Tính ra trong vụ này rất nhiều người Hà Lan đã bị lâm vào cảnh phá sản.
Lê Quỳnh (Theo Bloomberg, Reuters)
Những nhà đầu cơ lừng danh thế giới George Soros, chủ Tập đoàn Soros Quantum Fund George Sorsos nổi tiếng về nhiều thứ, nhưng người ta nhớ đến ông nhiều nhất là vào năm 1992, khi ông dự đoán đồng bảng Anh sẽ xuống giá. Ngay lập tức, ông bán khống 10 tỷ bảng Anh và thu khoản lời lớn từ vụ đầu cơ này. Từ đó đến nay, ông được biết đến như “người phá hủy ngân hàng Anh”. David Einhorn, Giám đốc Quỹ Phòng vệ rủi ro Greenlight Capital, Mỹ David Einhorn nổi tiếng với nghiệp vụ bán khống, điển hình là 2 vụ bán khống Ngân hàng Allied Capital và Lehman Brothers. Là người nổi tiếng trong giới đầu tư với những phản biện táo bạo. Einhorn còn đặc biệt được biết đến rộng rãi từ đầu năm 2008, khi ông chạm đến nỗi sợ của giới đầu tư bằng việc chỉ trích và vạch ra tình trạng nguy cấp của tập đoàn tài chính hàng đầu Lehman Brothers chỉ vài tháng trước khi tập đoàn này đệ đơn xin phá sản. |