Trong tâm thức người Mường, "quý như Khót" là thước đo cho những giá trị trân quý nhất. Túi Khót không thể mua bằng tiền, mà là gia tài được bồi đắp qua nhiều đời, quyết định vị thế và oai thiêng của một thầy Mo.
Với Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh (xóm Mận, xã Thượng Cốc, tỉnh Phú Thọ) người có 8 đời làm Mo, túi Khót không chỉ là pháp khí hành lễ, mà còn là hành trình sưu tầm, gìn giữ văn hóa Mường suốt cả đời người. Ông rong ruổi khắp bốn Mường Bi, Vang, Thàng, Động để ghi chép mo cổ, tìm lại từng hiện vật thất lạc trong dân gian.
Ông Minh chia sẻ về ý nghĩa từng hiện vật trong túi Khót – "bảo tàng tâm linh" của người Mường.
Bên trong túi Khót là cả một "bảo tàng thu nhỏ": rìu đá thời tiền sử, vòng tay, khuyên tai cổ, mảnh thiên thạch, thạch anh trong suốt, cùng nanh hổ, móng gấu, răng voi… Người Mường tin rằng đó là sự hội tụ của ba nguồn năng lượng: đất trời – tổ tiên – linh khí muôn loài.
Hàng trăm hiện vật cổ từ đá, đồng, xương, sừng… được lưu giữ trong túi Khót qua nhiều đời.
Trước mỗi nghi lễ, thầy Mo phải thắp hương xin phép tổ nghề và đọc bài chú "đánh thức Khót". Khi ấy, những vật vô tri được tin rằng đã hồi sinh, trở thành "chiến binh" âm linh hỗ trợ thầy trong hành trình kết nối hai thế giới.
Túi Khót là vật truyền đời. Qua mỗi thế hệ, số lượng linh vật lại tăng lên. Có những túi nặng hàng chục kg – minh chứng cho sự tiếp nối không ngừng của dòng tộc và nghề Mo.
Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh giới thiệu thanh pháp khí truyền đời của dòng họ làm Mo 8 thế hệ.
Giữa đời sống hiện đại, túi Khót không còn ẩn khuất nơi rừng sâu mà đã được kiểm kê, mã hóa như một di sản văn hóa quý báu. Đó không chỉ là "vũ khí trừ tà", mà là ký ức sống của người Mường – nơi còn Mường là còn Mo, còn Khót.
Cận cảnh một pháp khí nhỏ bằng đá trong túi Khót – vật được thầy Mo sử dụng trong nghi lễ.
Những chiếc nanh, sừng thú rừng – linh vật được tin mang sức mạnh hộ thân cho thầy Mo.
