Các chuyên gia tâm lý cho rằng, bên cạnh việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, việc nhận diện sớm những bất ổn tâm lý và tăng cường chăm sóc sức khỏe tinh thần có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa các hành vi bạo lực đáng tiếc.
Khi cảm xúc tiêu cực tích tụ quá lâu
Trong cuộc sống, mỗi người đều có thể trải qua những giai đoạn khó khăn như đổ vỡ tình cảm, áp lực kinh tế, mâu thuẫn gia đình, thất bại trong công việc hoặc những biến cố bất ngờ. Phần lớn mọi người có thể vượt qua nhờ sự hỗ trợ từ người thân, bạn bè hoặc các chuyên gia.
Tuy nhiên, ở một số trường hợp, cảm giác thất vọng, tổn thương, ghen tuông, tức giận hoặc bị phản bội kéo dài có thể khiến nhận thức bị méo mó. Người trong cuộc dần nhìn nhận mọi việc theo hướng tiêu cực, mất khả năng đánh giá khách quan và khó kiểm soát cảm xúc giống như vụ thảm án đau lòng mới xảy ra tại Bắc Ninh khiến 4 người thiệt mạng, trong đó có 3 mẹ con nạn nhân và hung thủ tự sát sau khi gây án.
Các chuyên gia cho biết, khi những cảm xúc tiêu cực không được giải tỏa đúng cách, chúng có thể tích tụ thành sự căng thẳng kéo dài. Nếu đồng thời tồn tại các yếu tố nguy cơ như thiếu kỹ năng ứng phó, thiếu sự hỗ trợ xã hội, môi trường sống nhiều bất ổn hoặc có tiền sử rối loạn tâm lý, nguy cơ xuất hiện những hành vi cực đoan sẽ gia tăng.
Khi những căng thẳng tâm lý kéo dài, tích tụ mà không được nhận diện hoặc hỗ trợ kịp thời, chúng có thể làm gia tăng nguy cơ mất kiểm soát cảm xúc và hành vi ở một số cá nhân.
Những dấu hiệu cảnh báo tâm lý tiêu cực cần được quan
Chia sẻ với PV báo Sức khỏe & Đời sống về vấn đề dấu hiệu cảnh báo tâm lý tiêu cực ThS. BSNT Phạm Thị Quỳnh- Khoa Sức khỏe Tâm thần - Bệnh viện E cho rằng, trước hết, cần khẳng định rằng đa số những người đang gặp khó khăn về tâm lý hoặc chịu áp lực trong cuộc sống không phải là người nguy hiểm hay dễ có hành vi bạo lực.
"Tuy nhiên, khi những căng thẳng tâm lý kéo dài, tích tụ mà không được nhận diện hoặc hỗ trợ kịp thời, chúng có thể làm gia tăng nguy cơ mất kiểm soát cảm xúc và hành vi ở một số cá nhân." BS Quỳnh nói.
Theo BS Quỳnh, trên thực tế, tâm lý tiêu cực hay bất ổn thường không xuất hiện một cách đột ngột mà thường có những dấu hiệu cảnh báo từ sớm. Các biểu hiện này có thể được nhận diện trên ba phương diện chính: cảm xúc, nhận thức và hành vi.
1. Về mặt cảm xúc
Người đó có thể trở nên dễ cáu gắt, nóng nảy hoặc nhạy cảm hơn bình thường. Họ thường xuyên cảm thấy bực bội, căng thẳng, thất vọng hoặc có cảm giác bị dồn nén kéo dài. Một số trường hợp lại biểu hiện bằng sự buồn chán, bi quan, mất hứng thú với các hoạt động trước đây từng yêu thích.
2. Về mặt nhận thức
Cá nhân có xu hướng nhìn nhận sự việc theo hướng tiêu cực, dễ diễn giải hành động của người khác như sự xúc phạm, chống đối hoặc gây hại cho mình. Họ cũng có thể liên tục suy nghĩ về những mâu thuẫn, tổn thương hoặc bất công đã trải qua, khiến cảm xúc tức giận, oán trách ngày càng gia tăng và khó được giải tỏa.
3. Về mặt hành vi
Đây thường là nhóm dấu hiệu dễ nhận thấy nhất đối với người thân và những người xung quanh. Cá nhân có thể thu mình, hạn chế giao tiếp, né tránh các mối quan hệ xã hội hoặc xuất hiện những thay đổi rõ rệt trong sinh hoạt hằng ngày như mất ngủ, rối loạn ăn uống, giảm hiệu quả học tập và làm việc. Một số người tìm đến rượu bia hoặc các chất kích thích như một cách để giải tỏa căng thẳng. Nghiêm trọng hơn, họ có thể thường xuyên tranh cãi, đe dọa người khác, đập phá đồ đạc hoặc có những hành vi bộc phát mà trước đây không xuất hiện.
"Ở góc độ chuyên môn, việc chăm sóc sức khỏe tâm thần không nên chỉ bắt đầu khi đã xảy ra hậu quả nghiêm trọng. Cũng giống như nhiều bệnh lý cơ thể khác, các vấn đề tâm lý thường có một giai đoạn cảnh báo trước khi tiến triển nặng hơn.
Nếu gia đình, bạn bè, đồng nghiệp có thể nhận ra những thay đổi bất thường về cảm xúc, suy nghĩ và hành vi, đồng thời chủ động lắng nghe, chia sẻ và khuyến khích người đó tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết, thì nhiều nguy cơ đáng tiếc hoàn toàn có thể được phòng ngừa." – BS Quỳnh khuyến cáo thêm.
Chủ động chăm sóc sức khỏe tinh thần
Cũng giống như sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần cần được quan tâm và chăm sóc thường xuyên.
Mỗi người nên duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc, tập thể dục đều đặn, hạn chế sử dụng rượu bia và các chất kích thích. Đồng thời, cần xây dựng các mối quan hệ xã hội tích cực, chia sẻ khó khăn với người thân hoặc bạn bè khi gặp áp lực.
Nếu cảm giác buồn chán, lo âu, tức giận hoặc tuyệt vọng kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng đến công việc và cuộc sống, người dân nên chủ động tìm đến các cơ sở chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ kịp thời.
Các chuyên gia nhấn mạnh, nhận diện sớm những bất ổn tâm lý, tăng cường giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và xây dựng môi trường xã hội lành mạnh chính là những giải pháp căn cơ giúp phòng ngừa các hành vi bạo lực, góp phần xây dựng một cộng đồng an toàn và nhân văn hơn.
