Vụ một học sinh lớp 12 Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (Hà Nội) đánh cô giáo ngay trên bục giảng trong giờ học là sự việc đau xót của ngành giáo dục, báo động về ranh giới cảm xúc của thế hệ trẻ hiện nay. Pháp luật chắc chắn sẽ xử lý nghiêm minh đối với hành vi vi phạm. Tuy nhiên, đằng sau hành vi bộc phát ấy đặt ra một câu hỏi lớn: Vì sao một đứa trẻ lại dễ dàng mất kiểm soát hành vi đến vậy?
Theo thông tin từ cơ quan chức năng, nguyên nhân ban đầu xuất phát từ việc học sinh không làm bài tập và bị giáo viên phạt đứng trước lớp để nghe giảng lại bài. Một tình huống phạt kỷ luật vốn quen thuộc trong môi trường học đường, nay lại châm ngòi cho một hành vi bạo lực bốc đồng.
Dưới góc nhìn tâm lý học phát triển, mỗi cá nhân đều có cơ chế phản ứng riêng trước áp lực. Khi một đứa trẻ cảm thấy bị tổn thương lòng tự trọng, bị mất mặt trước tập thể hay chạm đến giới hạn chịu đựng trong trạng thái tâm lý chưa vững vàng, cơn giận rất dễ bùng phát thành hành vi bạo lực. Cảm giác xấu hổ hay tức giận vốn là những biến độ cảm xúc tự nhiên của con người. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc "cảm nhận cảm xúc" và "hành động theo cảm xúc" lại là kỹ năng bắt buộc phải qua rèn luyện, chứ không thể tự nhiên mà có.
Hình ảnh nam sinh đấm cô giáo ngay trên bục giảng. Ảnh chụp màn hình
Nhìn rộng ra các tình huống trong đời sống hằng ngày, việc dạy trẻ cách kiềm chế cơn giận chưa bao giờ là nhiệm vụ của riêng nhà trường.
Trẻ em không lớn lên bằng những lời giảng đạo đức lý thuyết, mà học trực tiếp từ cách người lớn xung quanh ứng xử. Trẻ mang những gì quan sát được từ gia đình đến lớp học, và ngược lại. Nếu trong không gian gia đình, mỗi khi có bất đồng hoặc không vừa ý, cha mẹ thường xuyên chọn cách quát mắng, đe dọa hoặc dùng bạo lực để giải quyết, thì đứa trẻ sẽ vô tình xem đó là công thức duy nhất để tự vệ và áp đặt ý chí. Một đứa trẻ được yêu cầu phải bình tĩnh trước mặt người khác, nhưng hằng ngày lại chứng kiến sự mất kiên nhẫn và bạo lực ngôn từ từ chính người thân, chắc chắn sẽ không thể học được sự điềm tĩnh thực sự.
Vì vậy, giáo dục cảm xúc cho con không phải là đợi đến khi sự việc nghiêm trọng xảy ra mới buông lời trách móc hay đưa ra những bài học muộn màng.
Trước hết, cha mẹ và thầy cô cần trang bị cho trẻ kỹ năng nhận diện sớm những tín hiệu của cơ thể khi cơn giận chớm xuất hiện: tim đập nhanh, mặt đỏ bừng, tay nắm chặt. Trẻ cần được dạy cách bước ra khỏi tình huống căng thẳng, hít thở sâu hoặc tìm kiếm một người đáng tin cậy để chia sẻ thay vì chọn cách bùng nổ.
Quan trọng hơn hết, một đứa trẻ cần được định hình rõ ràng một nguyên tắc sống quan trọng: Các em có quyền buồn bã, có quyền thất vọng, có quyền không bằng lòng, nhưng tuyệt đối không có quyền dùng những cảm xúc tiêu cực đó để làm tổn thương người khác.
Bên cạnh đó, xét từ góc độ môi trường sư phạm, nhà trường cần xây dựng một không gian trong đó kỷ luật đi cùng sự tôn trọng, các quy tắc được thực hiện nhất quán và học sinh biết rõ giới hạn không thể vượt qua. Điều đó không đồng nghĩa với việc loại bỏ mọi hình thức phê bình hay kỷ luật, mà là thực hiện kỷ luật theo cách bảo đảm phẩm giá của học sinh, phân biệt rõ giữa xử lý hành vi sai phạm và làm nhục cá nhân. Giáo viên cũng cần được hỗ trợ về kỹ năng xử lý xung đột, nhận diện nguy cơ leo thang và phối hợp chặt chẽ với gia đình, chuyên gia tâm lý khi cần thiết.
Một môi trường giáo dục tốt không phải là nơi không có mâu thuẫn, mà là nơi mâu thuẫn được giải quyết trước khi biến thành tổn thương. Kỷ luật có ý nghĩa khi giúp học sinh hiểu giới hạn, chịu trách nhiệm và học được cách hành xử tốt hơn; còn sự tôn trọng có ý nghĩa khi không bị hiểu lầm thành sự dễ dãi hay dung túng cho sai phạm.
Pháp luật sẽ xử lý hành vi vi phạm, nhà trường có trách nhiệm duy trì kỷ cương và sự an toàn trong lớp học, nhưng chính gia đình mới là nền tảng giúp trẻ xây dựng năng lực tự chủ nội tâm. Mong sao sau vụ việc đau lòng này, người lớn không dừng lại ở sự phẫn nộ tức thời rồi lãng quên, mà cần nghiêm túc nhìn lại phương pháp đồng hành cùng con trẻ.
Ngăn chặn một cơn giận biến thành hành vi bạo lực vừa bảo vệ những người xung quanh, vừa là cách duy nhất để bảo vệ chính đứa trẻ khỏi những sai lầm có thể cướp đi tương lai và thay đổi cả cuộc đời các em.
