Vụ việc người đàn ông 44 tuổi tử vong sau trận đấu vật tại lễ hội làng Thái Lai (xã Kim Anh, Hà Nội) những ngày qua tiếp tục đặt ra nhiều vấn đề pháp lý cần được nhìn nhận thấu đáo. Không chỉ dừng lại ở trách nhiệm của ban tổ chức, câu hỏi lớn hơn là: đô vật trực tiếp thực hiện động tác dẫn tới chấn thương chí mạng có phải chịu trách nhiệm hình sự hay dân sự hay không?
Luật sư Nguyễn Văn Nam, Đoàn luật sư TP Hà Nội, cho rằng cần phân tích vụ việc dựa trên nguyên tắc cốt lõi của pháp luật hình sự: mọi hành vi gây thiệt hại đến tính mạng người khác đều phải được xem xét trách nhiệm, bất kể diễn ra trong bối cảnh lễ hội hay thi đấu thể thao truyền thống.
Hình ảnh đô vật bị quật gãy cổ, tử vong sau đó. Ảnh chụp màn hình
Theo luật sư Nguyễn Văn Nam, trước hết phải xác định bản chất của hành vi xảy ra trong trận đấu. "Vật truyền thống là môn đối kháng, trong đó các động tác quật ngã, bế ngửa là kỹ thuật phổ biến. Người tham gia mặc nhiên chấp nhận một mức độ rủi ro nhất định khi bước vào sới vật. Tuy nhiên, sự chấp nhận rủi ro không đồng nghĩa với việc mọi hậu quả đều được miễn trừ trách nhiệm pháp lý", luật sư phân tích.
Vấn đề then chốt nằm ở yếu tố lỗi. Nếu động tác dẫn đến chấn thương được thực hiện trong khuôn khổ kỹ thuật thông thường, không bị cấm, không có dấu hiệu cố ý gây hại, không vượt quá giới hạn cần thiết của thi đấu, thì khả năng truy cứu trách nhiệm hình sự là rất thấp. Khi đó, sự việc có thể được xác định là tai nạn ngoài ý muốn trong hoạt động thể thao.
Ngược lại, nếu cơ quan điều tra xác định đô vật đã thực hiện động tác vượt quá phạm vi cho phép, sử dụng lực quá mức cần thiết, hoặc tiếp tục ra đòn khi đối phương đã ở thế nguy hiểm, thì hành vi có thể bị xem xét dưới góc độ "vô ý làm chết người" theo Điều 128 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). "Lỗi ở đây có thể là vô ý do cẩu thả hoặc quá tự tin. Chỉ cần chứng minh người thực hiện nhận thức được nguy cơ nhưng vẫn thực hiện hành vi, trách nhiệm hình sự hoàn toàn có thể đặt ra", luật sư Nguyễn Văn Nam nhấn mạnh.
Bên cạnh trách nhiệm hình sự, trách nhiệm dân sự cũng là khía cạnh không thể bỏ qua. Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015 quy định, người có hành vi xâm phạm tính mạng người khác gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp thiệt hại phát sinh hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại hoặc do sự kiện bất khả kháng.
Trong môi trường thi đấu, tòa án sẽ cân nhắc yếu tố tự nguyện tham gia và mức độ hiểu biết về rủi ro của các bên. "Nếu cả hai đều là người trưởng thành, tự nguyện tham gia, hiểu rõ tính chất đối kháng của môn vật, thì trách nhiệm bồi thường có thể được xem xét theo mức độ lỗi của từng bên. Không loại trừ khả năng đô vật không phải chịu trách nhiệm nếu không chứng minh được lỗi cụ thể", luật sư Nguyễn Văn Nam phân tích.
Một điểm quan trọng khác là mối quan hệ giữa trách nhiệm cá nhân của đô vật và trách nhiệm của ban tổ chức. Trong các giải đấu chuyên nghiệp, vận động viên thường được bảo vệ bởi hệ thống luật thi đấu, trọng tài chuyên môn và bảo hiểm thể thao. Tuy nhiên, tại các lễ hội làng, quy định kỹ thuật và cơ chế kiểm soát an toàn thường thiếu chặt chẽ, khiến việc xác định ranh giới giữa tai nạn thi đấu và vi phạm quy tắc an toàn trở nên phức tạp hơn.
Theo luật sư Nguyễn Văn Nam, cơ quan điều tra sẽ phải làm rõ một loạt yếu tố: động tác gây chấn thương có phù hợp với luật vật truyền thống hay không; có quy định cấm hoặc hạn chế kỹ thuật đó hay không; có trọng tài giám sát chuyên môn hay không; và phản ứng của đô vật ngay sau khi sự việc xảy ra. Kết luận giám định pháp y về cơ chế chấn thương sẽ đóng vai trò then chốt trong việc xác định quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả.
"Pháp luật không phân biệt truyền thống hay hiện đại khi đánh giá trách nhiệm. Khi hậu quả là một sinh mạng, mọi yếu tố chủ quan và khách quan đều phải được làm rõ. Không thể lấy yếu tố phong tục để loại trừ trách nhiệm nếu có vi phạm quy tắc an toàn", luật sư Nguyễn Văn Nam khẳng định.
Từ góc nhìn rộng hơn, vụ việc tại lễ hội làng Thái Lai là lời cảnh báo về khoảng trống pháp lý và quản lý trong các hoạt động đối kháng mang tính cộng đồng. Ranh giới giữa nét đẹp văn hóa và rủi ro pháp lý là rất mong manh nếu thiếu quy chuẩn kỹ thuật, giám sát chuyên môn và phương án y tế khẩn cấp.
