Vừa qua, tại huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh, có 4 người trong gia đình đã ăn thịt con so biển. Sau đó, 1 người tử vong và 3 người bị ngộ độc nặng. Đây không phải là lần đầu tiên xảy ra vụ ngộ độc do ăn so biển tại đồng bằng sông Cửu Long.
Vào ngày 1/4/2011 vừa qua, tại huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh, có 4 người trong một gia đình đã ăn thịt con so biển. Sau đó, 1 người tử vong và 3 người bị ngộ độc nặng. Tại sao loại hải sản này có khả năng gây ngộ độc cấp tính như vậy? Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông Đàm Hồng Hải, Phó Chi cục trưởng Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm TP. Cần Thơ, về độc tính của loài so biển và một số hải sản.
 Ông Đàm Hồng Hải. |
PV:
Thưa ông, tại sao loại hải sản này có khả năng gây ngộ độc cấp tính như vậy?Ông Đàm Hồng Hải: Loài so biển có tên phổ thông là horseshoe crab, tên khoa học là carcinoscorpius rotunnicauda, có chứa độc tố tetrodotoxins. Đặc điểm: chiều dài tối đa 25cm, nặng trung bình 300-500g, đuôi của con so hình tròn, không có gai, con so chỉ di chuyển đơn lẻ. Cần lưu ý là con so biển có hình dạng hơi giống với con sam (tên khoa học là tachypleus tridentatus). Con sam trưởng thành có kích thước và trọng lượng lớn hơn con so (nặng từ 1,5 - 2kg,) thường sống thành từng cặp, đuôi có hình tam giác, với 3 cạnh chạy dài đến cuối đuôi, có gai nhọn giống như lưỡi cưa. Con sam giống như rùa, ba ba, vích... không có độc tố. Độc tố tetrodotoxin của con so rất độc và tập trung chủ yếu ở bộ phận trứng. Người ăn thịt so, sau khi chất độc ngấm vào cơ thể từ 1 - 4 giờ sẽ xuất hiện triệu chứng ngộ độc cấp với dấu hiệu đau bụng, nôn mửa, tay chân bủn rủn, vùng môi, lưỡi, đầu ngón tay ngứa ngáy và tê cứng, dẫn đến suy hô hấp, trụy tim mạch. Nếu không được cấp cứu kịp thời dễ dẫn đến tử vong. Độc tố tetrodotoxin không phân hủy bởi nhiệt độ cao (vì vậy thịt con so biển luộc chín vẫn gây ra ngộ độc), hiện nay chưa có thuốc giải độc với độc tố này.
Nhận dạng sam và so Một số chuyên gia ở Viện Hải dương học Nha Trang từng chỉ cách nhận dạng sam - so bằng cảm quan. Theo đó, con so có kích thước nhỏ hơn con sam. Kích thước tối đa của con so thường là 25cm; trọng lượng thường dưới 1kg. Tiết diện cắt ngang của đuôi sam có hình tam giác còn của đuôi so có hình trứng (hoặc hình tròn). Dọc chiều dài của đuôi sam thường có gai, còn so thì không. Tuy nhiên đó chỉ là cách nhận diện tương đối, bằng cảm quan. Các chuyên gia khuyên người dân tốt nhất là không nên ăn loài vật nguy hiểm này.
Ông Đàm Hồng Hải: Những loài hải sản có độc tố tetrodotoxin thì có nhiều, chẳng hạn loài cá nóc vùng nước mặn (puffer fish) khoảng trên 120 loài có độc tố, cá gai (porcupinefish), cá mắt lồi (lanternfish), cá mặt quỷ (ghost sharks), cá thằn lằn (black lizardfish), cá tiên (angelfish)... Ngoài ra, có trên 400 loài có độc tố thần kinh (ciguatoxin), tiêu biểu như cá mú đốm (leopard coral grouper), cá mực đốm xanh, sao biển gai (thorny starfish), ốc sên độc maculate, cá nhồng, cá chỉ vàng (sống ở đáy san hô), cá mõm chó... có chứa các độc tố tự nhiên từ tảo đỏ dinoflagellate... Ngoài ra, các động vật có sẵn độc tố như con cóc (bufotoxin), nhiều nhất trong gan và trứng; mật cá trắm...
PV: Thưa ông, đây không phải là lần đầu tiên vùng sông nước ĐBSCL xảy ra các vụ ngộ độc do ăn so biển. Theo ông, người dân cần làm gì để phòng ngừa ngộ độc thực phẩm do ăn hải sản?
Ông Đàm Hồng Hải: Thực tế từ các năm qua, nhiều vụ ngộ độc do ăn phải loài so biển chết người, do chủ quan hoặc nhầm lẫn với con sam (tại tỉnh Trà Vinh, Kiên Giang, Sóc Trăng...) cũng như các sinh vật có sẵn độc tố kể trên. Thiết nghĩ bà con cần nên thận trọng. Đối với ngư dân, khi đánh lưới có lẫn con so và các loài cá biển, hải sản có độc tính kể trên nên loại bỏ; người mua bán không nên bán các loài hải sản có độc tố này cho người tiêu dùng. Đối với nhà hàng, hộ gia đình, không nên mua các loại hải sản có độc tính (mặc dù bán giá rẻ). Người dân nếu lỡ ăn phải cá biển hoặc hải sản lạ, vài giờ sau xuất hiện dấu hiệu đau bụng, ngứa họng, tê môi, tê lưỡi, tứ chi tê cóng... thì lập tức gây nôn ngay bằng cách ngoáy họng, uống thuốc giải độc (than hoạt tính và thuốc sorbitol, nếu có), đồng thời phải chuyển ngay bệnh nhân đến cơ sở y tế để được cấp cứu kịp thời.
PV: Xin cảm ơn ông!
Triệu Hoa
(thực hiện)