Thông tin trên được các chuyên gia đưa ra tại hội nghị khoa học "Hành trình miễn dịch trọn đời — Góc nhìn đa chiều về cơ hội và thách thức" do Hội Y Học Dự Phòng Việt Nam phối hợp với Pfizer Việt Nam tổ chức. Hội nghị quy tụ hơn 400 chuyên gia y tế trong và ngoài nước thuộc các lĩnh vực y học dự phòng, dịch tễ học, nhi khoa, nội khoa và phụ sản — cùng cập nhật dữ liệu, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và thảo luận các hướng tiếp cận dự phòng phù hợp theo từng giai đoạn của vòng đời.
Nguy cơ bệnh tật xuyên suốt các giai đoạn cuộc sống
Trong bối cảnh mô hình bệnh tật và dịch tễ học tiếp tục thay đổi, nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm ngày càng hiện diện ở nhiều giai đoạn của cuộc sống – từ trẻ nhỏ, người trưởng thành đến người lớn tuổi, đặc biệt ở các nhóm có bệnh nền.
Thực tế này đặt ra nhu cầu ngày càng rõ ràng về một cách tiếp cận dự phòng theo vòng đời, nhìn nhận nguy cơ và nhu cầu chăm sóc sức khỏe khác nhau theo từng lứa tuổi và nhóm nguy cơ.
GS.TS.BS Phan Trọng Lân - Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương phát biểu.
GS.TS.BS Phan Trọng Lân - Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, cho biết, khi dịch tễ học toàn cầu và trong nước có nhiều biến động, từ thay đổi mô hình bệnh tật theo độ tuổi và nhóm nguy cơ đến các thách thức đối với hệ thống y tế, cách tiếp cận dự phòng cần được đặt trong tổng thể chiến lược và dựa trên dữ liệu dịch tễ, bằng chứng khoa học cũng như kinh nghiệm quốc tế.
"Trong đó, định hướng 'miễn dịch trọn đời' ngày càng được quan tâm như một khung tiếp cận theo vòng đời để nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe cộng đồng"- GS Lân nói.
Theo đó, thay vì chỉ tập trung vào từng bệnh riêng lẻ, hệ thống y tế cần nhìn nhận nguy cơ bệnh tật xuyên suốt các giai đoạn cuộc sống – từ trẻ nhỏ, người trưởng thành đến người cao tuổi.
Thực tế cho thấy, nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm không chỉ giới hạn ở một nhóm tuổi nhất định. Trẻ nhỏ dễ bị tổn thương do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, trong khi người cao tuổi lại đối mặt với tình trạng suy giảm miễn dịch và nhiều bệnh nền đi kèm. Điều này đặt ra yêu cầu phải có một cách tiếp cận liên tục, toàn diện và linh hoạt hơn trong dự phòng bệnh.
Hai "đầu vòng đời"- hai nhóm dễ tổn thương cần được ưu tiên
Các chuyên gia chia sẻ tại hội nghị khoa học.
Một trong những nội dung được thảo luận sâu tại hội nghị là gánh nặng bệnh truyền nhiễm đang tập trung ở hai nhóm dễ tổn thương nhất: trẻ nhỏ và người cao tuổi.
PGS.TS.BS Lê Khắc Bảo, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cho biết: "Người từ 65 tuổi trở lên có nguy cơ cao mắc các nhiễm trùng hô hấp với mức độ nghiêm trọng và tỷ lệ tử vong cao hơn. Không chỉ gây bệnh cấp tính, các nhiễm trùng này còn làm nặng thêm các bệnh mạn tính sẵn có".
Ở góc độ y tế công cộng, Tổ chức Y tế Thế giới cũng khuyến cáo các biện pháp dự phòng có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng và góp phần hạn chế tình trạng kháng kháng sinh.
Tuy nhiên, thực tế tại Việt Nam cho thấy tỷ lệ chủ động phòng bệnh ở người lớn tuổi vẫn còn thấp. Khảo sát năm 2024 tại Hà Nội cho thấy tỷ lệ người trưởng thành được phòng phế cầu chỉ đạt 11,5%, trong khi khảo sát năm 2023 của Bộ Y tế ghi nhận chưa đến 6% người cao tuổi tiêm phòng cúm hàng năm.
GS. Sasisopin Kiertiburanakul (Thái Lan) phát biểu.
Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, GS. Sasisopin Kiertiburanakul (Thái Lan) cho biết nghiên cứu thực tế tại nước này năm 2024 cho thấy hiệu quả dự phòng phế cầu đạt khoảng 73,3% trong phòng ngừa nhiễm trùng hô hấp dưới ở người từ 60 tuổi trở lên, kể cả ở nhóm có bệnh nền.
Ở chiều ngược lại của vòng đời, trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ lại đối mặt với nguy cơ cao do hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện. Các số liệu toàn cầu cho thấy nhiễm trùng đường hô hấp dưới vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong, với hàng triệu ca tử vong mỗi năm.
Đáng chú ý, virus hợp bào hô hấp (RSV) là tác nhân phổ biến gây bệnh ở trẻ nhỏ. GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến, Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam cho biết: "Hầu hết trẻ em đều từng nhiễm RSV trước 2 tuổi. Đáng lưu ý, nhiều trường hợp nhập viện là trẻ sinh đủ tháng và trước đó hoàn toàn khỏe mạnh".
Theo ông, nhiễm RSV không chỉ tạo gánh nặng bệnh tật mà còn gây áp lực tài chính lớn cho gia đình và hệ thống y tế, cho thấy nhu cầu cần nhận diện nguy cơ sớm và tăng cường dự phòng ngay từ những giai đoạn đầu đời, thậm chí từ thai kỳ.
GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến, Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam phát biểu.
Do dự với biện pháp dự phòng, rào cản 'mềm' nhưng ảnh hưởng lớn
Bên cạnh các yếu tố dịch tễ, một vấn đề được các chuyên gia đặc biệt quan tâm là tình trạng "do dự" trong dự phòng bệnh – rào cản không mới nhưng có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả thực hành.
Theo các chuyên gia, tỷ lệ dự phòng thấp không chỉ xuất phát từ hạn chế về dịch vụ, mà còn liên quan đến nhận thức, tâm lý và khả năng tiếp cận thông tin của người dân.
GS. Jana Shaw (Hoa Kỳ) nhận định: "Sự do dự không đồng nghĩa với từ chối, mà thường là trạng thái phân vân hoặc trì hoãn. Các yếu tố ảnh hưởng có thể bao gồm nhận thức về nguy cơ bệnh, niềm tin cá nhân, đánh giá về độ an toàn và các rào cản về chi phí, tiếp cận".
Theo GS. Java Shaw, nhân viên y tế giữ vai trò then chốt trong việc tháo gỡ rào cản này thông qua việc tư vấn, cung cấp thông tin rõ ràng, lắng nghe và đồng hành cùng người dân trong quá trình ra quyết định.
Từ các góc nhìn dịch tễ học, lâm sàng và kinh nghiệm quốc tế, các chuyên gia tham dự hội nghị thống nhất rằng cách tiếp cận dự phòng theo vòng đời là một hướng thực hành có giá trị thực tiễn trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe đang thay đổi.
Tiếp cận toàn diện theo hành trình miễn dịch trọn đời giúp cộng đồng y tế nhìn nhận nguy cơ theo từng nhóm tuổi và nhóm nguy cơ một cách hệ thống, đồng thời đặt vai trò của thông tin, nhân viên y tế và phối hợp liên chuyên khoa vào trung tâm của y tế dự phòng hiện đại.
Việt Nam đang thực hiện bước chuyển mạnh từ tư duy "chữa bệnh là chính" sang "phòng bệnh là trọng tâm, căn cơ, lâu dài", đặt sức khỏe Nhân dân vào trung tâm của mọi chính sách phát triển". Trong đó, cách tiếp cận dự phòng theo vòng đời – với trọng tâm là "miễn dịch trọn đời" – không chỉ giúp nhận diện nguy cơ một cách hệ thống, mà còn mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững, phù hợp với bối cảnh Việt Nam và xu hướng toàn cầu...
