Một tràng… lừa trong vụ việc đêm đấu giá các bảo vật vì từ thiện cho đồng bào miền Trung tại TP.HCM những ngày qua đã bị báo chí phản ánh quá nhiều, dư luận rất phẫn nộ. Không bàn đến chuyện một buổi kêu gọi các tấm lòng từ thiện quy mô lớn đến như vậy lại bị biến thành trò đùa, trở thành nơi các “đại gia” cả rởm lẫn thật “tấu hài”, mà nhân đây phải tính tới việc những buổi đấu giá, kêu gọi từ thiện khác sẽ rút kinh nghiệm tổ chức thế nào, và việc không ít kẻ đã lợi dụng chuyện làm từ thiện để mưu lợi cá nhân cũng thật đáng lưu tâm…
Nhưng dường như qua đây người ta lại nhận ra được chuyện nhiều cá nhân, doanh nghiệp đang đặt việc đánh bóng tên tuổi, thương hiệu lên đầu và từ thiện chỉ là một công cụ cho họ. Cái thiện không xuất phát từ thẳm sâu trong đáy lòng, mà cứ muốn phải được công khai, hét thật to lên loa hội trường, lên tivi để bà con vùng lũ nói riêng, đồng bào mọi miền cả nước nói chung… biết mặt mũi, hình dáng và cả thương hiệu doanh nghiệp. Đồng ý cái “từ thiện” trong kinh tế thị trường là nhất quyết phải có thêm… đầu óc kinh doanh với một sợi dây liên kết rất logic: kinh doanh mới có tiền, có tiền mới làm được từ thiện.
Trở lại buổi từ thiện trên, một đêm từ thiện lớn đến như vậy, có sự tham gia góp mặt của bao quan chức, lại cả một đoàn những hoa hậu, người đẹp. Nhưng trách nhiệm của Ban tổ chức đến đâu, khi họ quá ảo tưởng trong việc cho rằng các đại gia, doanh nghiệp sẽ dễ dàng bỏ hàng chục tỷ đồng vì tiếng gọi “từ thiện” nên thơ ngây đến mức tin bất cứ ai lên tiếng, đặt giá, kể cả qua điện thoại. Đây chính là một trong những cái “hố” của Ban tổ chức.
Tiếp sau phải kể tới việc những “bảo vật” được mang ra đấu giá. Ban tổ chức cho đấu giá trong khi còn chưa rõ ràng trong việc thỏa thuận với chủ nhân của bảo vật. Bộ tứ linh hội tụ tức 4 rễ cây hình dáng long - ly - quy - phụng từng đoạt giải “Tác phẩm nghệ thuật xuất sắc tại triển lãm sinh vật cảnh toàn quốc” Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội của ông Võ Ngọc Hà - GĐ Trung tâm nội thất - sinh vật cảnh Lâm Đồng. Anh Hà thì khăng khăng phải nhận được 2 triệu đôla (mức giá khởi điểm tại buổi đấu giá) thì mới giao bảo vật, còn Ban tổ chức thì cứ chắc mẩm trước đó đã thỏa thuận miệng với anh Hà là anh chỉ nhận 2 tỷ đồng “trọn gói”. Công ty gốm sứ Bảo Long là đơn vị chấp nhận trả 47,9 tỷ đồng để mua bộ tứ linh thì không đồng ý cho chủ nhân nhận tận 2 triệu đôla. Vậy là dù có phải là vật phẩm duy nhất được trả giá “người thật, việc thật” thì lại không thành công do nhập nhằng thỏa thuận.
 Bộ tứ linh - một trong những vật phẩm được đem ra đấu giá trong Đêm hội Hoa hậu Trái đất và doanh nhân hướng về miền Trung. |
Lấy từ thiện “đấu giá” cao
Dư luận giờ lại đang thắc mắc một vấn đề khác, đó là việc một số doanh nghiệp, cá nhân đang tranh thủ danh nghĩa từ thiện để có thể bán vật phẩm với giá cao. Sẽ thật ngạc nhiên với một sự thật là kể cả khi buổi đấu giá là… thật hoàn toàn, thì trong số tiền gần 74 tỷ đồng kia cũng chỉ có 23,8 tỷ đồng (khoảng 1/3) là dành cho đồng bào miền Trung, còn lại là… trả tiền gốc cho các chủ nhân “linh vật”.
Bà Nguyễn Thị Huệ, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ TP.HCM cho biết, thật ra Hội chỉ được nhận số tiền chênh lệch sau khi trừ đi giá gốc của vật thể. Mà giá gốc thì được chính các chủ sở hữu đưa ra. Cụ thể: chiếc trống đồng được đưa ra giá gốc 300.000 USD (tương đương 6 tỷ đồng), bức tranh đá quý 90 triệu đồng, viên đá ruby 200.000 USD (tương đương 4 tỷ đồng). Bộ tứ linh thì được thỏa thuận miệng là 2 triệu USD (tương đương 40 tỷ đồng). Như vậy, tổng số tiền phải trả cho các chủ sở hữu sau khi đấu giá là 50,09 tỷ đồng và “tiếng vang” 73,9 tỷ đồng cho đồng bào miền Trung bị bão lũ nếu được thu đầy đủ cũng chỉ còn 23,8 tỷ đồng!
Trong khi đó, Công ty CP Truyền thông Asean C&C (trụ sở tại Hà Nội) ký hợp đồng bộ tứ linh với ông Võ Ngọc Hà (chủ nhân của bộ tứ linh) với giá 1 triệu USD, thế nhưng khi thỏa thuận miệng với Ban tổ chức thì giá gốc... biến thành 2 triệu USD. Vậy nếu số tiền đấu giá bộ tứ linh được trao đầy đủ, ông Hà được thụ hưởng 1 triệu USD còn 1 triệu USD thì vào túi ai? Đây là việc lợi dụng từ thiện để kiếm tiền một cách rất sòng phẳng, nếu mang ra thị trường bán thì chắc chắn không thể được như định giá.
Từ thiện cũng cần có luật
Theo nhiều chuyên gia pháp lý, sự việc trên phải được gọi đích danh là lừa đảo. Vụ đấu giá quỵt tiền không chỉ là xúc phạm lòng tin của mọi người mà còn gây thiệt hại cụ thể về vật chất (chi phí chuẩn bị chương trình, vận chuyển...) và uy tín của những đơn vị liên quan. Thiết nghĩ, cơ quan chức năng cần vào cuộc xử lý những kẻ phá bĩnh.
Tuy nhiên, các luật sư cho biết, lỗi của đơn vị tổ chức cũng không ít. Dù đấu giá dưới hình thức nào (thương mại, từ thiện) cũng cần phải được tổ chức chặt chẽ. Từ trước đến nay, các đơn vị tổ chức đấu giá từ thiện chỉ làm theo thói quen, kinh nghiệm, khiến nhiều người đã lợi dụng điều này để quảng bá tên tuổi trên các phương tiện thông tin đại chúng rồi… xù, hoặc cứ trả giá cao để hét lên tivi, rồi sau đó… mặc cả trong bóng tối. Thậm chí, một số người không cần quảng bá tên tuổi, chỉ là trêu chọc ác ý như hai trường hợp trong cuộc đấu giá vừa qua. Trong vụ này, nhà tổ chức cũng không có chức năng tổ chức, giá trị gốc của các vật phẩm đấu giá tuy rất lớn nhưng không được thẩm định giá như trình tự bình thường.
Các nhà hảo tâm thực sự sẽ chẳng ngại ngần gì những điều khoản quy định khi đấu giá. Nếu làm tốt những khâu này, buổi đấu giá từ thiện cũng dựa trên những nền tảng cơ bản của đấu giá thương mại, chặt chẽ, quy củ, nhưng vẫn đạt được mục đích và làm hài lòng tất cả mọi bên, ngăn chặn những kẻ lợi dụng nỗi đau đồng loại để tư lợi.
Hoàng Lê