Từ những bài giảng không khói thuốc đến kỹ năng bảo vệ sức khỏe học sinh

Hàng nghìn câu chuyện phòng chống tác hại của thuốc lá được đưa vào lớp học

Tại lễ trao giải Cuộc thi thiết kế bài giảng về Môi trường không khói thuốc lần thứ hai do Báo Giáo dục và Thời đại chủ trì, phối hợp với Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá thuộc Bộ Y tế tổ chức mới đây, những con số về sự hưởng ứng của giáo viên đã cho thấy sức lan tỏa mạnh mẽ của hoạt động giáo dục phòng, chống tác hại thuốc lá trong trường học.

Sau gần 2 tháng phát động, cuộc thi thu hút gần 4.500 tác phẩm từ các tỉnh, thành phố trên cả nước. Qua các vòng sàng lọc, 79 tác phẩm được lựa chọn vào vòng sơ khảo và 41 tác phẩm lọt vào vòng chung khảo.

Điểm đáng chú ý của cuộc thi năm nay không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm, mà còn ở cách các thầy cô giáo đưa vấn đề phòng, chống tác hại thuốc lá đến gần hơn với những tình huống mà học sinh có thể gặp trong đời sống.

Thay vì chỉ truyền đạt kiến thức về tác hại của thuốc lá, nhiều bài giảng tập trung vào những câu hỏi rất cụ thể: Khi bị bạn bè lôi kéo sử dụng thuốc lá truyền thống hoặc thuốc lá điện tử, học sinh nên từ chối như thế nào? Khi bắt gặp quảng cáo trá hình về thuốc lá, làm thế nào để nhận diện và kiểm chứng thông tin? Và khi một người bạn hoặc thành viên trong gia đình có nguy cơ sử dụng thuốc lá, học sinh có thể làm gì để bảo vệ bản thân và những người xung quanh?

Những vấn đề này được chuyển tải thông qua nhiều hình thức giáo dục trực quan và tương tác như E-Learning, PowerPoint tương tác, video, infographic hay trò chơi số. Học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn được đóng vai, tranh luận, xử lý tình huống và tự đưa ra lựa chọn nhằm bảo vệ sức khỏe.

Theo Ban Tổ chức, đây cũng chính là giá trị nổi bật của cuộc thi: biến nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá thành những bài học gần gũi, sinh động, tạo cơ hội để học sinh được đối thoại về sức khỏe và rèn luyện kỹ năng ứng xử trước những nguy cơ từ thuốc lá.

Từ những bài giảng được thiết kế công phu, hàng nghìn lớp học có thêm nguồn tài liệu trực quan, trong khi học sinh có thêm kiến thức và kỹ năng để nói "không" với thuốc lá một cách hiểu biết và tự tin.

Bảo vệ học sinh là mục tiêu trọng tâm

ThS Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá thuộc Bộ Y tế, khẳng định bảo vệ học sinh trước tác hại của thuốc lá luôn là một trong những mục tiêu trọng tâm của công tác phòng, chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam.

Theo bà Phan Thị Hải, trường học là môi trường quan trọng để hình thành nhân cách, thói quen và lối sống lành mạnh cho mỗi học sinh. Vì vậy, xây dựng môi trường giáo dục không khói thuốc không chỉ nhằm thực hiện các quy định của pháp luật mà còn là trách nhiệm đối với sức khỏe và tương lai của thế hệ trẻ.

Thời gian qua, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá thuộc Bộ Y tế đã phối hợp với ngành Giáo dục triển khai nhiều hoạt động hướng tới xây dựng trường học không khói thuốc; trong đó có xây dựng tài liệu hướng dẫn trường học không khói thuốc, phòng ngừa thuốc lá mới và lồng ghép nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá vào các bài giảng ở cấp THCS, THPT.

Cách tiếp cận này ngày càng có ý nghĩa trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá mới, cùng những hình thức quảng bá, tiếp thị đa dạng trên môi trường trực tuyến, có thể khiến trẻ em và thanh thiếu niên đứng trước những nguy cơ tiếp cận sớm.

Thực tế cho thấy, một bộ phận học sinh có thể bắt đầu tiếp xúc với thuốc lá từ khá sớm, thậm chí ngay trong những năm học THCS. Khi bước vào THPT, nếu thiếu các biện pháp giáo dục, kiểm soát và hỗ trợ phù hợp, hành vi sử dụng thuốc lá có nguy cơ tiếp diễn, lan rộng trong nhóm bạn bè.

Trong khi đó, thuốc lá vẫn có thể được bày bán tại các cửa hàng, quán tạp hóa quanh khu vực trường học, tạo điều kiện để học sinh tiếp cận sản phẩm. Vì vậy, bên cạnh giáo dục và truyền thông trong nhà trường, việc kiểm soát hoạt động kinh doanh, ngăn bán thuốc lá cho người chưa đủ tuổi và xử lý các hành vi vi phạm cũng là yếu tố quan trọng để tạo môi trường học đường an toàn.

Từ thực tế đó, nhiều trường THPT trên cả nước đã triển khai công tác phòng, chống tác hại thuốc lá bằng nhiều hình thức linh hoạt.

Các hoạt động được duy trì thường xuyên thông qua sinh hoạt lớp, sinh hoạt hàng tuần, giáo viên chủ nhiệm đánh giá thi đua, quán triệt nội quy nhà trường. Bên cạnh đó, các chuyên đề ngoại khóa do Đoàn trường tổ chức giúp đa dạng hóa phương thức tiếp cận, tạo hứng thú và khuyến khích học sinh chủ động tham gia.

Nhờ kết hợp giữa tuyên truyền, giáo dục, vận động và trải nghiệm thực tế, nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá từng bước trở thành một phần của hoạt động giáo dục sức khỏe trong trường học, thay vì chỉ được triển khai theo các đợt cao điểm.

Nhiều mô hình được triển khai từ cơ sở

Tại nhiều trường học trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá được lồng ghép vào các môn học, đồng thời triển khai thông qua hoạt động ngoại khóa, tiết chào cờ và sinh hoạt tập thể.

Nhà trường cũng xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm nội quy liên quan đến sử dụng thuốc lá. Đoàn Thanh niên xây dựng nội dung tuyên truyền và gửi đến từng lớp để triển khai trong giờ sinh hoạt, qua đó đưa thông tin đến học sinh theo cách gần gũi và thường xuyên hơn.

Tại Sơn La, trong năm học 2025-2026, các trường học trên địa bàn tỉnh đã phối hợp với Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tổ chức tuyên truyền cho học sinh, phổ biến các quy định của pháp luật và lồng ghép nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá.

Đáng chú ý, 100% trường học trong tỉnh đưa nội dung cấm hút thuốc lá vào quy chế của nhà trường và 100% đơn vị tổ chức ký cam kết không hút thuốc lá.

Những cách làm này cho thấy công tác phòng, chống tác hại thuốc lá trong trường học đang được triển khai theo hướng cụ thể hóa trách nhiệm của từng đơn vị, từng lớp học và từng học sinh. Khi nội dung được duy trì thường xuyên, thông điệp về môi trường không khói thuốc sẽ không chỉ xuất hiện trong các buổi truyền thông mà dần trở thành một chuẩn mực trong đời sống học đường.

Tuy nhiên theo các chuyên gia xây dựng môi trường học đường không khói thuốc là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội.

Giám sát phòng, chống tác hại thuốc lá tại cơ sở giáo dục, lưu trú, nhà máy

SKĐS - Các đoàn Liên ngành của Cần Thơ đã giám sát việc thực hiện phòng, chống tác hại thuốc lá tại cơ sở giáo dục, lưu trú, nhà máy...