Tự mua thuốc được quảng cáo có tác dụng chữa tiểu đường trên mạng xã hội, một người đàn ông xuất hiện tình trạng mặt tròn đỏ, da mỏng, dễ bầm tím và vết thương lâu lành.
Qua thăm khám, bác sĩ chẩn đoán người bệnh bị suy tuyến thượng thận do sử dụng thuốc chứa corticoid.
Bác sĩ Dương Minh Tuấn, Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ trường hợp một bệnh nhân nam có tiền sử đau xương khớp. Thường xuyên xem các nội dung quảng cáo trên mạng xã hội và YouTube, người này đã tự mua thuốc về sử dụng khi thấy sản phẩm được giới thiệu có tác dụng giảm đau hoặc "chữa tiểu đường".
Bệnh nhân không biết rõ thành phần, liều lượng cũng như thời gian sử dụng thuốc an toàn. Khoảng ba tháng gần đây, người bệnh thường xuyên mệt mỏi, khuôn mặt ngày càng tròn và đỏ ửng. Da trở nên mỏng, tay chân dễ bầm tím dù chỉ va chạm nhẹ, các vết thương nhỏ cũng lâu lành. Đường huyết của bệnh nhân đồng thời chưa được kiểm soát tốt.
Sau khi thăm khám, bệnh nhân được chẩn đoán suy tuyến thượng thận do thuốc. Trường hợp này là lời cảnh báo về nguy cơ tiềm ẩn từ các loại thuốc không rõ thành phần, đặc biệt là những sản phẩm được quảng cáo có tác dụng điều trị nhiều bệnh nhưng không có chỉ định và giám sát của bác sĩ.
1. Suy tuyến thượng thận nguy hiểm thế nào?
Tuyến thượng thận là hai tuyến nội tiết nhỏ nằm phía trên hai quả thận, có vai trò sản xuất các hormone quan trọng, trong đó có cortisol và aldosterone. Những hormone này tham gia điều hòa chuyển hóa, huyết áp, cân bằng nước và điện giải, đồng thời giúp cơ thể đáp ứng với tình trạng căng thẳng và bệnh tật.
Suy tuyến thượng thận là tình trạng cơ thể không sản xuất đủ hormone cần thiết. Bệnh có thể xuất phát từ tổn thương trực tiếp tại tuyến thượng thận, rối loạn hoạt động của tuyến yên hoặc vùng dưới đồi, hoặc do sử dụng glucocorticoid (corticoid) kéo dài.
Suy tuyến thượng thận nguyên phát, còn gọi là bệnh Addison, thường liên quan đến cơ chế tự miễn, khi hệ miễn dịch tấn công các mô của tuyến thượng thận. Những nguyên nhân khác có thể bao gồm nhiễm trùng, xuất huyết tuyến thượng thận, một số bệnh di truyền hoặc phẫu thuật cắt bỏ tuyến.
Trong khi đó, suy tuyến thượng thận thứ phát hoặc tam phát xảy ra khi tuyến yên hoặc vùng dưới đồi không tạo đủ tín hiệu nội tiết để kích thích tuyến thượng thận sản xuất cortisol. Nguyên nhân có thể liên quan đến bệnh lý, khối u hoặc tổn thương tại các cơ quan này.
Một nguyên nhân đáng lưu ý là sử dụng corticoid kéo dài. Nhóm thuốc này có tác dụng chống viêm, chống dị ứng và ức chế miễn dịch, thường được chỉ định trong điều trị một số bệnh lý như hen phế quản, bệnh tự miễn và các bệnh viêm. Tuy nhiên, khi sử dụng kéo dài, corticoid có thể ức chế hoạt động của trục dưới đồi - tuyến yên - tuyến thượng thận, khiến cơ thể giảm khả năng tự sản xuất cortisol.
Đáng lo ngại, một số thuốc không rõ nguồn gốc được quảng cáo là thuốc gia truyền, thuốc đông y hoặc sản phẩm chữa đau nhức, tiểu đường có thể chứa corticoid nhưng không công bố đầy đủ thành phần. Người sử dụng không chỉ có nguy cơ gặp các tác dụng phụ của thuốc mà còn có thể bị suy tuyến thượng thận khi giảm liều hoặc ngừng thuốc đột ngột.
Tự mua thuốc chữa tiểu đường trên mạng, người đàn ông đã bị suy tuyến thượng thận. Ảnh AI
2. Nhận biết dấu hiệu suy tuyến thượng thận
Các biểu hiện của suy tuyến thượng thận có thể không rõ ràng trong giai đoạn đầu, dễ nhầm lẫn với tình trạng mệt mỏi thông thường hoặc những bệnh lý khác.
Ở người bị suy tuyến thượng thận mạn tính, các dấu hiệu thường gặp gồm mệt mỏi kéo dài, chóng mặt, chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy. Với suy tuyến thượng thận nguyên phát, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng da sẫm màu bất thường, đặc biệt ở các nếp gấp da, niêm mạc miệng và một số vùng cơ thể.
Ở người sử dụng corticoid kéo dài, các biểu hiện như mặt tròn, đỏ, da mỏng, dễ bầm tím, vết thương lâu lành, tăng cân hoặc tăng đường huyết có thể gợi ý tác dụng phụ của thuốc. Tuy nhiên, những dấu hiệu này chưa đủ để xác định suy tuyến thượng thận. Người bệnh cần được bác sĩ đánh giá và thực hiện các xét nghiệm cần thiết.
Suy tuyến thượng thận cấp là tình trạng cấp cứu nguy hiểm. Người bệnh có thể mệt lả, tụt huyết áp, nôn ói hoặc tiêu chảy nhiều, đau bụng, lú lẫn, rối loạn ý thức, thậm chí co giật và hôn mê. Khi xuất hiện những biểu hiện này, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức.
3. Không tự ý mua thuốc chữa tiểu đường
Để hạn chế nguy cơ suy tuyến thượng thận do thuốc, người dân không nên tự mua hoặc sử dụng các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng chữa tiểu đường, đau xương khớp hoặc nhiều bệnh khác trên mạng khi chưa được bác sĩ thăm khám. Cần ưu tiên các loại thuốc có nguồn gốc rõ ràng, thành phần được công bố và sử dụng đúng chỉ định.
Đặc biệt, người đang điều trị bằng corticoid kéo dài không được tự ý ngừng thuốc hoặc giảm liều đột ngột. Việc điều chỉnh liều cần có hướng dẫn của bác sĩ để tránh nguy cơ suy tuyến thượng thận cấp. Người bệnh nên tái khám theo lịch hẹn, thông báo đầy đủ các loại thuốc đang sử dụng và trao đổi với nhân viên y tế khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Chế độ ăn uống cân đối, vận động phù hợp, hạn chế rượu bia và thuốc lá góp phần bảo vệ sức khỏe tổng thể nhưng không thể thay thế việc phòng ngừa và điều trị suy tuyến thượng thận. Người bệnh cũng không nên tự ý kiêng muối hoặc đường quá mức vì lo ngại bệnh lý tuyến thượng thận mà cần thực hiện theo tư vấn phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Khi xuất hiện tình trạng mặt tròn bất thường, da mỏng, dễ bầm tím hoặc đường huyết khó kiểm soát sau khi sử dụng thuốc không rõ thành phần, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra. Không nên tiếp tục dùng thuốc chỉ vì thấy giảm đau hoặc có hiệu quả trước mắt, bởi các tác dụng không mong muốn có thể âm thầm gây tổn hại sức khỏe.
