Ngày 30/3/2026, Tại Hội nghị thông qua dự thảo báo cáo giám sát đợt 1 và triển khai quyết định kiểm tra đợt 2 của Bộ Chính trị đối với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội, Tổng Bí thư Tô Lâm đã gợi ý Hà Nội xây dựng điểm một phường, hoặc một xã xã hội chủ nghĩa.

Sau gợi mở đó, ngày 27/9, tại Hội nghị tiếp xúc cử tri 10 phường TP Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục nhắc đến đã có một vài lần gợi ý với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội về việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trên địa bàn Thủ đô.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh Hà Nội có vị thế đặc biệt là trung tâm chính trị, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế và đầu tàu phát triển. Vì vậy, mỗi bước phát triển của Hà Nội phải có sức lan tỏa đối với cả nước, thậm chí là quốc tế. Hà Nội quản trị tốt cũng góp phần nâng cao hình ảnh và năng lực quản trị quốc gia.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, bây giờ, xây dựng thử một phường, một xã Xã hội chủ nghĩa, để rút kinh nghiệm mô hình sẽ như thế nào; cuộc sống của người dân, việc thỏa mãn các nhu cầu của người dân ở đó như thế nào.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, với tốc độ phát triển như hiện nay, không khó để Hà Nội thí điểm và làm được mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa.

"Nếu Hà Nội làm được điều đó, Thủ đô không chỉ phát triển nhanh hơn, hiện đại hơn mà còn trở thành một đô thị đáng sống hơn, nhân văn hơn, văn minh hơn...", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá.

Từ gợi ý của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, ngày 8/7/2026 Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 16-NQ/TU về xây dựng và triển khai thí điểm mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa" trên địa bàn Thành phố.

Đây là bước cụ thể hóa quan trọng các chủ trương lớn của Đảng về xây dựng và phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới, hướng tới hình thành mô hình quản trị cơ sở hiện đại, phục vụ, minh bạch, hiệu quả, lấy con người làm trung tâm, lấy chất lượng sống, sự hài lòng và hạnh phúc của Nhân dân làm mục tiêu cao nhất của mọi chính sách và hoạt động quản trị.

Thực hiện Nghị quyết số 16-NQ/TU của Thành ủy, ngày 12/7/2026, UBND Thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 3489/QĐ-UBND về ban hành "Đề án triển khai thí điểm mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa" trên địa bàn thành phố".

Theo đó, Hà Nội sẽ triển khai thí điểm mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa" tại 2 xã liền kề Phúc Thịnh và Thư Lâm. Kỳ vọng, đến năm 2030 cơ bản xây dựng được một mô hình xã/phường xã hội chủ nghĩa đảm bảo quy mô, điều kiện đáp ứng nhu cầu, thu hút khoảng 700.000 người dân sinh sống.

Ngoài ra, 124 xã/phường (ngoài 2 xã được lựa chọn thí điểm) áp dụng các tiêu chí phù hợp để triển khai ngay từ năm 2026.

Mô hình xã "xã hội chủ nghĩa" được xây dựng dựa trên cấu trúc khoa học với 9 nhóm giải pháp và 54 tiêu chí. Trong đó, có 52 tiêu chí định lượng cụ thể và 2 tiêu chí tổng hợp mang tính nhân văn sâu sắc: sự hài lòng và hạnh phúc của người dân. Đây chính là "kim chỉ nam" cho mọi hoạt động, chuyển dịch trọng tâm từ quản lý hành chính đơn thuần sang phục vụ và kiến tạo giá trị sống.

Một trong những quan điểm mà Đề án đặt ra đó là: "Lấy hạnh phúc, chất lượng sống của Người dân làm mục tiêu cao nhất; là thước đo tổng hợp để đánh giá hiệu quả của mọi chính sách, hoạt động quản trị và kết quả phát triển ở cấp cơ sở trên địa bàn Thủ đô. Phát triển không chỉ dừng lại ở tăng trưởng kinh tế mà phải hướng tới nâng cao toàn diện đời sống vật chất, tinh thần, môi trường sống và cảm nhận hạnh phúc của Người dân, bảo đảm mọi người dân đều được thụ hưởng thành quả phát triển một cách công bằng, bền vững."

Mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa" phải thể hiện rõ bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa từ cấp gần dân nhất; trong đó người dân là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển; mọi chủ trương, nhiệm vụ, giải pháp phải hướng tới nâng cao chất lượng sống, bảo đảm công bằng, tiến bộ xã hội, không để ai bị bỏ lại phía sau; lấy sự đồng thuận, hài lòng, mức độ thụ hưởng và hạnh phúc của Nhân dân làm thước đo quan trọng.

Mục tiêu Đề án đặt ra là: "Hình thành mô hình quản trị và phát triển xã, phường hiện đại, phục vụ, minh bạch, hiệu quả; phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; nâng cao chất lượng sống, sự hài lòng và hạnh phúc của Nhân dân".

Thực hiện Đề án thí điểm của thành phố, ngày 31/7, xã Thư Lâm đã tổ chức Chương trình khởi động triển khai xây dựng mô hình xã Xã hội chủ nghĩa. Đây là dấu mốc quan trọng, thể hiện quyết tâm của địa phương trong xây dựng nền hành chính hiện đại, lấy người dân làm trung tâm, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao hạnh phúc của nhân dân.

Xây dựng xã Xã hội chủ nghĩa tại Thư Lâm không chỉ là thực hiện một đề án mới mà còn là cơ hội đổi mới tư duy quản trị, xây dựng chính quyền gần dân, trọng dân, vì dân, lấy sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân làm mục tiêu cao nhất.

Toàn bộ hoạt động được triển khai theo phương châm "6 rõ": Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền; đồng thời ứng dụng hệ thống đo lường và điều hành để quản lý, giám sát tiến độ thực hiện các nhiệm vụ.

Theo kế hoạch, việc xây dựng xã xã hội chủ nghĩa được triển khai qua 5 giai đoạn, từ kiện toàn tổ chức, điều tra đánh giá hiện trạng, xây dựng và triển khai các đề án, đến sơ kết, hoàn thiện và duy trì mô hình theo hướng bền vững. Trong đó, giai đoạn đầu gắn với Chiến dịch "100 ngày hành động vì Thư Lâm phát triển - Vì hạnh phúc của nhân dân".

Liệu "Đề án triển khai thí điểm mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa" trên địa bàn Hà Nội có thành công? PGS.TS Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cho biết, chúng ta gọi chung các đơn vị hành chính cấp cơ sở gồm phường, xã và đặc khu. Về bản chất lý luận, chủ nghĩa xã hội khoa học nay đã trở thành chủ nghĩa xã hội hiện thực – nghĩa là phải đi vào cuộc sống. Như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, các nghị quyết ban hành phải trả lời được những câu hỏi thiết thực: Dân có đủ ăn không? An sinh xã hội có tốt không? Con cháu nhân dân có được học hành đầy đủ không?

Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa chính là hiện thực hóa khát vọng sánh vai với các cường quốc năm châu, đưa các chính sách an sinh đi vào lòng dân. Đó có thể là những việc cụ thể như lực lượng vũ trang giúp dân chống dịch COVID-19 từ sớm từ xa, chiến dịch 500 ngày đêm quy tập hài cốt liệt sĩ, hay xây trường học cho các bản làng vùng sâu vùng xa. An sinh xã hội chính là thước đo ý Đảng hợp lòng dân.

PGS.TS Lê Văn Cường phân tích, xã, phường xã hội chủ nghĩa chính là việc biến các mô hình lý luận thành thực tiễn để mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân. Dù cán bộ, công chức sẽ vất vả hơn khi giảm bớt một cấp hành chính, nhưng điều này giúp họ gần dân, hiểu dân và lắng nghe ý kiến nhân dân tốt hơn để tham mưu chính sách cho đúng đắn. Nhờ đó, đời sống, sức khỏe và điều kiện học hành của người dân được chăm lo ngày một tốt hơn. Đồng thời, cơ chế trách nhiệm được thực hiện rõ ràng: ai làm tốt sẽ được khen thưởng, khuyến khích; ai làm sai phải chịu trách nhiệm; còn ai làm đúng nhưng gặp rủi ro khách quan do quy trình sẽ được bảo vệ. Đó cũng chính là động lực và mục tiêu mà Tổng Bí thư, Chủ tịch Tô Lâm nước đã đề ra.

Như cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nói, học tập Bác thì dễ nhưng "làm theo" mới khó. Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa không phải là một khẩu hiệu suông, mà là hành động thực tiễn để mang lại cho người dân cuộc sống an ninh, an toàn và hạnh phúc hơn.

Lấy ví dụ thực tế như trước đây từng xảy ra việc người dân phải bốc thăm để con em được đi học. Một xã, phường xã hội chủ nghĩa không thể để tình trạng đó xảy ra. Quần thể khu dân cư phải được quy hoạch đồng bộ với không gian công cộng, công viên cây xanh, đặc biệt là trường học và bệnh viện để đáp ứng đầy đủ nhu cầu của nhân dân.

Thước đo đánh giá phải mang tính định lượng thực chất: Chất lượng cuộc sống và độ ổn định của người dân có cao hơn không? Đừng bao giờ dùng những tiêu chuẩn hình thức vô hiệu như đo đếm số lượng cuộc họp hay số người đi quán triệt nghị quyết. Điều quan trọng nhất là người dân có hiểu nghị quyết, biến nó thành chương trình hành động thực tiễn, tạo ra giá trị thiết thực ("cơm áo gạo tiền") để góp phần phát triển đất nước hay không. Đó mới là điều lãnh đạo Đảng và Nhà nước hằng mong muốn. Xét về góc độ xây dựng Đảng, mục tiêu hàng đầu của xã, phường xã hội chủ nghĩa chính là đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân. Bộ tiêu chí cốt lõi cần hướng đến dựa trên phương châm: "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng". Chúng ta xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân; Đảng không có mục tiêu nào khác ngoài việc phục vụ lợi ích của nhân dân và dân tộc.

Thước đo lớn nhất cần đạt được là chỉ số hạnh phúc và mức độ hài lòng của người dân. "Để đạt được điều đó, chúng ta cần phát huy truyền thống đại đoàn kết và tư tưởng nêu gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Đối với người phương Đông, một tấm gương sống có giá trị bằng hàng trăm bài diễn văn tuyên truyền". Chân mình còn lấm lem thì không thể cầm đuốc đi soi chân người khác. Do đó, truyền thống từ ngàn đời nay của cha ông và trong hai cuộc kháng chiến vẫn luôn là nguyên lý cốt lõi: "Đảng viên đi trước, làng nước theo sau", kế thừa trọn vẹn những di sản tư tưởng quý báu của Bác.", PGS.TS Lê Văn Cường nói.

Theo PGS. TS Lê Văn Cường, để Hà Nội xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa thành công, chúng ta cần đáp ứng các tiêu chí cụ thể.

Thứ nhất, sự đồng thuận xã hội (Ý Đảng hợp lòng dân): Chủ trương của Đảng phải thực sự thấm nhuần và đi vào đời sống của người dân. Với hơn 100 triệu dân nhưng cả nước chỉ có hơn 5,7 triệu đảng viên, lực lượng đảng viên đóng vai trò là thiểu số; do đó, sự đồng thuận và ủng hộ của nhân dân là nhân tố quyết định.

Thứ hai, đường lối, chủ trương phải phù hợp với nguyện vọng nhân dân: Thực tiễn lịch sử đã minh chứng qua trường hợp của ông Kim Ngọc – người từng có những chủ trương đi trước thời gian nhưng sau này được tôn vinh là anh hùng lao động trong thời kỳ đổi mới. Điều này cho thấy mọi quyết sách đều phải xuất phát từ ý chí và nguyện vọng chính đáng của nhân dân.

Thứ ba, hiệu quả thực thi trong thực tiễn: Tiêu chí quan trọng là công việc triển khai có thực sự mang lại lợi ích cho dân hay không, có giúp giảm thiểu thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và đảm bảo việc học tập cho con em nhân dân hay không.

Thứ tư, tăng cường kiểm tra, giám sát từ sớm, từ xa: Công tác kiểm tra phải được thực hiện chủ động để kịp thời biểu dương, khen thưởng những nơi làm tốt, đồng thời nhắc nhở, chấn chỉnh những mặt chưa tốt, tránh để tình trạng sai phạm kéo dài dẫn đến hậu quả phải kỷ luật hàng loạt.

Thứ năm, phát huy vai trò truyền thông và mạng xã hội: Cần tận dụng hiệu quả sức mạnh của các cơ quan báo chí và mạng xã hội để đưa đường lối, chủ trương của Đảng vào đời sống, biến mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa thành hiện thực sinh động.

PGS.TS Lê Văn Cường nhận định, xây dựng "thế trận lòng dân" là nền tảng gốc rễ và bệ đỡ vững chắc. Tổng kết 40 năm đổi mới đã đúc rút bài học sâu sắc: sức mạnh của Đảng bắt nguồn từ quần chúng nhân dân, phải luôn "dựa vào dân để xây dựng Đảng". Sự tin yêu và đùm bọc của nhân dân chính là chìa khóa làm nên thành công của cách mạng Việt Nam.

Đúng như mong ước tột bậc của Chủ tịch Hồ Chí Minh là đất nước được hoàn toàn độc lập, tự do và nhân dân ai cũng có cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa phải hiện thực hóa điều đó, giúp người dân phát huy tối đa quyền làm chủ của mình.

Nhận thức rõ nếu xa rời nhân dân sẽ dễ dẫn đến suy thoái, qua các nhiệm kỳ gần đây (từ Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI, XII, Kết luận 21 khóa XIII đến nay), Đảng luôn đặc biệt nhấn mạnh việc xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện.

Việc hiện thực hóa mô hình này đòi hỏi phải mang lại ấm no, hạnh phúc cho nhân dân bằng những hành động thực tế, thay vì chỉ dừng lại ở các bài diễn văn tuyên truyền hình thức

PGS.TS Lê Văn Cường cho biết, trong hệ thống chính trị vận hành theo phương thức "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ", tổ chức đảng ở cơ sở đóng vai trò là hạt nhân vô cùng quan trọng.

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, sức mạnh bắt nguồn từ đại đoàn kết: "Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết - Thành công, thành công, đại thành công", trước hết là đoàn kết trong Đảng, trong hệ thống chính trị và toàn xã hội. Tổ chức đảng chính là nơi quản lý, giáo dục và rèn luyện đảng viên.

Theo tinh thần phương thức lãnh đạo nêu gương từ Nghị quyết Trung ương 6 (khóa XIII) và Quy định 144-QĐ/TW ngày 09/05/2024 của Bộ Chính trị, cấp trên phải làm gương cho cấp dưới, cấp ủy làm gương cho đảng viên, đảng viên làm gương cho quần chúng. Ôn lại những trang sử hào hùng, từ các thế hệ đi trước cho đến những đảng viên sẵn sàng xung phong ra trận, tinh thần tiên phong, gương mẫu ấy chính là tấm gương sáng nhất để quần chúng học tập và đi theo. Ngược lại, nếu tổ chức đảng cơ sở yếu kém, nghị quyết sẽ chỉ nằm trên giấy và tình trạng "nói không đi đôi với làm" sẽ xảy ra.

Theo ông, để đánh giá một xã, phường thực sự thành công trong việc xây dựng thế trận lòng dân, thước đo cao nhất chính là mức độ hài lòng và hạnh phúc của nhân dân - đúng như tinh thần Đại hội XIV đã định hướng. Thành công ấy được thể hiện cụ thể qua đời sống ấm no: người dân không còn phải vất vả về quê xác minh giấy tờ nhờ có VNeID, con em đi học không phải lo bốc thăm giành chỗ hay bất an về chất lượng bữa ăn học đường.

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai mô hình với quy mô dân số lớn (như định hướng quy mô phấn đấu lên tới hàng trăm nghìn dân), cũng cần tính toán kỹ lưỡng các bài toán thực tế về hạ tầng, áp lực quá tải khi người dân từ nơi khác đổ về học tập, sinh sống để có phương án dự toán, điều tiết và đầu tư phù hợp.

Theo kế hoạch, mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa sẽ thực hiện sơ kết vào năm 2030 và tổng kết vào năm 2035 để đúc rút các bài học về thể chế, đánh giá thành công, hạn chế và xem xét khả năng nhân rộng.

Bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, kỳ vọng lớn nhất đối với mô hình này là làm cho "ý Đảng hợp lòng dân". PGS.TS Lê Văn Cường cho biết, Bác Hồ từng dạy: "Nước có độc lập tự do rồi mà dân vẫn đói, vẫn rét thì độc lập tự do cũng chẳng có nghĩa gì". Vì vậy, việc kiên định tư tưởng, mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội và các nguyên tắc của Đảng phải nhằm mang lại cuộc sống phồn vinh, văn minh, hạnh phúc thực sự cho nhân dân.

Trong bối cảnh cách mạng khoa học công nghệ và chuyển đổi số tạo cơ hội "đi tắt đón đầu", mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa cần được hiện thực hóa bằng những kết quả cụ thể, đời thường nhất ngay xung quanh người dân. Người Á Đông vốn trọng thực tiễn: "Một tấm gương sống có giá trị bằng hàng trăm bài diễn văn tuyên truyền". Do đó, việc triển khai Chỉ thị 07-CT/TW ngày 13/7/2026 của Bộ Chính trị về học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh cần sự chuyển biến từ "học tập" sang "làm theo", lấy kết quả thực tế làm thước đo đánh giá. Tiêu chí không nằm ở số lượng cuộc họp hay lượt người đi quán triệt nghị quyết, mà nằm ở chỗ người dân có hiểu, có làm theo và thực sự được thụ hưởng hay không - đó chính là chìa khóa để củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và chính quyền.

PGS.TS Lê Văn Cường nhận định, khi đánh giá mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, thước đo cuối cùng và quan trọng nhất vẫn là niềm tin của nhân dân. Bên cạnh đó, cần đặc biệt nhấn mạnh yếu tố quản trị quốc gia, đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải chuyển mạnh từ tư duy "quản lý" sang tư duy "quản trị" để phục vụ người dân tốt hơn.

Nếu quản lý chỉ xoay quanh các thủ tục hành chính thuần túy như kiểm tra hộ khẩu hay nhân khẩu, thì quản trị chính là nắm bắt thực chất đời sống của người dân: họ đang ở đâu, sinh sống ra sao và thực sự cần gì. Lấy ví dụ thực tiễn từ bài toán nhà ở xã hội – thay vì chỉ tập trung vào nhà ở thương mại để thu lợi nhuận, công tác quản trị đòi hỏi phải tính toán thấu đáo nhu cầu nhà ở thực tế của người dân theo đúng quy định pháp luật.

"Thực tiễn chính trị đã chứng minh, trong mô hình nhất nguyên chính trị, nếu ý Đảng không hợp lòng dân thì các đảng phái khác rất dễ nảy sinh. Ngược lại, khi ý Đảng hợp với lòng dân – minh chứng lịch sử rõ nhất là cuộc bầu cử Quốc hội ngày 6 tháng 5 năm 1946 khi Chủ tịch Hồ Chí Minh tự ứng cử và đạt tới 98% phiếu bầu – thì niềm tin của nhân dân chính là thước đo khẳng định giá trị bền vững và quan trọng nhất", PGS.TS Lê Văn Cường phân tích.

Việc sắp xếp bộ máy chính quyền địa phương tinh gọn từ ba cấp (tỉnh, huyện, xã) xuống còn hai cấp (tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương và xã/phường/đặc khu) mang lại những thuận lợi vô cùng to lớn trong việc triển khai thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa. Lợi ích rõ rệt nhất là việc cắt giảm được một cấp trung gian, giúp giải quyết công việc sát sườn và nhanh chóng hơn.

Trước đây, các thủ tục như cấp sổ đỏ phải qua nhiều bước trung gian từ xã lên huyện, khiến cấp quyết định ở trên đôi khi không nắm sát thực tế tranh chấp hay vướng mắc tại cơ sở, dẫn đến tình trạng đùn đẩy trách nhiệm lòng vòng giữa các cấp.

Nay với mô hình hai cấp, thẩm quyền được giao trực tiếp cho cấp xã, phường, giúp chính quyền gần dân, sát dân, hiểu dân và quyết định nhanh chóng các vấn đề của người dân. Tuy nhiên, để mô hình này đi vào thực tế hiệu quả, yếu tố then chốt vẫn là đạo đức công vụ và việc thực hiện nghiêm lời Bác dạy: "Việc gì có lợi cho dân thì hết sức làm, việc gì có hại cho dân thì hết sức tránh". Triển khai chính quyền hai cấp chính là bước mở đầu quan trọng để tiếp tục thực hiện thí điểm xã, phường xã hội chủ nghĩa, với mục tiêu cao nhất là lấy lợi ích và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo phục vụ. PGS.TS Lê Văn Cường nói: "Đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn, cán bộ là gốc của mọi công việc, muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém".