Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang nỗ lực chấm dứt HIV, lao và viêm gan virus như những mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng, WHO tiếp tục nhấn mạnh vai trò của các giải pháp tự chăm sóc sức khỏe. Đây cũng là một trong những chủ đề được chú trọng tại Hội nghị AIDS Quốc tế lần thứ 26 (AIDS 2026) diễn ra tại Rio de Janeiro (Brazil) từ ngày 26-31/7.
Theo WHO, tự chăm sóc sức khỏe là khả năng của cá nhân, gia đình và cộng đồng trong việc nâng cao sức khỏe, phòng ngừa bệnh tật, duy trì sức khỏe và ứng phó với bệnh tật, có hoặc không có sự hỗ trợ trực tiếp của nhân viên y tế. Mục tiêu là giúp mọi người tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe an toàn, thuận tiện và lấy người bệnh làm trung tâm.
Trao quyền để người dân chủ động bảo vệ sức khỏe
WHO cho rằng, việc mở rộng các lựa chọn tự chăm sóc sức khỏe không chỉ giúp người dân chủ động hơn trong việc phòng bệnh và điều trị mà còn góp phần giảm khoảng cách tiếp cận dịch vụ y tế, đặc biệt đối với các nhóm có nguy cơ cao.
Tiến sĩ Tereza Kasaeva, Giám đốc Vụ HIV, Lao, Viêm gan và các bệnh lây truyền qua đường tình dục của WHO cho biết, các công cụ tự chăm sóc sức khỏe giúp dịch vụ y tế trở nên dễ tiếp cận, cá nhân hóa và phù hợp hơn với cuộc sống hằng ngày. Khi người dân được trao quyền chủ động theo dõi và quản lý sức khỏe của mình, các quốc gia sẽ có thêm cơ hội thu hẹp khoảng cách xét nghiệm, giảm lây truyền bệnh và cải thiện chất lượng cuộc sống.
WHO khuyến cáo người dân chủ động tự chăm sóc sức khỏe thông qua tự xét nghiệm, duy trì lối sống lành mạnh và tiếp cận các dịch vụ y tế, góp phần phòng ngừa HIV, lao, viêm gan virus và các bệnh lây truyền qua đường tình dục…
Những biện pháp tự chăm sóc
WHO hiện hỗ trợ triển khai nhiều hình thức tự chăm sóc sức khỏe đối với HIV, lao, viêm gan virus, các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs), sức khỏe sinh sản và tình dục cũng như nhiều lĩnh vực khác.
Sử dụng bao cao su đúng cách: Bao cao su nam và nữ vẫn là một trong những biện pháp hiệu quả nhất giúp phòng ngừa HIV và nhiều bệnh lây truyền qua đường tình dục, đồng thời góp phần tránh mang thai ngoài ý muốn khi được sử dụng đúng cách và thường xuyên.
Tự lấy mẫu xét nghiệm: WHO khuyến nghị hoặc hỗ trợ việc tự lấy mẫu để sàng lọc chlamydia, lậu, virus HPV và chẩn đoán bệnh lao ở những trường hợp không thể khạc đờm. Hình thức này giúp người dân lấy mẫu trong không gian riêng tư, thuận tiện hơn, qua đó giảm rào cản tiếp cận dịch vụ y tế và tăng khả năng phát hiện bệnh sớm.
Tự xét nghiệm: WHO khuyến nghị tự xét nghiệm đối với HIV, viêm gan C và giang mai. Các bộ xét nghiệm nhanh cho phép người dân chủ động kiểm tra tình trạng sức khỏe tại nhà hoặc ở bất kỳ địa điểm phù hợp nào. Việc biết sớm tình trạng nhiễm bệnh giúp người dân tiếp cận kịp thời các dịch vụ tư vấn, điều trị và phòng ngừa.
Đưa dịch vụ đến gần cộng đồng: Theo WHO, một yếu tố quan trọng của tự chăm sóc sức khỏe là các công cụ phòng bệnh và điều trị cần được cung cấp ngay tại nơi người dân sinh sống. Các mô hình như cấp phát thuốc điều trị HIV nhiều tháng một lần, dịch vụ tại nhà thuốc hoặc các điểm chăm sóc sức khỏe cộng đồng giúp người bệnh tiết kiệm thời gian, giảm chi phí đi lại và duy trì điều trị tốt hơn.
Tích hợp nhiều dịch vụ tại một điểm: WHO khuyến khích tích hợp xét nghiệm, phòng ngừa và điều trị HIV, lao, viêm gan virus và các bệnh lây truyền qua đường tình dục tại cùng một cơ sở hoặc thông qua các bộ xét nghiệm tự thực hiện. Mô hình này đặc biệt có ý nghĩa đối với các nhóm dân số trọng điểm, phụ nữ, trẻ em và những người có nguy cơ mắc nhiều bệnh cùng lúc.
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số: WHO đánh giá các nền tảng chăm sóc sức khỏe kỹ thuật số, ứng dụng trên điện thoại và trợ lý sức khỏe dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều cơ hội hỗ trợ người dân quản lý sức khỏe tại nhà. Các công cụ này có thể cung cấp thông tin y khoa dựa trên bằng chứng, nhắc lịch uống thuốc, lịch tái khám và hỗ trợ theo dõi quá trình điều trị HIV, lao, viêm gan virus cũng như các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Thực hành các thói quen lành mạnh: Theo WHO, tự chăm sóc sức khỏe còn bao gồm những thói quen lành mạnh giúp nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần. Một chế độ dinh dưỡng cân đối góp phần duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh và giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội, đặc biệt ở người sống chung với HIV hoặc mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường.
Bên cạnh đó, chăm sóc sức khỏe tâm thần cũng đóng vai trò quan trọng. Người sống chung với HIV, lao hoặc viêm gan virus thường có nguy cơ cao gặp tình trạng lo âu, căng thẳng hoặc trầm cảm. WHO khuyến khích duy trì kết nối với gia đình, bạn bè, tham gia các nhóm hỗ trợ đồng đẳng, ngủ đủ giấc và dành thời gian cho các hoạt động yêu thích.
Duy trì vận động thể chất hằng ngày cũng được xem là một phần của tự chăm sóc. Không nhất thiết phải tập luyện cường độ cao, ngay cả đi bộ, làm việc nhà, đạp xe hoặc tập yoga cũng giúp tăng cường sức khỏe tim mạch, cơ xương khớp, hệ miễn dịch và cải thiện tinh thần.
Ngoài ra, WHO khuyến cáo người dân hạn chế hút thuốc lá và sử dụng rượu bia vì đây là các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan, tim mạch cũng như ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị HIV và nhiều bệnh mạn tính khác.
Theo bà Pascale Allotey, Giám đốc Vụ Sức khỏe Sinh sản, Bà mẹ, Trẻ em, Thanh thiếu niên và Lão hóa của WHO, các biện pháp tự chăm sóc dựa trên bằng chứng đang tạo ra cơ hội để xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe toàn diện và lấy người dân làm trung tâm.
Mời bạn xem thêm video:
Xét nghiệm HIV tại cộng đồng và tự xét nghiệm.
