Giành giật sự sống cho trẻ sơ sinh nguy kịch
Các bác sĩ Bệnh viện Trung ương Huế vừa điều trị thành công một trường hợp trẻ sơ sinh nguy kịch do hội chứng hít phân su, tăng áp động mạch phổi nặng và tổn thương đa cơ quan.
Bệnh nhi là bé gái N.G.M.N. (trú tại TP Huế) được chuyển đến bệnh viện trong tình trạng suy hô hấp nghiêm trọng sau khi đẻ rớt tại nhà. Trẻ chào đời khi thai được 39 tuần 6 ngày, nặng 3kg, trong tình trạng nước ối xanh đậm. Ngay sau sinh, bé tím tái toàn thân, da, móng và dây rốn tẩm nhuộm phân su.
Sau khi được nhân viên y tế tuyến cơ sở xử trí ban đầu và Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế đặt nội khí quản hỗ trợ hô hấp, tình trạng suy hô hấp vẫn tiếp tục diễn tiến nặng. Trẻ được chuyển khẩn cấp đến Khoa Hồi sức tích cực Nhi Sơ sinh, Trung tâm Nhi (Bệnh viện Trung ương Huế).
Thời điểm tiếp nhận, dịch phân su vẫn trào qua ống nội khí quản, phổi tổn thương lan tỏa. Trong 24-48 giờ đầu đời, bệnh nhi diễn tiến nhanh với tình trạng toan hô hấp mất bù, không đáp ứng với chế độ thở máy thông thường.

Sau thời gian điều trị tích cực, sức khỏe cháu bé dần hồi phục. Ảnh: BVCC.
Đặc biệt, những cơn tăng áp động mạch phổi kịch phát khiến độ bão hòa oxy máu (SpO2) có lúc giảm sâu xuống chỉ còn 27%. Trẻ đồng thời bị nhịp tim chậm, tụt huyết áp nặng, huyết áp trung bình chỉ còn 20-23 mmHg. Các bác sĩ còn ghi nhận tình trạng nhiễm trùng huyết sơ sinh, rối loạn đông máu và tổn thương thận cấp, vô niệu kéo dài nhiều giờ, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Trước tình trạng đặc biệt nguy kịch, ê-kíp Khoa Hồi sức tích cực Nhi Sơ sinh khẩn trương triển khai đồng bộ các biện pháp hồi sức chuyên sâu. Trẻ được chuyển sang thở máy rung tần số cao (HFO) nhằm bảo vệ phổi, tối ưu hóa trao đổi khí, kết hợp bơm surfactant ngoại sinh hai lần qua nội khí quản để hỗ trợ phục hồi chức năng phế nang bị tổn thương do phân su.
Cùng với đó, các bác sĩ phối hợp ba loại thuốc trợ tim, vận mạch liều cao, thuốc giãn mạch phổi và an thần sâu nhằm kiểm soát các cơn tăng áp phổi kịch phát, duy trì huyết áp và bảo đảm tưới máu các cơ quan.
Bệnh nhi cũng được sử dụng kháng sinh phổ rộng kiểm soát nhiễm trùng, truyền chế phẩm máu điều chỉnh rối loạn đông máu và theo dõi chặt chẽ lượng dịch vào - ra để bảo vệ chức năng thận.
Với sự theo dõi liên tục 24/24 giờ và điều chỉnh phác đồ kịp thời, tình trạng bệnh nhi từng bước cải thiện, huyết động dần ổn định, chức năng thận hồi phục, nhu cầu oxy giảm.
Sau 7 ngày điều trị, trẻ ngừng thuốc giãn mạch phổi, chuyển từ thở máy HFO sang thở máy thông thường. Đến ngày thứ 8, bệnh nhi ngừng hoàn toàn thuốc trợ tim và vận mạch. Ngày thứ 9, trẻ được rút ống nội khí quản thành công, chuyển sang hỗ trợ hô hấp không xâm nhập.
Sang ngày thứ 10, bệnh nhi cai hoàn toàn máy thở, chỉ còn cần hỗ trợ oxy nhẹ qua ngạnh mũi. Đến ngày thứ 12, bé tỉnh táo, da môi hồng hào, tự thở êm, các chỉ số chức năng thận và tuần hoàn ổn định, ăn tiêu hoàn toàn bằng sữa mẹ.
Từ tình trạng nguy kịch, có thời điểm SpO2 chỉ còn 27%, bệnh nhi đã hồi phục, mang lại niềm vui lớn cho gia đình và đội ngũ y bác sĩ.
Bác sĩ khuyến cáo quan trọng
Trao đổi với phóng viên Báo Sức khỏe & Đời sống, ThS.BS Nguyễn Nồm, Phó Trưởng khoa Hồi sức tích cực Sơ sinh, Trung tâm Nhi (Bệnh viện Trung ương Huế) cho biết, trong thực hành hồi sức sơ sinh, các bác sĩ vẫn tiếp nhận những trường hợp trẻ bị suy hô hấp ngay sau sinh, trong đó có trẻ mắc hội chứng hít phân su và tăng áp phổi dai dẳng. Đây là những tình trạng bệnh lý không hiếm gặp tại đơn vị, với mức độ nặng nhẹ khác nhau.
Theo BS Nguyễn Nồm, hội chứng hít phân su xảy ra khi trẻ hít phải nước ối có lẫn phân su vào đường hô hấp trước hoặc trong quá trình sinh. Phân su có thể gây tắc nghẽn đường thở, phản ứng viêm làm bất hoạt chất surfactant, dẫn đến tổn thương phổi và thiếu oxy máu.

Ê-kíp bác sĩ chúc mừng bệnh nhi xuất viện. Ảnh: BVCC.
Đáng lo ngại, tăng áp phổi dai dẳng là biến chứng đặc biệt nguy hiểm. Khi áp lực trong hệ thống mạch máu phổi vẫn duy trì ở mức cao sau sinh, máu khó lưu thông qua phổi để trao đổi oxy, khiến trẻ thiếu oxy máu nặng, thậm chí không đáp ứng với các biện pháp hỗ trợ hô hấp thông thường.
Những trường hợp nặng có thể cần hồi sức tích cực bằng nhiều kỹ thuật chuyên sâu như thở máy xâm nhập, thông khí dao động tần số cao (HFO), sử dụng surfactant thay thế và các thuốc hỗ trợ tuần hoàn, vận mạch.
BS Nồm cho biết thêm, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện phân su trong nước ối và hít phân su ở trẻ gồm thai quá ngày hoặc thai già tháng, tình trạng suy thai, thiếu oxy trong tử cung, các bệnh lý của mẹ như tăng huyết áp, tiền sản giật, đái tháo đường, bệnh tim mạch hoặc những tình trạng ảnh hưởng đến chức năng bánh nhau. Chuyển dạ kéo dài, cơn co tử cung bất thường cũng là những yếu tố cần lưu ý.
Tuy nhiên, không phải tất cả trẻ sinh ra trong trường hợp nước ối có phân su đều bị hít phân su. Ngược lại, không phải trường hợp hít phân su nào cũng diễn tiến thành suy hô hấp nặng. Mức độ tổn thương phụ thuộc vào tình trạng thiếu oxy của thai, lượng và tính chất phân su, mức độ xâm nhập vào đường hô hấp cũng như phản ứng của phổi sau sinh.
Để hạn chế nguy cơ hít phân su và các biến chứng suy hô hấp nặng, bác sĩ khuyến cáo sản phụ cần khám thai định kỳ, đầy đủ để phát hiện sớm các bệnh lý của mẹ và bất thường nhau thai có thể ảnh hưởng đến thai nhi. Đặc biệt, cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về thời điểm chấm dứt thai kỳ, không để thai quá ngày mà không được theo dõi, đánh giá kịp thời.
"Khi có dấu hiệu chuyển dạ, sản phụ nên đến cơ sở y tế có khả năng theo dõi, xử trí sản khoa và hồi sức sơ sinh phù hợp. Không nên chủ quan hoặc cố gắng sinh tại nhà, nhất là với những thai kỳ có yếu tố nguy cơ", ThS.BS Nguyễn Nồm chia sẻ.

