Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh) cho biết: Ngày 23/8/2026, Quốc hội thông qua Luật số 15/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.
Đáng chú ý, khoản 11 Điều 17 được sửa đổi, bổ sung, xác định trong lĩnh vực quản lý đất đai các trường hợp thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, trong đó có hành vi "cấp, không cấp hoặc thu hồi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất trái pháp luật".
Theo khoản 1 Điều 7, để phát sinh trách nhiệm bồi thường phải đáp ứng đồng thời ba điều kiện.
Thứ nhất, có căn cứ xác định hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ và yêu cầu bồi thường tương ứng theo quy định tại khoản 2 Điều 7.
Thứ hai, người yêu cầu bồi thường có thiệt hại thực tế thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Thứ ba, có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại thực tế đã xảy ra.
Áp dụng vào lĩnh vực đất đai, có thể phân biệt như sau:
Trường hợp cấp Giấy chứng nhận trái pháp luật. Ví dụ, cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận cho người không có quyền sử dụng đất, cấp chồng lấn lên phần đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của người khác, gây thiệt hại thực tế cho người có quyền lợi liên quan. Nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện nêu trên, người bị thiệt hại có quyền yêu cầu Nhà nước bồi thường.
Ảnh minh hoạ.
Trường hợp thu hồi Giấy chứng nhận trái pháp luật. Ví dụ, cơ quan có thẩm quyền thu hồi Giấy chứng nhận không có căn cứ pháp luật, khiến người sử dụng đất bị thiệt hại do không thể khai thác tài sản hoặc thực hiện giao dịch hợp pháp đã có hiệu lực. Người bị thiệt hại có thể yêu cầu bồi thường khi chứng minh đầy đủ các điều kiện luật định.
Trường hợp không cấp Giấy chứng nhận trái pháp luật. Đây là trường hợp mới được Luật số 15/2026/QH16 bổ sung và sẽ áp dụng từ ngày 1/3/2027, theo quy định về hiệu lực và chuyển tiếp. Người sử dụng đất có đủ điều kiện nhưng bị từ chối cấp hoặc không được cấp trái pháp luật có thể yêu cầu bồi thường nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng. Còn theo quy định đang có hiệu lực, người dân vẫn có quyền khiếu nại, khởi kiện hành chính đối với việc không cấp trái pháp luật, nhưng không thể chỉ dựa vào hành vi đó để yêu cầu bồi thường theo khoản 11 Điều 17.
Về thủ tục, người yêu cầu bồi thường cần có căn cứ xác định hành vi trái pháp luật, chẳng hạn bản án, quyết định của Tòa án hoặc quyết định giải quyết khiếu nại đáp ứng Điều 8 của Luật. Người dân có thể yêu cầu cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ gây thiệt hại giải quyết bồi thường hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết theo các trường hợp luật định.
Theo Điều 6, thời hiệu yêu cầu bồi thường tại cơ quan giải quyết bồi thường thông thường là 3 năm kể từ ngày người có quyền yêu cầu nhận được văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường, có các trường hợp ngoại lệ và khoảng thời gian không tính vào thời hiệu theo luật.
Điểm cần nhấn mạnh là việc cấp hoặc thu hồi Giấy chứng nhận trái pháp luật không đồng nghĩa Nhà nước đương nhiên phải bồi thường. Người yêu cầu còn phải chứng minh thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả. Đồng thời, việc thu hồi một Giấy chứng nhận vốn được cấp trái pháp luật theo đúng quy định cũng không mặc nhiên làm phát sinh trách nhiệm bồi thường.
