Với vai trò là một tổ chức xã hội nghề nghiệp, Hội đã góp phần tuyên truyền vận động, xây dựng nhiều mô hình chăm sóc SKSS/KHHGĐ tại cộng đồng, cùng đồng hành và đóng góp vào sự thành công của công tác Dân số - Kế hoạch hóa gia đình. Nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành lập VINAFPA, PV báo Sức khỏe&Đời sống đã có cuộc trò chuyện với TS. Nguyễn Bá Thủy - Chủ tịch Hội về những thành tựu, thách thức cũng như định hướng phát triển của Hội trong thời gian tới.
TS. Nguyễn Bá Thủy.
Thưa TS. Nguyễn Bá Thủy, sau 25 năm, VINAFPA đã trở thành một tổ chức lớn mạnh với nhiều hoạt động ý nghĩa với cộng đồng. TS có thể nói về những dấu mốc đánh dấu sự trưởng thành của Hội?
TS. Nguyễn Bá Thủy: Hội Kế hoạch hóa gia đình Việt Nam (KHHGĐVN) được thành lập theo Quyết định số 13/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ vào ngày 11/1/1993. Ngay sau khi thành lập, Hội đã nhanh chóng mở rộng mạng lưới trên khắp các tỉnh thành với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, đẩy mạnh công tác tuyên truyền KHHGĐ. Sau 6 năm, Hội đã có 35 cơ sở tại 35 tỉnh/thành với trên 8.000 hội viên. Mạng lưới tuyên truyền viên (TTV) trên 1.100 người. Hiện tại, Hội đã có hơn 150.000 hội viên hoạt động tại 49 tỉnh, thành, 241 quận, huyện và 2.141 chi hội xã, phường. Các chi hội, thành viên tập thể được mở rộng, phát triển trong cả khu vực thương mại, liên doanh, các phòng khám… Đội ngũ TTV cũng tăng lên hơn 1.500 ở 49 tỉnh, thành, mỗi TTV quản lý 150 cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ.
Hội đã thành lập 21 phòng khám, trong đó có 16 phòng khám đạt chuẩn chất lượng chăm sóc (QOC) của IPPF. Triển khai gần 4.000 chuyến lưu động cung cấp dịch vụ SKSS/KHHGĐ đến cộng đồng, triển khai tiếp thị xã hội để nâng cao nhận thức của người dân về phòng tránh thai, quan hệ tình dục an toàn với nhiều hình thức. Thí điểm mô hình Phòng khám Thương hiệu “VINAFPA’s House” (từ năm 2012-2017 đã triển khai được 17 phòng khám Thương hiệu). Triển khai cung cấp dịch vụ cho nhóm đối tượng thiệt thòi (người di cư, dân tộc ít người, làng trẻ SOS…).
Từ năm 2007, Hội trở thành tổ chức phi Chính phủ đầu tiên của Việt Nam được hưởng Quy chế Tư vấn đặc biệt của Hội đồng Kinh tế - Xã hội của Liên hợp quốc (ECOSOC). Năm 2012, Hội vinh dự được Nhà nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhì. Đặc biệt, nhiệm kỳ 2009 - 2014, Hội nhận được tài trợ của Chính phủ Luxembourg thông qua Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNPPA), Chính phủ Hà Lan và một số tổ chức quốc tế khác thông qua IPPF và kinh phí thường niên của IPPF, qua đó đã hỗ trợ một số tỉnh trong việc cung cấp một số trang thiết bị và dụng cụ y tế thiết yếu.
Đối với ngành dân số, công tác vận động tuyên truyền được coi là “mũi nhọn” hàng đầu. Hội đã có những chiến lược gì để đẩy mạnh công tác này, thưa ông?
TS. Nguyễn Bá Thủy: Ngay từ đầu, VINAFPA đã xác định công tác tuyên truyền đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao nhận thức của người dân về vấn đề DS-KHHGĐ. Bởi vậy, Hội đã có những hoạt động thiết thực để nội dung tuyên truyền “xâm nhập” tới từng địa phương, từng cá nhân. Điển hình là thành lập các mô hình dịch vụ hữu ích mang thương hiệu VINAFPA như: Đội tình nguyện viên cơ sở, Câu lạc bộ Sức khỏe sinh sản, Đội dịch vụ lưu động, Góc dịch vụ thân thiện, Tư vấn - kiểm tra sức khỏe tiền hôn nhân, CLB Phòng chống HIV/AIDS trong công nhân, CLB Giáo dục tình dục toàn diện, Giáo dục viên đồng đẳng, CLB Vì sự tiến bộ của phụ nữ, CLB Phòng chống HIV/AIDS trong gái mại dâm… Các mô hình này đều mang lại hiệu quả tuyên truyền cao khi hướng đến những đối tượng cụ thể, đội ngũ tình nguyện viên nhiệt tình, năng nổ.
Tính đến nay, VINAFPA đã tổ chức 31.970 buổi truyền thông và cung cấp trên 10 triệu tài liệu truyền thông đến cộng đồng, tổ chức Diễn đàn Quốc gia về SKSS vị thành niên/thanh niên. Đặc biệt, nhận thấy công tác tuyên truyền không thể thiếu sự có mặt của báo chí, ngay từ giai đoạn đầu, Hội đã thành lập tạp chí Gia đình (nay là báo Gia đình Việt Nam). Báo là đơn vị chủ lực của Hội trong tất cả các hoạt động về dân số, kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc sức khỏe sinh sản, phòng chống tệ nạn xã hội, giáo dục giới tính, định hướng tư tưởng, tình bạn, tình yêu lành mạnh, tình dục an toàn, nâng cao chất lượng dân số, chất lượng cuộc sống… Báo cũng là nơi phản ánh những thông tin phản hồi rất giá trị giúp các đơn vị chuyên môn của Hội có thêm căn cứ thực tế để hoạch định và xây dựng các kế hoạch phù hợp, nâng cao hiệu quả hoạt động. Hiện tại, báo Gia đình Việt Nam đã trở thành một cơ quan báo chí mạnh, đa phương tiện, ngoài ấn phẩm chính còn có các ấn phẩm phụ, ngoài báo giấy còn có báo điện tử.
Với vai trò là tổ chức xã hội nghề nghiệp, VINAFPA xác định đâu là mục tiêu chủ chốt để khẳng định vai trò và vị thế của mình, thưa ông?
TS. Nguyễn Bá Thủy: Thời gian đầu, VINAFPA tập trung đẩy mạnh công tác DS-KHHGĐ, vì mục tiêu chung của ngành dân số lúc đó. Tuy nhiên sau đó, Hội đã dần chuyển đổi từ dịch vụ KHHGĐ sang loại hình chăm sóc SKSS toàn diện, chú trọng đối tượng vị thành niên - thanh niên. Đây cũng là “thương hiệu” giúp VINAFPA có được vị thế như hiện nay. Thực tế, việc chăm sóc SKSS trước đây còn bị coi nhẹ. Đó là nguyên nhân dẫn đến tình trạng nạo phá thai, bệnh lây lan qua đường tình dục, vô sinh hiếm muộn… Đặc biệt là đối tượng vị thành niên - thanh niên. Việc không được trang bị kiến thức, phương tiện chăm sóc SKSS dẫn đến con số nạo phá thai ở độ tuổi này chiếm tới 20%. Hệ quả của việc phá thai nhiều lần và phá thai không an toàn rất nặng nề.
Nhận thức được điều đó, những năm qua, Hội KHHGĐ VN rất tích cực trong công tác tuyên truyền, giáo dục về quan hệ tình dục an toàn, sử dụng các biện pháp ngừa thai hiện đại như bao cao su, thuốc viên tránh thai... Tính đến nay, Hội đã cung cấp dịch vụ SKSS/KHHGĐ cho 15,2 triệu lượt người, phân phối 150 triệu sản phẩm tiếp thị xã hội các phương tiện tránh thai (thuốc uống tránh thai, bao cao su…). Năm 2010 - 2011, Hội KHHGĐ VN được xếp trong “Top 10” Hội Quốc gia thành viên đạt Kết quả dịch vụ cao nhất trong hệ thống Hiệp hội Kế hoạch hóa gia đình quốc tế (IPPF - gồm 160 Hội KHHGĐ quốc gia). Trong đó, xếp thứ nhất về kết quả Tiếp thị xã hội, xếp thứ 8 về Dịch vụ liên quan đến Phá thai an toàn, xếp thứ 10 về Dịch vụ chăm sóc SKSS, xếp thứ 12 về Dịch vụ cho vị thành niên, thanh niên và xếp thứ 14 về Dịch vụ KHHGĐ.
Trong bước đường dài trưởng thành, hẳn không thể tránh khỏi những khó khăn, thử thách. Điều gì đã giúp VINAFPA vượt qua những điều đó, thưa ông?
TS. Nguyễn Bá Thủy: Ngay từ khi thành lập, VINAFPA đã nhận được sự ủng hộ của Chính phủ và Hiệp hội Kế hoạch hóa gia đình Quốc tế (IPPF). Đây là động lực to lớn để Hội vượt qua các thử thách và hoàn thành tốt sứ mệnh của mình. Đặc biệt, để có được thành tựu như trên là công sức, sự đồng lòng của tất cả các cán bộ nhân viên trong Hội. Cùng với những khó khăn, thách thức chung của đất nước cũng như của công tác DS-KHHGĐ, Hội KHHGĐ cũng đang có những khó khăn, thách thức phải vượt qua. Tổ chức Hội các cấp hoạt động không đều, một số nơi hoạt động yếu vì thiếu kinh phí, thiếu cán bộ tâm huyết... Tuy nhiên vượt qua được những khó khăn, thử thách, Hội sẽ ngày càng trưởng thành hơn. Đồng hành với sự nghiệp dân số là trách nhiệm và vinh dự của chúng tôi.
Vậy trong thời gian tới, Hội có những chiến lược nào để tiếp tục phát huy hơn nữa vai trò trong công tác chăm sóc SKSS, thưa ông?
TS. Nguyễn Bá Thủy: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền và hoạt động về chăm sóc SKSS vẫn là mục tiêu hướng tới của Hội. Tuy nhiên trong thời gian tới, Hội sẽ hướng đến các nhóm đặc thù là người nghèo, vị thành niên/thanh niên, các địa bàn vùng khó khăn. Từng bước thí điểm và triển khai hỗ trợ nhóm đối tượng mới là đồng tính nam, đồng tính nữ, lưỡng tính và chuyển đổi giới tính (LGBT). Đồng thời, Hội tập trung chỉ đạo, phát huy hiệu quả hoạt động của các tỉnh/thành Hội có phòng khám, ưu tiên hỗ trợ những tỉnh Hội có tổ chức, cán bộ tâm huyết đang gặp khó khăn về nguồn lực nhằm từng bước củng cố, phát huy hoạt động đồng bộ của các tỉnh/thành Hội. Nâng cao chất lượng và kết quả dịch vụ tại các Phòng khám Hội hiện có, đáp ứng nhu cầu tăng cao của người dân.
Xin cảm ơn TS về cuộc trò chuyện. Kính chúc VINAFPA một năm mới thành công!