Tại Hội nghị khoa học Trường Y "Nâng tầm đào tạo, phát triển lâm sàng, đổi mới nghiên cứu", GS.TS Trần Diệp Tuấn - Hiệu trưởng Đại học Y Dược TPHCM cho rằng, kỳ kiểm tra đánh giá năng lực quốc gia là một "cửa kiểm tra" năng lực trước khi hành nghề. Tuy nhiên, đây chỉ là một phần trong bài toán bảo đảm chất lượng giáo dục y khoa.
Thi đậu chưa phải đích đến của đào tạo bác sĩ
Theo GS.TS Trần Diệp Tuấn, giáo dục y khoa đang chuyển từ mô hình truyền thống sang đào tạo dựa trên năng lực. Từ nhu cầu thực tế, cơ sở đào tạo phải xác định bác sĩ cần những năng lực gì từ đó xây dựng chương trình phù hợp, sau đó thiết kế phương pháp lượng giá để xác định người học có thực sự đạt được các năng lực đó hay không.
Một trong những thay đổi đáng chú ý trong thời gian tới là kỳ kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề khám, chữa bệnh để cấp giấy phép hành nghề. Kỳ thi được kỳ vọng trở thành công cụ đánh giá năng lực tối thiểu của người học trước khi hành nghề. Yêu cầu này càng được đặt ra khi số cơ sở đào tạo y khoa tăng nhanh, từ khoảng 8 trường cách đây hơn 15 năm lên 36 trường hiện nay.
GS.TS Trần Diệp Tuấn - Hiệu trưởng Đại học Y Dược TPHCM. Ảnh: P.Thương.
Tuy nhiên, theo GS.TS Trần Diệp Tuấn, vượt qua kỳ thi không đồng nghĩa toàn bộ bài toán chất lượng đã được giải quyết. Thi đậu thật ra không phải quá khó. Nhưng liệu trường có đào tạo các em thực sự đủ năng lực để trở thành bác sĩ hay không thì đó mới là điều đáng nói.
Vì vậy, bên cạnh kỳ kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề khám, chữa bệnh, chương trình đào tạo của các trường cần được kiểm định. Y khoa có đặc thù riêng về phương thức đào tạo và năng lực đầu ra nên cần hệ thống tiêu chuẩn kiểm định phù hợp, không thể sử dụng những bộ tiêu chuẩn chung áp dụng cho những ngành khác.
Tại Đại học Y Dược TPHCM, sau nhiều năm chuẩn bị, năm 2016, trường triển khai chương trình đào tạo theo hướng dựa trên năng lực và đến năm 2022 có khóa sinh viên đầu tiên tốt nghiệp. Dù vậy, GS.TS Trần Diệp Tuấn cho rằng, ngay cả khi chương trình đã thay đổi, một trong những thách thức lớn nhất vẫn là lượng giá.
Thước đo không chỉ nằm ở việc sinh viên biết bao nhiêu kiến thức hoặc có vượt qua kỳ thi hay không, mà phải xác định họ có thể vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực hành lâm sàng và chăm sóc người bệnh không.
Do đó, tư duy lượng giá cũng cần thay đổi, không đơn thuần nhằm kiểm tra người học biết gì mà phải giúp họ nhận diện điểm còn thiếu, tiếp tục tiến bộ và đạt năng lực cần thiết.
Ngoài ra, việc đánh giá năng lực ngay tại môi trường làm việc, thực hành lâm sàng được xem là khâu khó nhưng quan trọng. "Đây mới chính là cách để biết học viên có đạt được năng lực mà chúng ta mong muốn hay không. Nếu không, chúng ta chỉ biết người học có kiến thức lý thuyết mà không biết họ có thực sự làm được hay không", GS.TS Trần Diệp Tuấn nói.
Theo Hiệu trưởng Đại học Y Dược TPHCM, cùng với chuẩn bị kỳ thi quốc gia, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống kiểm định chương trình, phương pháp lượng giá và phát triển đội ngũ giảng viên. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giúp sinh viên vượt qua một kỳ thi, mà phải bảo đảm người tốt nghiệp đủ năng lực thực hành và chăm sóc người bệnh.
Đào tạo bác sĩ không thể chỉ dừng ở mức "biết"
Từ câu chuyện lượng giá năng lực, TS.BS Đỗ Nguyên Tín - giảng viên Đại học Y Dược TPHCM cho rằng, người học cần tiến từ "biết", "biết cách làm", "thể hiện được" đến thực sự "làm được". Muốn vậy, bên cạnh đổi mới phương pháp, các trường phải tạo môi trường và đầu tư công cụ để sinh viên được thực hành.
Các bác sĩ trẻ tham gia kiểm tra năng lực cấp cứu trước khi tuyển dụng tại Ngày hội việc làm ngành y 2026. Ảnh: P.Thương.
TS.BS Đỗ Nguyên Tín dẫn ví dụ ứng dụng mô hình tim và công nghệ 3D trong đào tạo. Thay vì chỉ học giải phẫu qua hình ảnh, sinh viên có thể quan sát cấu trúc từ nhiều hướng trên mô hình, thực hành luồn dây dẫn hoặc mô phỏng kỹ thuật can thiệp. Các mô hình này cũng có thể phục vụ đào tạo sau đại học và huấn luyện bác sĩ.
Từ đó, TS.BS Đỗ Nguyên Tín đề xuất xây dựng thư viện 3D về các mẫu bệnh lý. Khi được tích lũy lâu dài, dữ liệu không chỉ phục vụ giảng dạy mà còn có thể hỗ trợ nghiên cứu, đào tạo chuyên sâu và xử lý những tình huống lâm sàng phức tạp.
Xa hơn, các cơ sở có thể hướng tới xây dựng những trung tâm đào tạo xuất sắc, vừa đào tạo sinh viên, bác sĩ sau đại học, vừa tạo khả năng thu hút người học quốc tế.
"Muốn người học không chỉ 'biết', 'biết cách làm' mà thực sự 'thể hiện được', 'làm được' thì chúng ta phải đầu tư cao hơn", TS.BS Đỗ Nguyên Tín nói.
Theo TS.BS Đỗ Nguyên Tín, ba yếu tố cần thiết để tiến tới mục tiêu này là đội ngũ giảng viên, trang thiết bị và chương trình đào tạo. Công nghệ không phải đích đến, mà là công cụ được lựa chọn để giúp người học đạt năng lực thực hành cần thiết.
