Ngay sau Tết, đã diễn ra một sự kiện chấn động trong làng báo chí Trung Quốc: một thỉnh nguyện tập thể với tiếng nói của hơn một chục tờ báo liên quan đến vấn đề hộ khẩu.
Trong ngày 2/3/2010, theo nguồn tin của BBC và RFI, 13 tờ báo của Trung Quốc đã đồng loạt có các bài xã luận kêu gọi bỏ chế độ hộ khẩu tại quốc gia này. Theo RFI, trong số các tờ báo tham gia vào sự kiện này có các tờ Thời báo Trùng Khánh, Nhật báo Đô thị Nam phương, Thời báo Đô thị Côn Minh, nghĩa là chủ yếu gồm các tờ báo ở địa phương. Cũng theo RFI, cơ quan khởi xướng hành động tập thể này là tờ Economic Observer (EO). Theo lời giới thiệu của chính ban biên tập thì Economic Observer là một tờ tuần báo độc lập bằng tiếng Trung, có trụ sở đặt tại Bắc Kinh và được phát hành tại hầu như tất cả các thành phố lớn của Trung Quốc. Tờ báo tập trung vào các vấn đề về kinh doanh, kinh tế, tài chính, luật pháp, chính trị và xã hội. Được thành lập vào năm 2000, đến năm 2007 tờ báo có thêm ấn bản điện tử và đồng thời có cả phiên bản tiếng Anh. Điều đó chứng tỏ EO không ngừng lớn mạnh để trở thành một sản phẩm báo chí đạt được vị thế quốc tế với tôn chỉ là "lý tính và xây dựng". Như vậy, bước đầu có thể xem đây là một cuộc vận động lớn do một tờ báo trong lĩnh vực kinh tế, tài chính ở trung ương khởi xướng và được sự hưởng ứng của nhiều báo chí tại các địa phương và liên quan đến các vấn đề đô thị.
 Số lượng công nhân Trung Quốc ra thành phố làm việc rất lớn. |
Người nhập cư là một vấn đề lớn ở Trung Quốc hiện nay. Không thể phủ nhận, chính họ đã là lực lượng góp phần làm nên điều kỳ diệu về phát triển kinh tế của Trung Quốc. Vậy mà chính họ lại là đối tượng chịu nhiều thua thiệt về mặt xã hội. Xuất thân từ nông thôn, không có trình độ chuyên môn cao nên đa phần trong số họ thường phải hưởng mức lương thấp trong hệ thống lương bổng và phải làm các nghề lao động chân tay và đôi khi cả nguy hiểm. Mới đây, nhật báo Anh Daily Mail đã dẫn nguồn tin từ một cơ quan kiểm toán cho biết là Hãng Apple đã phải thừa nhận một số hãng sản xuất linh kiện cho Ipod, Iphone và Macbook đã sử dụng lao động chưa đến tuổi vị thành niên. Mặc dù Apple không công khai danh tính và địa chỉ của những hãng sản xuất này nhưng Trung Quốc chính là một trong số những nơi có những nhà máy cung cấp linh kiện chính cho Apple và tại đó, đa số lao động là người ngoại tỉnh.
Những thua thiệt của người nhập cư không chỉ dừng lại ở đó. Theo phân tích của tờ EO hôm 22/2, chính chế độ hộ khẩu thường trú đã biến những người nhập cư này thành những "công dân hạng hai". Do không có hộ khẩu, họ không được phép tiếp cận các dịch vụ an sinh xã hội, đặc biệt là y tế, giáo dục. Tờ báo cũng dẫn lại nguồn từ một giáo sư của Viện công nghệ Bắc Kinh cho biết 90% các vụ phạm tội là liên quan đến người nhập cư và có nguồn gốc từ mặc cảm bị phân biệt đối xử của họ. Chúng ta hẳn chưa quên việc trước Tết không lâu, dư luận Trung Quốc đã xôn xao trước bức ảnh ghi lại cảnh người cha, một lao động ngoại tỉnh ở một thành phố lớn của Trung Quốc đã xích chân con trai mình vào gốc cây để giữ con trong thời gian ông đi kiếm sống vì không có tiền để gửi con vào các trường mẫu giáo tư thục và cũng không thể cho con theo học các trường công lập vì không có hộ khẩu. Trước đó, ông đã bị mất một đứa con gái vì bị bắt cóc. Sau sự kiện này, có một cuộc vận động từ thiện lớn để quyên góp giúp đỡ đứa trẻ nhưng rõ ràng, từ thiện không thể giải quyết tận gốc vấn đề.
Lương Xuân Hà (Theo BBC, RFI)