Theo quan niệm dân gian, việc bao sái bàn thờ lau dọn bát hương thường được tiến hành vào những ngày cuối tháng Chạp, có thể thực hiện trước hoặc sau khi cúng ông Công ông Táo hàng năm. Trước khi tiến hành nghi thức này, gia chủ cần chọn được khung giờ vàng, ngày hợp tuổi.
Bạn đọc có thể tham khảo các ngày, giờ đẹp, để bao sái bàn thờ, rút tỉa chân nhang năm 2026: TẠI ĐÂY
Cách thức và trình tự sái tịnh bàn thờ cuối năm đúng chuẩn
Có nhiều tập tục để bao sái ban thờ cuối năm nhưng ngày nay do cuộc sống bận rộn nên nhiều tập tục không còn phù hợp. Nhưng cơ bản bao sái ban thờ, tỉa chân hương cần làm những việc như sau:
Chọn người tiến hành bao sái bàn thờ
Ai cũng có thể bao sái ban thờ nhưng nếu trong nhà chọn được người chỉn chu, có tâm trong công việc thờ cúng thì rất tốt, bởi ban thờ tổ tiên là nơi linh thiêng, việc bao sái ban thờ, tỉa chân hương cần làm tỉ mỉ, sạch sẽ và thành kính. Trước khi bao sái, người được chọn nên tắm rửa sạch sẽ rồi hãy bắt đầu công việc.
Cần thỉnh lời xin phép trước khi lau dọn
Trước khi sái tịnh bàn thờ, người xưa thường phải tắm rửa sạch sẽ, chuẩn bị đĩa hoa quả đặt lên, sau đó thắp một nén hương thông báo cho tổ tiên và thần linh biết ngày hôm nay sẽ thu dọn bàn thờ, mời tổ tiên và thần linh tạm lánh sang một bên để con cháu thực hiện công việc. Đợi hương tàn hãy bắt đầu công việc.
Lau dọn, bao sái bàn thờ, rút tỉa chân nhang dịp cuối năm là nghi thức được nhiều gia đình quan tâm và chú trọng.
Văn khấn trước khi lau dọn, bao sái bàn thờ dịp cuối năm
Con nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
Tín chủ tên là:
Cư ngụ tại địa chỉ:
Hôm nay ngày... tháng... năm... xét thấy bản thân mình chưa chu toàn nên để hương án bị bụi, xin thành tâm sám hối.
Tín chủ xin kính cáo với các chư vị (tùy theo bàn thờ đó thờ thần linh, hộ pháp, hay gia tiên…), chọn được ngày lành tháng tốt hôm nay xin cho phép tín chủ được sái tịnh để cho bàn thờ được trang nghiêm thanh tịnh, kính mong các chư vị chứng minh và gia hộ.
Mong các vị độ cho con lau dọn được khang trang mỹ hảo, cho hương án được an chính vị, cho âm phần được an yên, cho gia cư được lạc thổ.
Chúng con người trần mắt thịt, tội lỗi đầy thân, chỉ biết kính cẩn tâm thành nếu có gì si mê lầm lỡ kính xin được tha thứ bỏ quá đại xá cho.
(Xong vái 3 vái).
Đợi hương tàn thì bắt đầu dọn dẹp bàn thờ.
Trình tự lau dọn bàn thờ (theo chiều, hướng nhất định)
Nên lau dọn từ trên cao rồi mới xuống đến thấp, lau rửa bài vị của tổ tiên thì phải dùng rượu - gừng, hoặc nước. Nếu có bài vị của phật, thánh thì lau trước, sau đó đổ nước cũ, thay nước mới để lau bài vị của tổ tiên.
Lau sạch ban thờ bằng nước sạch, rồi lau lại bằng rượu gừng, nước thơm.
Lau các bức tượng nên dùng khăn mềm để tránh tượng bị xước hoặc bay màu sơn. Đối với các bức tượng bằng đồng không nên lau rửa bằng rượu, cồn, hoặc hóa chất để tránh cho đồng khỏi bị ô xy hóa, han rỉ thành màu xanh hoặc nhanh bị xỉn.
Khi làm sạch bụi rồi thì bước tiếp theo là thay nước ở các bình hoa và thay nước cúng. Hoa đã héo hoặc đã tàn cần thay ngay.
Cách bao sái bát hương
Với bát hương, nếu tro đầy thì dùng thìa nhỏ xúc từng thìa tro đổ bớt ra ngoài. Rồi lau bát hương bẳng cách giữ cố định bát hương, lấy khăn ẩm nhúng rượu pha gừng đã giã nhỏ, hoặc nước thơm để lau cho sạch.
Quá trình lau bát hương nếu có xê dịch chút ít thì gia chủ không nên quá lo sợ, mà hãy cứ bình tĩnh làm. Nhưng không nên bê bát hương đã được an vị ra chỗ khác để bao sái ban thờ (một số địa phương có di chuyển bát nhang để bao sái).
Sau khi bao sái sạch sẽ hãy bày lại bài vị phật, thần, gia tiên như cũ.
Trước khi tiến hành nghi thức bao sái bàn thờ gia chủ thường cẩn thận chọn ngày và khung giờ đẹp.
Nhân dịp cuối năm, nếu muốn thay bát hương, tôn bát hương, bốc lại bát hương thì dịp cuối năm này nên làm luôn. Nếu không biết lễ, cần nhờ người hiểu biết về tâm linh làm lễ. Nếu muốn mua bát hương mới, cần sắm bát hương phù hợp với kích cỡ ban thờ, và bát hương quan thần linh nên to nhất.
Thời điểm này nông dân mới thu hoạch lúa nếp nên có nhiều rơm nếp. Nên dùng rơm nếp đốt để lấy tro nếp dùng cho bát hương mới. Khi đổ tro vào bát hương không nên lắc, hay nén chặt, mà đổ tự nhiên.
Tôn bát hương, thay bát hương, bốc bát hương xong thì dùng cành tre (cành hoa đã rửa sạch) nhúng vào rượu gừng rồi vẩy vào bát hương (theo dân gian là để tẩy uế cho bát hương thanh sạch).
Bao sái ban thờ, tỉa chân hương xong thì bày lễ, thắp hương mời thần linh, gia tiên an vị.
Nguyên tắc cần nhớ khi lau dọn, bao sai bàn thờ dịp cuối năm
Thứ nhất, không làm đổ vỡ vật dụng trên bàn thờ. Theo quan niệm dân gian, nếu không cẩn thận Ɩàm đổ vỡ thì gia chủ sẽ gặp chuyện không may. Sự đổ vỡ bình thường đã không được coi là tốt lành nên đồ thờ cúng bị đổ vỡ thì càng gây ra nỗi bất an, lo sợ những điều xui rủi có thể đến trong năm mới.
Thứ hai, tránh làm xê dịch bát hương.
Thứ ba, tránh tỉa hết chân hương, dốc hết tro trong bát hương ra ngoài.
Cách tỉa chân hương đúng là một tay giữ bát hương, một tay rút các chân hương thật nhẹ nhàng để không làm tung tóe tro. Tỉa đến khi còn lại một số lẻ, thường là 3, 5, 7, 9 chân nhang là được.
Lưu ý, với những bát hương của người đã mất nhưng chưa qua 3 năm, nếu là đàn ông thì để lại 7, còn đàn bà để lại 9 chân hương. Bát hương quan thần linh tỉa hết, chỉ giữ lại các số lẻ từ 3, 5, 7, 9 chân nhang.
Thứ tư, nên dùng khăn, vải mới, chổi chuyên dụng khi lau dọn bàn thờ.
Thứ năm, nên dùng nước sạch, nước thảo dược để lau dọn. Các gia đình nên dùng nước sạch đã đun sôi để nguội để lau dọn bàn thờ. Nếu gia chủ cẩn thận hơn, có thể dùng rượu trắng cho thêm một chút gừng củ giã nhuyễn hoặc nước đun từ 5 loại thảo dược (quế, hồi, gỗ vang, đinh hương, bạch đàn) để làm sạch đồ thờ cúng.
Khi lau rửa bài vị của tổ tiên thì phải dùng nước ấm, không được dùng nước lạnh.
Tuyệt đối không lau bài vị của tổ tiên trước bài vị của Thần Phật. Người xưa quan niệm như vậy Ɩà bất kính, mạo phạm với thần phật. Thần Phật có ngôi vị cao hơn nên dễ khiến tổ tiên bị chèn ép.
(*) Lưu ý: Thông tin bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, chiêm nghiệm.
