Mỡ máu cao thường được nhắc đến với nguy cơ xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Tuy nhiên, tình trạng này còn có thể làm tăng nguy cơ viêm tụy cấp. Bệnh có thể diễn biến nghiêm trọng, gây suy đa tạng và đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.
1. Nguy kịch do triglyceride tăng gần 20 lần
Một người đàn ông 35 tuổi bị viêm tụy cấp nặng do nồng độ triglyceride tăng gần 20 lần so với giới hạn bình thường, dẫn đến sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng và phải hồi sức chuyên sâu gần hai tuần.
Người bệnh có tiền sử viêm dạ dày, xuất hiện cơn đau dữ dội vùng thượng vị và được chẩn đoán viêm tụy cấp do tăng triglyceride, nhiễm khuẩn huyết, toan chuyển hóa nặng tại Trung tâm Y tế khu vực Thanh Sơn. Sau một ngày, tình trạng đau bụng tăng lên, bụng chướng căng nên người bệnh được chuyển đến Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ.
Tại Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, người bệnh trong tình trạng nguy kịch, khó thở, tím tái, huyết áp tụt, độ bão hòa oxy trong máu (SpO₂) chỉ còn 84%. Áp lực ổ bụng vượt 30 cmH₂O, người bệnh phải sử dụng thuốc vận mạch để duy trì huyết áp.
Kết quả chụp cắt lớp vi tính cho thấy người bệnh bị viêm tụy cấp nặng, kèm dịch ổ bụng và tổn thương phổi. Xét nghiệm ghi nhận nồng độ triglyceride ở mức 43,7 mmol/L, cholesterol 18 mmol/L và men tụy lipase 2.365 U/L. Người bệnh đồng thời bị suy tim, suy thận, suy gan, viêm phổi, rối loạn đông máu và toan chuyển hóa. Đáng chú ý, người bệnh còn được phát hiện mắc đái tháo đường lần đầu, với chỉ số HbA1c lên tới 13,5%.
Trước nguy cơ tử vong, các bác sĩ triển khai hồi sức tích cực bằng nhiều phương pháp phối hợp, gồm thở máy, thay huyết tương, lọc máu liên tục và lọc máu hấp phụ.
Sau gần hai tuần điều trị, người bệnh hết sốt, hết đau bụng, bụng mềm, các chỉ số nhiễm trùng cải thiện và tình trạng suy tạng được kiểm soát. Kết quả chụp CT cho thấy lượng dịch tự do trong ổ bụng còn ít. Người bệnh đủ điều kiện chuyển về Trung tâm Y tế khu vực Thanh Sơn để tiếp tục theo dõi và điều trị.
Mỡ máu tăng cao có thể gây viêm tụy cấp với nguy cơ biến chứng nghiêm trọng. Ảnh AI.
2. Triglyceride tăng cao có thể gây viêm tụy cấp
Mỡ máu gồm nhiều thành phần, trong đó triglyceride là một loại chất béo có trong máu. Khi nồng độ triglyceride tăng cao, đặc biệt từ 5,6 mmol/L (500 mg/dL) trở lên, nguy cơ viêm tụy cấp bắt đầu đáng lưu ý và tăng mạnh khi nồng độ vượt 11,3 mmol/L (1.000 mg/dL).
Viêm tụy cấp là tình trạng viêm đột ngột tại tuyến tụy. Bệnh có thể xảy ra khi các enzyme tiêu hóa được hoạt hóa bất thường ngay trong tuyến tụy, gây tổn thương mô và kích hoạt phản ứng viêm. Bệnh thường khởi phát đột ngột, có thể diễn biến từ thể nhẹ, có khả năng hồi phục đến thể nặng với nhiều biến chứng nguy hiểm.
Triệu chứng điển hình là đau bụng vùng trên rốn hoặc thượng vị. Cơn đau thường liên tục, có thể tăng dần và lan ra sau lưng. Người bệnh có thể buồn nôn, nôn nhiều, chướng bụng và mệt lả. Trong trường hợp nặng, viêm tụy cấp có thể gây suy hô hấp, suy thận, suy tuần hoàn hoặc suy đa tạng, làm tăng nguy cơ tử vong.
Ba nguyên nhân thường gặp gây viêm tụy cấp là sỏi mật, sử dụng rượu bia và tăng triglyceride máu. Trong đó, viêm tụy cấp do tăng triglyceride là tình trạng cần đặc biệt lưu ý, nhất là ở những người bị rối loạn mỡ máu nhưng chưa được phát hiện hoặc kiểm soát hiệu quả.
3. Vì sao tăng triglyceride có thể gây tổn thương tụy?
Khi nồng độ triglyceride trong máu tăng rất cao, các enzyme tại tuyến tụy có thể phân giải chất béo thành acid béo tự do. Khi tích tụ quá mức, các axit béo này có thể gây độc cho tế bào tụy, làm tổn thương mô và kích hoạt phản ứng viêm.
Đáng chú ý, tăng triglyceride máu thường không gây triệu chứng rõ ràng. Nhiều người chỉ phát hiện chỉ số này tăng cao khi khám sức khỏe định kỳ hoặc nhập viện vì viêm tụy cấp. Trong một số trường hợp, mẫu máu có thể đục như sữa do chứa nhiều chất béo, nhưng đây không phải dấu hiệu đủ để chẩn đoán bệnh.
Viêm tụy cấp do tăng triglyceride có biểu hiện tương tự viêm tụy cấp do các nguyên nhân khác. Vì vậy, bác sĩ cần khai thác tiền sử bệnh, xét nghiệm nồng độ triglyceride và đánh giá các yếu tố liên quan để xác định nguyên nhân, từ đó lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Điều trị viêm tụy cấp hiện nay tập trung vào hồi sức, bù dịch phù hợp, giảm đau, hỗ trợ dinh dưỡng, đồng thời theo dõi và xử trí các biến chứng. Với trường hợp do tăng triglyceride, bác sĩ cần kiểm soát nồng độ chất béo trong máu bằng các biện pháp phù hợp với tình trạng người bệnh.
Một số trường hợp có thể được chỉ định insulin, đặc biệt khi người bệnh đồng thời mắc đái tháo đường hoặc có chỉ định chuyên môn. Thay huyết tương cũng có thể được cân nhắc trong những trường hợp chọn lọc, nhưng không phải phương pháp bắt buộc hay lựa chọn hàng đầu cho tất cả bệnh nhân. Quyết định điều trị phụ thuộc vào tình trạng lâm sàng và đánh giá của bác sĩ.
Sau khi qua giai đoạn cấp, người bệnh cần được xác định nguyên nhân gây tăng triglyceride và duy trì kiểm soát mỡ máu để hạn chế nguy cơ tái phát.
4. Chủ động phòng ngừa viêm tụy cấp
Để hạn chế nguy cơ viêm tụy cấp do tăng triglyceride, người dân cần xây dựng lối sống khoa học và kiểm soát tốt các bệnh lý nền.
Việc kiểm tra mỡ máu định kỳ giúp phát hiện sớm tình trạng tăng triglyceride, kể cả khi chưa xuất hiện triệu chứng. Người có mỡ máu cao cần tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ, điều chỉnh chế độ ăn uống, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý và kiểm soát tốt các bệnh lý đi kèm như đái tháo đường.
Nếu xuất hiện các triệu chứng như đau bụng dữ dội vùng thượng vị, đau lan ra sau lưng, nôn nhiều hoặc đau bụng kéo dài, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám. Không nên tự điều trị tại nhà hoặc chờ triệu chứng tự hết.
Tăng triglyceride máu có thể âm thầm trong thời gian dài nhưng gây hậu quả nghiêm trọng khi nồng độ tăng quá cao. Phát hiện sớm, điều chỉnh lối sống và kiểm soát tốt các bệnh lý nền là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ viêm tụy cấp và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
