Thủ thuật cấy phân người vào cơ thể con người để chữa bệnh (Faecal transplantation), là kỹ thuật mới mẻ, nghe qua có vẻ ghê ghê nhưng thực sự là cứu cánh, giúp con người chữa được nhiều bệnh nan y mà nhiều thuốc hiện đại không đáp ứng được, trong đó có cả nhóm bệnh tự miễn.
Những ca cấy ghép phân đầu tiên
Những năm 90 của thế kỷ trước, người ta đã được chứng kiến những ca phục hồi đầy ngoạn mục của nhóm người mắc bệnh HIV tuyệt vọng do dùng chất ức chế trị ung thư kháng virut sau khi được Bệnh viện Mayo, Mỹ cấy ghép phân. Và đến năm 2011, một bệnh nhân khác nằm liệt giường nhiều tháng đã hồi phục sau 24 giờ được cấy ghép phân. Năm 2013, các nhà khoa học Hà Lan tiếp tục nghiên cứu và phát hiện thấy liệu pháp cấy phân có thể trị được bệnh gây nên do khuẩn Clostridium difficile, gọi tắt là C.diff, đạt hiệu quả tới 94%, thậm chí còn có hiệu quả hơn cả thuốc kháng sinh vancomycin tới 31%, nhưng đáng tiếc do yếu tố tâm lý lẫn đạo đức nên dự án nói trên tiến triển còn rất chậm.
Khoảng 30% các chất rắn trong phân bao gồm các vi khuẩn chết.
Theo nghiên cứu thì khuẩn C.diff là vi sinh vật gây bệnh rất nguy hiểm, thậm chí còn kháng cả thuốc kháng sinh, thủ phạm gây ra nhiều căn bệnh nan y trong đó có bệnh tự miễn, u xơ, chảy máu hệ tiêu hóa, bệnh viêm nhiễm ruột, bệnh tiêu chảy... Theo thống kê, chỉ riêng tại Mỹ, loại khuẩn này đã gây ra trên 14.000 ca tử vong do tiêu chảy. Theo y văn thế giới, ca cấy ghép phân đầu tiên trên thế giới là do một vị bác sĩ người Trung Quốc tên là Ge Hong thực hiện hồi cuối thế kỷ thứ 4, liệu pháp này có tên gọi là Liệu pháp cấp cứu thủ công (HTE), dùng để trị bệnh ngộ độc thực phẩm, hay bệnh tiêu chảy bằng cách cho những người này ăn một loại dịch huyền phù có tên “Giải pháp chữa bệnh bằng phân người”. Sau này, trên tạp chí The Journal of Advanced Therapeutics số ra năm 1910 đã mô tả kỹ thuật mới điều trị bệnh hoại tử đường ruột mạn tính bằng cách tiêm vi khuẩn Bacillus vào trực tràng người bệnh, tần suất 4 ngày/lần để làm thay đổi quần thể khuẩn cư trú trong ruột. Nửa thế kỷ sau, BS. Ben Eiseman ở Bệnh viện Cựu chiến binh Mỹ đã sử dụng thủ thuật nói trên chữa cho 3 người đàn ông và một phụ nữ do viêm nhiễm đường ruột, kết quả vượt trên sự mong đợi của con người. Từ đây, khoa học không ngừng nghiên cứu và ứng dụng kỹ thuật cấy ghép phân, nó đã được chứng minh là kỹ thuật rẻ tiền, hiệu quả sau hơn nửa thế kỷ nghiên cứu và thử nghiệm trong y học.
Triển vọng và trở ngại của kỹ thuật cấy phân
Theo những nghiên cứu được thực hiện gần đây cho thấy, kỹ thuật cấy phân có thể trị được nhiều bệnh về rối loạn tiêu hóa do bị nhiễm khuẩn, như tiêu chảy, lỵ, nhất là những căn bệnh do khuẩn C.diff gây ra. Tháng 4/2013 Cơ quan Quản lý Thực - Dược phẩm Mỹ (FDA) đã phối hợp với Quỹ cấy ghép phân (FTF) của Mỹ tổ chức hội thảo giới thiệu về kỹ thuật này và khuyến cáo y học nên áp dụng để chữa bệnh cứu người. Ngày 18/6/2013, FDA cho biết họ đồng ý về mặt nguyên tắc cho phép cấy ghép vi sinh vật có trong phân để phục vụ cho mục đích trị bệnh viêm nhiễm khuẩn C.diff mà các liệu pháp điều trị truyền thống không phát huy tác dụng. Tuy không phải là quyết định chính thức của FDA nhưng nó là bước dọn đường giúp liệu pháp nói trên tiếp tục được đi vào cuộc sống. Trước tiên là việc ra đời kỹ thuật cấy ghép vi sinh vật có trong phân lâm sàng (FMT), dự án này được cấp vốn và được đưa vào tuyên truyền, giáo dục để mọi người hiểu và ứng dụng.
Hàng loạt nghiên cứu và ứng dụng kỹ thuật FMT được ra đời, tỷ lệ thành công đạt tới 90% ở một lần cấy ghép và tăng lên 99% sau hai lần cấy. Chẳng hạn, theo nghiên cứu của Bệnh viện Phụ nữ ở Provindence Rhode Iland, Mỹ đã điều trị thành công cho 130 bệnh nhân bị bệnh đường ruột tái phát vì C.diff, kết quả đạt 95% chỉ sau 1 lần cấy ghép.
Tại Mỹ, hãng OpenBiome đề nghị các nhà chức trách nhanh chóng phê duyệt để liệu pháp nói trên được đưa vào sử dụng, giống như dùng mô (dạng máu) chứ không phải thuốc. Mặc dù mọi thứ diễn ra suôn sẻ nhưng hồi đầu năm 2014, FDA vẫn chưa dứt khoát về liệu pháp này và yêu cầu tất cả vật liệu hiến tặng phải rõ nguồn gốc và phải được “cấp phép”.
Ngoài cấy ghép phân tươi trực tiếp, các nhà khoa học của Mỹ và Canada hiện đang phối hợp nghiên cứu và cho ra đời loại thuốc có chứa thành phần của liệu pháp này, có tên Poop Pills. Nó khắc phục những nhược điểm gây cảm giác lợm giọng, mất vệ sinh. Hoặc ra đời những dạng thuốc mới, có chứa một hỗn hợp có tên phân tổng hợp, giúp việc cảm nhận và sử dụng được dễ dàng.
Mặc dù còn nhiều trở ngại nhưng bắt đầu từ tháng 4/2014, đã có gần 30 ca thử nghiệm lâm sàng cấy ghép phân được tiến hành trên toàn thế giới. Gần một nửa số này dùng để kháng lại khuẩn C.diff, kể cả hai thử nghiệm lâm sàng điều trị kết hợp với vancomycin. Ngoài các thử nghiệm lâm sàng nói trên, còn có hàng chục nghiên cứu thử nghiệm khác để hỗ trợ trị các loại bệnh về viêm đường ruột, như bệnh Crohn hoặc viêm loét đại tràng, bệnh đái tháo đường týp 2 và bệnh liên quan đến hội chứng chuyển hóa, thậm chí cả bệnh đa xơ cứng và tự kỷ.
(Theo DailyMail, 9/2014)
Việt Hà
