Tại cuộc làm việc giữa đoàn công tác Bộ Y tế với tỉnh Lâm Đồng về kết quả triển khai Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và Kết luận số 149-KL/TW về công tác dân số, PGS.TS Phan Lê Thu Hằng - Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ Y tế đã chia sẻ nhiều góc nhìn đáng chú ý.
Từ đặc thù địa bàn, nguồn nhân lực đến cách tổ chức dịch vụ chăm sóc sức khỏe, chuyên gia cho rằng Lâm Đồng cần những giải pháp linh hoạt, phù hợp thực tiễn để Nghị quyết 72 thực sự mang lại lợi ích cho người dân.
Địa bàn rộng, nguồn lực y tế còn mỏng
Theo PGS.TS Phan Lê Thu Hằng, sau hợp nhất ba tỉnh Lâm Đồng, Bình Thuận và Đắk Nông, Lâm Đồng có diện tích lớn nhất cả nước, địa hình trải dài từ miền núi, cao nguyên đến đồng bằng ven biển. Tỉnh có đông đồng bào dân tộc thiểu số, cùng tình trạng di dân tự do khiến nhu cầu chăm sóc sức khỏe cao.
Trong khi đó, năng lực hệ thống y tế còn hạn chế. Theo số liệu được PGS.TS Phan Lê Thu Hằng dẫn tại cuộc làm việc, Lâm Đồng có khoảng 7,7 bác sĩ/10.000 dân, bằng gần một nửa mức bình quân cả nước là 15 bác sĩ. Số giường bệnh đạt 23,4/10.000 dân, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân 34-35 giường bệnh.
PGS.TS Phan Lê Thu Hằng - chuyên gia Bộ Y tế, đã chia sẻ nhiều góc nhìn đáng chú ý tại chương trình làm việc với tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: Thái Bình
Đáng chú ý, trước khi hợp nhất, cả ba tỉnh đều chưa có bệnh viện hạng I. Vì vậy, việc tổ chức lại hệ thống y tế không đơn thuần là cộng gộp nguồn lực, mà còn phải giải quyết những hạn chế vốn tồn tại ở từng địa phương.
Khó khăn thể hiện rõ tại xã Đức Trọng, nơi đoàn công tác đến khảo sát. Với dân số gần 75.000 người, Trạm Y tế xã hiện có 19 nhân viên, trong đó chỉ 2 bác sĩ, trong khi nhu cầu được địa phương ước tính khoảng 39 người. Chuyên gia Bộ Y tế cũng lưu ý tình trạng di dân tự do có thể khiến số người thực tế cần chăm sóc sức khỏe cao hơn dân số quản lý, tạo thêm áp lực cho y tế cơ sở.
Dù vậy, chuyên gia đánh giá Lâm Đồng có nhiều dư địa phát triển nhờ lợi thế về du lịch, nghỉ dưỡng, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế biển và các trục giao thông chiến lược. Chuyên gia cũng ghi nhận nỗ lực của ngành y tế địa phương trong duy trì các chỉ số sức khỏe tương đối tốt dù nguồn lực đầu vào còn thấp.
Khám sức khỏe phải trở thành cơ hội vàng
Một trong những nội dung được PGS.TS Phan Lê Thu Hằng đặc biệt quan tâm là hiệu quả thực chất của hoạt động khám sức khỏe định kỳ. Theo báo cáo của xã Đức Trọng, đến ngày 28/10, tỷ lệ người dân được khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí đạt hơn 70%. Địa phương cũng đã tổ chức gần 17.000 lượt sàng lọc tăng huyết áp và hơn 15.000 lượt sàng lọc đái tháo đường.
Người dân xã Đức Trọng được khám sức khỏe định kỳ. Ảnh: Thái Bình.
Ghi nhận những nỗ lực này, PGS.TS Phan Lê Thu Hằng cho rằng kết quả không nên chỉ dừng lại ở tỷ lệ người được khám. Điều quan trọng hơn là qua khám sức khỏe, ngành y tế phát hiện được bao nhiêu trường hợp tăng huyết áp, đái tháo đường, tiền đái tháo đường, ung thư hoặc các bệnh truyền nhiễm như lao; bao nhiêu người được quản lý, theo dõi và điều trị sau phát hiện.
Theo chuyên gia, những dữ liệu ấy mới phản ánh đầy đủ giá trị của chương trình đối với sức khỏe cộng đồng. Khám sức khỏe định kỳ còn là dịp để nhân viên y tế hướng dẫn người dân dinh dưỡng hợp lý, vận động thể lực, hạn chế rượu bia, thuốc lá và chủ động phòng bệnh.
PGS.TS Phan Lê Thu Hằng gọi đây là "cơ hội vàng" để hệ thống y tế và người dân gặp nhau mỗi năm một lần. Nếu chỉ khám rồi để người dân ra về, không có hoạt động quản lý và dự phòng tiếp nối, nguồn lực đầu tư sẽ chưa được sử dụng hiệu quả.
Từ góc độ kinh tế y tế, chuyên gia nhấn mạnh cần đánh giá cả hiệu quả đầu tư lẫn tác động lâu dài của chương trình đối với hệ thống chăm sóc sức khỏe.
PGS.TS Phan Lê Thu Hằng đề nghị địa phương xây dựng lộ trình cụ thể để từng bước nâng cao năng lực trạm y tế, tiến tới chủ động thực hiện các nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu. Đồng thời, cần chuyển đổi mô hình cung cấp dịch vụ theo nguyên lý y học gia đình, hướng đến chăm sóc toàn diện, liên tục, suốt vòng đời; phát hiện sớm và quản lý bệnh mạn tính ngay tại cộng đồng.
Đầu tư đồng bộ, tìm lời giải cho bài toán nhân lực
Với tỷ lệ bác sĩ còn thấp, phát triển nhân lực y tế là thách thức lớn của Lâm Đồng. PGS. Phan Lê Thu Hằng cho rằng địa phương cần kết hợp hai hướng: Đào tạo, phát triển nhân lực tại chỗ và thu hút nhân lực từ các địa phương khác.
Bên cạnh chính sách đãi ngộ, Lâm Đồng có thể tận dụng lợi thế về môi trường sống, khí hậu và điều kiện nghỉ dưỡng để thu hút các chuyên gia, bác sĩ có kinh nghiệm, kể cả những người đã nghỉ hưu nhưng vẫn mong muốn tiếp tục cống hiến. Đây là hướng tiếp cận đáng nghiên cứu trong bối cảnh tỉnh khó cạnh tranh trực tiếp về nguồn nhân lực với những trung tâm y tế lớn như TPHCM, Huế hay Đà Nẵng.
PGS.TS Phan Lê Thu Hằng (thứ ba từ trái) và các thành viên đoàn công tác Bộ Y tế làm việc với tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: Việt Quỳnh
Về đầu tư, PGS.TS. Phan Lê Thu Hằng đề cập nguồn lực dự kiến dành cho Lâm Đồng trong giai đoạn 2026-2030 thông qua các chương trình mục tiêu quốc gia, gồm khoảng 1.450 tỷ đồng chi đầu tư và hơn 1.000 tỷ đồng chi thường xuyên. Tuy nhiên, việc phân bổ có thể được điều chỉnh khi các chương trình được tích hợp.
Theo chuyên gia, nguồn lực này cần được chuẩn bị và sử dụng đồng bộ, từ cơ sở vật chất, trang thiết bị đến đào tạo nhân lực, chuyển đổi số và tổ chức hoạt động chuyên môn. Lãnh đạo Vụ Kế hoạch -Tài chính Bộ Y tế lưu ý, phải tránh tình trạng công trình y tế được đầu tư khang trang nhưng thiếu nhân lực, hoặc không tổ chức được dịch vụ tương xứng.
Đối với đầu tư bệnh viện tuyến tỉnh, PGS.TS Phan Lê Thu Hằng cũng phân tích trách nhiệm ngân sách địa phương theo quy định, đồng thời gợi mở khả năng tìm kiếm các nguồn vốn hỗ trợ phát triển, trong đó có vốn ODA.
Xuyên suốt các ý kiến, PGS.TS Phan Lê Thu Hằng nhấn mạnh, Lâm Đồng cần lựa chọn cách triển khai Nghị quyết 72 phù hợp điều kiện thực tế, ưu tiên củng cố mạng lưới y tế cơ sở, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu. Bởi, mục tiêu cuối cùng không chỉ là có thêm bác sĩ, giường bệnh hay công trình y tế, mà là xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe hoạt động hiệu quả, giúp người dân được phát hiện bệnh sớm, quản lý sức khỏe liên tục và tiếp cận dịch vụ thuận lợi hơn.
